"НД-ын 2 их наяд төгрөг 10 гаруй жил эзэнгүй байна" | News.MN

"НД-ын 2 их наяд төгрөг 10 гаруй жил эзэнгүй байна"

Хуучирсан мэдээ: 2018.03.26-нд нийтлэгдсэн

"НД-ын 2 их наяд төгрөг 10 гаруй жил эзэнгүй байна"

"НД-ын 2 их наяд төгрөг 10 гаруй жил эзэнгүй байна"

Нийгмийн даатгалын шимтгэлийн талаар Монголын худалдаа аж үйлдвэрийн танхимын ерөнхийлөгч Б.Лхагважавтай ярилцлаа.


-Монгол Улсын нийгмийн даатгалын тогтолцоо аж ахуй нэгжид хэр тохиромжтой тогтолцоо гэж та дүгнэх вэ?

-Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн хоёр их наяд төгрөгийг нийгмийн даатгалаас бүрдүүлдэг. Зургаан их наядын улсын төсөвтэй улсын 25-30 хувийг нийгмийн даатгалын сан бүрдүүлж байгаа. Нийгмийн даатгалын систем нь өөрөө хуучны уламжлалаа авсан, орчин үеийн системд шилжээгүй, эдийн засгийн эргэлтэд оруулаагүй зэргээс харахад одоогийн бидний нийгмийн даатгалын систем, үйл явц хөшүүн харагддаг. Энэ хоёр их наяд орчмын сангийн мөнгийг тодорхой хэмжээгээр хөрөнгө оруулах, эргэлтэд оруулах, үржүүлэх заалт хуульд байдаг ч түүнийг хэрэгжүүлээгүй байна. Манайх өсгөж, үржүүлэх, зах зээлийн эргэлтэд оруулахгүй байсаар өнөөдрийг хүрсэн. “Оюутолгой” төсөл гэхэд Английн тэтгэврийн сангийн мөнгөөр хөрөнгө оруулсан. 2005 онд Английн ханхүү Монголд айлчилж байсан. Энэ үеэр англичуудын мөнгө зөв зүйлд орсон эсэх, хуурамч эсэхийг шалгаж байсан. Гэхдээ энэ бол зөвхөн миний ажиглалт. Тэгэхээр нийтийн мөнгөний захиран зарцуулалт дээр гаднын улсууд маш хянамгай ханддаг.

Монголчууд бол цугласан мөнгийг эзэнгүй хаядаг. Нийгмийн даатгалын шимтгэлийн хоёр их наядын мөнгө сүүлийн 10 гаруй жилийн турш эзэнгүй яваа. Азаргалсан хэдэн улстөрчид гарч ирж бужигнуулахаас өөрөөр эргэлтэд оруулах, өсгөх, дахин хуваарилах ажил хийгдэхгүй байна. Өөрөөр хэлбэл, институцийн хувьд болохгүй байна гэж харж байгаа юм. Жирийн компани дээр жишээ авч үзвэл, компанийн нягтлан хуулийн хугацаанд татвар, нийгмийн даатгалын тайлангаа гаргаж, энэ хоёр байгууллагын дансанд хийдэг. Энэ мөнгө нэг л дансанд орж байгаа учраас төр аж ахуй нэгж, компаниудад хүндрэл учруулахгүй нэг л сувгаар авах ёстой байгаа юм. Энэ нь компанид илүү их дарамт учруулдаг. Нэг дансанд орсон мөнгийг хоёр байцаагч буюу татвар, нийгмийн даатгалын шимтгэлийн байцаагчид тусдаа шалгадаг. Тиймээс компанид дарамт болж байгаа учраас аж ахуйн нэгжүүдээс ирсэн саналаа Сангийн яаманд хүргүүлнэ. Ажил олгогчийн талаас нэг л байцаагч байх нь илүү амар. Тэгэхгүй бол татвар, нийгмийн даатгалын институц хоёулаа 1000 гаруй байцаагчтай байгаа нь төрийн бүтцийг ч данхар харагдуулж байгаа юм. Техник, технологи хөгжсөн ийм цаг үед төр байцаагч нар нь мэдээллээ гараараа шивээд сууж байгаа нь харамсалтай. Энэ салбарын үйл ажиллагаа электрон хэлбэрт шилжээгүй, морин тэргээр явж байгаатай адил. Морин тэргээр явж байгаа технологио маш их ажил хийж байгаа юм шиг харагдуулдаг. Нүсэр, хүнд сурталтай, инноваци огт ороогүй салбар. Хэрэв нийгмийн даатгалын салбараа технологийн шинэчлэл хийж чадахгүй бол шууд татварын газартаа шилжүүлэх нь зөв. НӨАТ-ын систем орж ирсэн учраас татварын байцаагч нарын тоог цөөлмөөр байгаа юм. Иргэдийн тусламжтайгаар татвар, орлого нь ил болсонтой адил нийгмийн даатгалын институц нь өөрөө инноваци, орчин үеийн технологид шилжүүлэх шаардлагатай байна. Өнөөдөр хөдөлмөрийн зах зээл чөлөөт зах зээлд ажил хөдөлмөр эрхэлж байгаа учраас смарт нийгмийн даатгалын дэвтэр бий болох ёстой.

