Тамхичдыг Тамхины хууль хянаж чадаж байна уу? | News.MN

Тамхичдыг Тамхины хууль хянаж чадаж байна уу?

Хуучирсан мэдээ: 2018.03.01-нд нийтлэгдсэн

Тамхичдыг Тамхины хууль хянаж чадаж байна уу?

Тамхичдыг Тамхины хууль хянаж чадаж байна уу?

Тамхины хяналтын тухай хууль ‘мэндэлсний’ таван жилийн ой өнөөдөр тохиож байна. Тус хуулиар олон нийтийн газар, үйлчилгээний төвд тамхи татахыг хориглосноор тамхины хэрэглээ нэг хэсэгтээ буурсан ч харамсалтай нь, бодит байдал дээр хуулийн хэрэгжилт хангалтгүй, тийм ч сайн үр дүнд хүрч чадахгүй байгааг шүүмжлэх хүмүүс цөөнгүй. Судалгаагаар монголчууд жилд 3.2 тэрбум ширхэг тамхийг дунджаар 100 тэрбум төгрөгөөр худалдан авч татдагийг Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага тооцоолж гаргажээ.


Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын 2017 оны судалгаанд жил бүр долоон сая гаруй хүн тамхинаас болж нас бардаг тухай бичжээ. Үүний зургаан сая орчим нь тамхины шууд нөлөөнөөс, харин 890.000 орчим хүн дам тамхидалтын улмаас хорвоог орхидог байна. Тиймээс монголчуудын эрүүл мэндийг тамхинаас хамгаалах зорилгоор Ардчилсан намын үед Тамхины хяналтын тухай хуулийг баталсан. Уг хуулийн ‘автор’ нь Л.Эрдэнэчимэг гишүүн.

Сургууль цэцэрлэгийн ойр орчим болон, бар, зоогийн газар, албан тасалгаа, автобусны буудал, орцонд тамхи татахыг хуулиар хориглосон. Нууцаар тамхи татвал 50  мянган төгрөгийн торгуультай. Гэвч, автобусны буудал, орон сууцны орцонд тамхи татах явдал байсаар байгаа. Торгуулиад хаширсан, торгоод сүйд болсон ч юм алга. Ямар ч байсан бар, зоогийн газарт суунаглаж байсан тамхины өтгөн утаа ‘алга болж’, уг хууль хамгийн сайн хэрэгжсэн хуулиар нэрлэгдэж байлаа.

Л.Эрдэнэчимэгийн найруулсан тамхины эсрэг жагсаалд 999 хүүхэд хамрагдаж байсан тэр өдрөөс хойш уг хууль амьдрал дээр хэрэгжээд таван жил болж байна. Гэвч, сургууль цэцэрлэгийн ойр орчим гээд хориглосон газруудад жижиг ТҮЦ, дэлгүүрүүд тамхи нууцаар зарсан хэвээр. Тамхи зарж олсон мөнгө нь харин татварын орлогод хамаагүй болсон. Тамхи татсан эсвэл зөвшөөрөлгүй зарж байгаад олсон мөнгийг Засгийн газрын тусгай санд төвлөрүүлдэг ажээ. 

Олон улсын валютын сангийн “Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр”-ийг хэрэгжүүлэх бодлогын арга хэмжээний хүрээнд энэ оны нэгдүгээр сараас Тамхи, согтууруулах ундааны онцгой албан татварыг 10 хувиар нэмсэн. Он гарснаас хойш дунджаар хайрцаг тамхи 200-1200 төгрөгөөр нэмэгдсэн талаар худалдагчид болон иргэд ярьж байлаа. Хэдий тамхины үнэ нэмэгдсэн ч жижиглэнгийн худалдаачид, хүнсний дэлгүүр, мухлагууд нууцаар тамхи ширхэглэн зарж багагүй орлого олдог гэх мэдээлэл Нийслэлийн мэргэжлийн хяналтын  газарт ирдэг, тэд торгоод ч дийлддэггүй гэнэ. Энэ нь дам тамхидалтыг дэмжсэн явдал болж байгааг НМХГ-ын ажилтан ярилаа. Гудамж талбай, орц хонгил, автобусны буудал дээр тамхи татаж байвал заавал дүрс, зургаар баримтжуулах ёстой гэнэ. Зураг, дүрсээр баримтжуулсан тохиолдолд л торгодог аж.

Ингээд хуулийн хэрэгжилтийн талаар иргэдийн байр суурийг сонслоо.

 Тамхи татлаа гэж хэн торгох юм бэ?

Иргэн Б.Ариунтуяа ингэж шүүмжилж байна. ‘Тамхины хяналтын тухай хэрэгжиж байгаа би огт харсангүй. Манай бага хүү цэцэрлэгт явдаг юм. Хүүхдээ авах гээд л очиход цэцэрлэгийн хашаанд нь зарим эцэг эхчүүд тамхи баагиулчихсан зогсож харагддаг. Тэр бүрт бид юм хэлэхгүй шүү дээ. Тухайн хүний  ухамсар шүү дээ. Би гэхэд л очоод “тамхи татах ёсгүй орчинд битгий тамхи татаад бай” гэвэл миний үгийг тэр хүмүүс авах уу.  50 мянган төгрөгөөр торгоно гэж байгаа. Гэхдээ хэн торгох юм бэ” хэмээн асуултыг асуултаар хариулав.