-Бусад улс орны тогтолцоотой харьцуулбал?

-2006 онд 19 хувь байсныг 10 болгосон. Сая нэмэгдсэн учраас хоёр тал нийлээд 22 хувийн нийгмийн даатгал төлж буй. Хамгийн гол нь хоёр талаас нийлж байгаа 22 хувийн хоёр их наяд төгрөг дээр ажиллах институтийн ухаалаг байдал, хөдөлмөрийн харилцаанд чөлөөт орж байгаа хүмүүс үүнийгээ хэрэглэх, цуглаж байгаа санг томоор ашиглах нь л чухал. Одоо бол урд хормойгоороо хойд хормойгоо л нөхөж байгаа шүү дээ. Нийгмийн даатгалын сангийн мөнгийг эргэлтэд оруулах асуудал яригддаг ч тодорхой үр дүнд хүрсэн нь ховор. Ер нь бол Үндсэн хуульд тусгаагүй, дарга нар огт хэрэглэхийг хүсдэггүй нэг зүйл бол нийтийн санхүү. Нийтийн санхүүд улсын төсөв, даатгал, бондын мөнгө, зээл орно. Энэ бүхэн нь нийтийн санхүү. Нийтийн санхүүгийн хэрэглээ, хяналт Монголд байхгүй. Нийтийн санхүүгийн томорсон мөнгийг хэрэглэх нь шинжлэх ухаан байдаг. Орчин үеийн улстөрчөөс нийтийн санхүүг яаж зөв менежментээр иргэндээ хүргэж чадах вэ гэсэн шалгуур тавьдаг болсон. Манайд бол нийтийн санхүүг нийтэд нь зөв менежменттэй оновчтой хүргэхээс илүү нэг хэсэг, бүлэг хүмүүс өөрсдийнхөө баяжих хэрэгсэл болгосон. Нийтийн санхүүд хяналт, зохицуулалт байхгүй байгаад байна. Ядаж л нийгмийн даатгалаар дамжуулан цуглуулсан хоёр их наяд төгрөгийг оновчтой зардлын математик загварыг гаргах ёстой юм. Хоёр их наяд төгрөгийг томоор харах нь их чухал.

-Нийгмийн даатгалын шимтгэлийн хууль эрх зүйн орчин тогтворгүй байх нь аж ахуй нэгжид хэр дарамт болдог вэ?

-Ажил олгогч ажилтанд ажил олгосныхоо төлөө олон хариуцлага хүлээдэг. Гэтэл ажилтан ажил олгогчийн өмнө хүлээх үүрэг байдаггүй. Энэ бол тэнцвэртэй бус харилцаа юм. Нийгмийн даатгалын шимтгэлийн хоёр их наяд төгрөг буцаад иргэн, ажил олгогчид наалдац нь бага, нөхөн төлбөрт явдаг. Тиймээс нийгмийн даатгал төлөхөөс зугтах хандлага нь бий болоод байгаа юм. Нийгмийг бид хамтдаа бүтээдэг, хөдөлмөрийн зах зээл бол хамтын, нэг нэгнээ нөхдөг зүйл гэдгийг ажил олгогч, ажилтан хоёрт таниулах ажлаа хийхгүй учраас дарга нарын хуваарилдаг мөнгө болж хувираад байна. Олон хууль солигдохдоо биш чөлөөт зах зээл, иргэндээ чиглэсэн эрх зүйг бий болгох ёстой.

 

20 сэтгэгдэл

News.mn сайтад сэтгэгдэл оруулахад анхаарах зүйлс

Avatar

Зочин 2018-03-26 103.9.90.53

chi upoo khezee tulukh be

Avatar

Зочин 2018-03-26 59.153.113.208

Нийгмийн даатгалын хөрөнгө гэж байдаг л юм байхдаа, хулгайчид аваад идчихээгүй юмуу? Эрдэнэ гэдэг эрүүгийн этгээд мөн ч их идсэндээ.

Avatar

AX 2018-03-26 64.119.18.43

Tiimee. Urid n Tatvar, Niigmiin daatgal hoyor tiish chagaadag, shalgadag bsan. Odoo Eruul mendiin daatgal garch irj 3-uulaa bolj bgaa shuu dee. Negtgeh l heregtei l dee

Avatar

зочин 2018-03-26 202.179.18.187

Азаргалсан хэдэн улстөрчид гарч ирж бужигнуулахаас өөрөөр эргэлтэд оруулах, өсгөх, дахин хуваарилах ажил хийгдэхгүй байна.

Avatar

хяналт 2018-03-26 202.179.18.187

Нийтийн санхүүд хяналт, зохицуулалт байхгүй байгаад байна. Ядаж л нийгмийн даатгалаар дамжуулан цуглуулсан хоёр их наяд төгрөгийг оновчтой зардлын математик загварыг гаргах ёстой юм. Хоёр их наяд төгрөгийг томоор харах нь их чухал.

Avatar

Зочин 2018-03-26 103.242.47.98

Нийгмийн даатгалын мөнгийг С.Эрдэнэ сайн мэдэж байгаа байх даа. асуух хэрэгтэй

Avatar

Зочин 2018-03-26 80.83.235.34

Монгол сөнөж байна эртхэн юмаа базаагаарай

Avatar

Тэтгэврийн хөгшин 2018-03-26 66.181.179.207

Идэж ууж ашиглаж завших нь өнөөгийн нийгмийн зүтгэлтнүүдийн дүр төрх нь болсон байхад сайхан төслөөр олныы тархийг угааж байгаад үрэгдүүлбэл хэцүүеэ хүүхээ

Avatar

дорж 2018-03-26 182.160.35.51

Тасралтгүй 5 жилээр тэтгэвэр боддог байсныг 7 жил болгож байгааг эсэргүүцээч. Ард иргэдийг яаж хохироох, хүндрэл бэрхшээл учруулах вэ л гэж энэ Засгийн газрынхан боддог юм шиг байгаа юм. МАН-ынхан огцор.

Avatar

Ard 2018-03-26 202.21.117.178

Saihan yrihaas oor yum algaa ! Mongol ils dampuursan uls baina!

Avatar

Зочин 2018-03-26 66.181.164.14

Өнөөгийн УИХ, ЗГ-ийн гишүүдийн хийж байгаа ажил нь өмнө явж байсан ажлыг бүтэн хоёр жил таг зогсоогоод, Хятадын зээлээр хэдэн гүүрэн гарц, Солонгосын мөнгөөр орон сууц, ОУВС-ын мөнгөөр төсөв өө бүрдүүлээд явж байна. Ямарч байсан энэ дарга нар идэх юмаа сайн базаалаа. Ухаанд нь УХНА ишиг болсон нөхөдүүд төр барьж байна даа. ЗГ хардаа тэргүүлэх чиглэл болсон БШУЯ-ыг пионерийн удирдагч, ЭМ-ийг ТВ5-ийн сэттгүүлч, Барилгын яамыг орк казак гэх мэт мөн ч сул сайд нар удирдаж байна даа. ЕС нь танкчин, эвллэлийн ажилтанаас үзэл суртал гарна шүү дээ,

Avatar

Иргэн 2018-03-26 103.229.176.130

Сайхан ярилцлага болжээ. Таныг дэмждэг шүү ажлийн амжилт хүсэе.

Avatar

Зочин 2018-03-26 27.123.212.141

Zuv yarijee, azargalsan gedeg n goyo ug bn

Avatar

Зочин 2018-03-26 202.21.98.138

ondor nastnii tetgevriig ajillasan jileer bus tolson daatgaliin hemjeend ni duitsuulj koefitsentleh heregtei. bas ene uhaalag smart niigmiin daatgaliin devteriig yaraltai nevtruuleh ni chuhal. mongoldoo ch bna uu gadadad ch bna uu neg udriin ba tsagiin ajil hiisench tuuneesee irgen ooroo daatgaliin dansruugaa mongo hiih bolomjiig ni burduuleh heregtei

Avatar

Зочин 2018-03-26 202.21.98.138

ene nigmiin daatgaliin san chin shuud yavtsuu utgaaraa irgediin huviin hadgalamj ba ene ni niitiin sanhuugiin eh uusvertei tor zasgaas haraat . odoogoor mongol ulsiin zasgiin gazar niigmiin daatgaliin sand buyu irgeddee 5 ih nayad togrogiin ortoi buyu tednii sangiin mongoor land 200 unaad gadaadad ayalaad tom tom barilga bariad tender zarlaad urchihsen bgaa. 1. ene avlagaa zasgiin gazraas huutei ni avah heregtei 2. avlaga ba uldegdelee ipotekiin zeeld oruulj ergelduuleh heregtei . hamgiin naidvartai horongo oruulalt bol ene geh met olon helbereer ogoojiig ni hurtmeer bna. 3. niigmiin daatgaliin baiguullaga tor zasgiin buy ulsiin baiguullaga baih yosgui ba uuniigee erh zuin huvid mash yaraltai shiideh

Avatar

ИРГЭН 2018-03-26 202.70.37.218

САЙХАН ЯРИЛЦЛАГА БОЛЖЭЭ, ИЙМ МЭДЭЭ ҮЗЭХЭЭСЭЭ ИЛҮҮ ХОВЫН ШИНЖТЭЙ МЭДЭЭНД ИЛҮҮ АЧ ХОЛБОГДОЛ ӨГӨХ НЬ АЖИГЛАГДААД БАЙГАА ЮМ ДАА

Avatar

Иргэн 2018-03-26 59.153.84.163

Нийгмийн даатгал бол уг нь иргэнийг эрсдэлээс хамгаалдаг хэрэгсэл гэтэл төлсөн хүндээ ач тусаа өгөхгүй ялангуяа эрүүл мэндийн даатгал ёстой хэрэггүй дан хувиасаа мөнгө төлж эмнэлэгт үзүүлж байна мөн тэтгэвэр бол доод тал нь 1 сая байж хүн наад захын амьдралын хэрэгцээгээ хангана. Гэтэл одоо????

Avatar

Таны сэдсэн санаачилсан зүйл иргэдэд үргэлж өгөөжтэй байдагт талархаж байна 2018-03-26 202.9.42.115

Та нийгмийн даатгалын талаар яриад эхлэхэд сэтгэл сэргэж итгэл төрлөө заавал ажил хэрэг болгоорой . Эрүүл агаар сэрүүн салхи сэвэлзэж байна .Та ард олны итгэл сайн үйлсийн түүчээ болж байдагт баярлаж байна .Амжилт хүсье

Avatar

Зочин 2018-03-26 182.160.2.42

Танхимын Лхагважав ард Ганхуяг, Тэмүүжин …… шиг хүмүүс олшроосой билээ. Коммунист сэтгэлтэй С.Эрдэнэ Х.Баттулга, М.Энхболд ….. гэсэн тархи нь залуугаараа хөгширчихсөн юмнуус. Ядаж ЗГ -ын бондоор мөнгөө өсгөөд бх боломжтой ш дээ.

Avatar

Зочин 2018-03-26 27.123.212.141

За тэр нөгөө олон зүйл бичдэг хүмүүс хаана бна яагаад энд юу ч бхгүй бна вэ естойл дэмжээд алаад өгмөар бхийн өөрчлөх салхи оруулах олон газар бнаа бна ЭМД гэж нэг хэцүү газар систем бна

NewsMN Гар утасны хувилбар Татах
NEWS.mn

Мэдээллийн эх сурвалж