хориотой дэлгүүрүүд ч тамхиа нууцаар зарсаар  л  байна

Иргэн  Э.Алимаагийн санааг  хамгийн ихээр зовоож буй зүйл бол ерөнхий боловсролын сургуулийн ахлах ангийнхны тамхи татах явдал гэв. Тэд бөөнөөрөө сургуулийнхаа ойролцоох дэлгүүрийн гадаа охид хөвгүүдгүй тамхилаад зогсож байгаад шүүмжлэлтэй ханддаг аж. ‘Тамхи зарах хориотой дэлгүүрүүд ч тамхиа нууцаар зарсаар байна. Энэ бол үнэн шүү. Манай нөхөр анх энэ хуулийг хэрэгжиж эхлэхэд “тамхи татаж чадахаа байх нь” гэж байсан. Тэгвэл өнөөдөр тамхинаасаа гараагүй. Нөгөө тамхи нь захын дэлгүүрт л худалдаалагдаж байна шүү дээ” гэж Э.Алимаа ярилаа.


Үнэндээ цэцэрлэг, сургуулийн ойр орчмын газар, автобусны буудлын ойролцоо тамхи татаж байгаа хүмүүст бид шаардлага тавьдаггүй. Шаардлага тавьсан ч хүлээж авах нь ховор. Тэр бүр торгоод байх боломжгүй,яагаад гэвэл мэргэжлийн хяналтын байцаагч нар гадуур хэн тамхи татаж байна вэ гэж явах бололцоогүй. Иймээс НМХГ-ыг зорьж, Тамхины хяналтын тухай хуулийн хэрэгжилтийн хяналтын талаар Нийслэлийн мэргэжлийн хяналтын газрын Эрүүл мэнд, боловсрол соёлын хяналтын хэлтсийн байцаагч Н.Одончимэгээс зарим зүйлийг тодрууллаа.

-Тамхины хяналтын тухай хууль хэрэгжиж эхлээд таван жил өнгөрсөн байна. Хуулийн хяналтын хэрэгжилтэд хэн хяналт тавих ёстой вэ?

-Хуульд зааснаар Засгийн газар, бүх шатны Засаг дарга, цагдаа, мэргэжлийн хяналтын байгууллага, цагдаагийн байгууллага  олон нийтийн улсын байцаагч нар хяналт тавина гэж заасан байдаг.  

-Сүүлийн гурван жилд дээрх хуулийн хэрэгжилт, суларсан гэж  хэлэхэд буруудахгүй байх. Орцны үүд, гудамж талбай, автобусны буудал зэрэг газруудад тамхи татаж байгаа олон хүн харагддаг. Тэгвэл тэдгээр хүмүүст хэн хариуцлага тооцох вэ?

Хэн нэгэн хууль зөрчиж тамхи татвал холбогдох байгууллагад хандах, мэдээлэх утасны дугаар ажиллаж байгаа. Засгийн газрын 311 дүгээр тогтоол гарсантай холбогдуулаад байгууллага, аж ахуйн нэгжийн  дотоод хяналт гэж бий.  Энэ нэгж нь хуулийн хэрэгжилтэд хяналт тавих юм. Тамхины хяналтын тухай хуульд хариуцлага тооцож ажиллах хүмүүсийг тодорхой оруулж өгсөн. Оршин суугчид, орцны жижүүр, СӨХ өөрсдөө хяналт тавина. Хэрэв хэн нэгэн хууль зөрчсөн дуудлага ирвэл бид баталгаажуулах баримт шаардана. Гэхдээ гэрэл зураг ч юм уу, бичлэг гээд ямар нэгэн байдлаар гарцаагүй нотолгоо байх ёстой. Тэгээд эрх бүхий хүмүүс хариуцлагаа тооцно. Цагдаагийн эрх бүхий албан тушаалтан юм уу, нийгмийн хэв журмыг хангуулах олон нийтийн байцаагч нар торгууль тавих үүрэгтэй. Гол нь баримттай л бол тамхиа татчихаад  явсан ч  хариуцлага тооцож болно. Хуулийн хэрэгжилтэд бүх шатны байгууллагууд хяналт тавих ёстой.

-Цагдаагийн байгууллагын зүгээс хуулийн хэрэгжилтэд хяналт тавьдаг уу?

-Цагдаагийн байгууллага ч гэсэн хуулийн хэрэгжилтэд анхаарал тавих ёстой. Нийгмийн хэв журмыг зөрчиж байгаа асуудал болохоор хяналт тавих нь зүй ёсны хэрэг.

-Танай байгууллагын зүгээс хийсэн шалгалтын явцад ямар зөрчил  хамгийн ихээр илэрдэг вэ?

Хамгийн их илэрдэг зөрчил бол зөвшөөрөлгүй гар дээрээс худалдаа хийх явдал юм. Хуульд ерөнхий боловсролын сургуулийн хичээлийн байр, дотуур байрнаас 500 метр радиусын дотор тамхи худалдахгүй гэсэн заалттай. Энэ заалтаас үүдэн  тамхи худалдаалах цэгүүд багассан. Тамхи худалдаалах цэг багасаад эхлэхээр хүмүүс тамхи татах эрэл хэрэгцээ нэмэгдэнэ. Тэгэхээр хулгайгаар түргэн үйлчилгээний цэгүүдэд тамхи ширхэглэж эсвэл хайрцгаар нь зардаг. Ялангуяа нийтийн эзэмшлийн зам талбайд цагаан утас зардаг хүмүүс, хүнсний дэлгүүрүүд зөвшөөрөлгүй тамхи зардаг зөрчил ихээр илэрдэг. Энэ зөрчил ерөөсөө тасрахгүй байна. Хуулийн дагуу иргэнд 50,000 төгрөгөөр торгож, тамхийг нь хураадаг. Хүмүүс  торгуулаад яваад л байдаг.

-Торгуулиас орсон орлого хаана төвлөрч, юунд хуримтлуулж зарцуулагддаг вэ?

-Төрийн сан буюу улсын төсөвт орно. Харин тамхи импортолдог аж ахуйн нэгжүүдээс орж ирсэн татварын мөнгөний хоёр хувь нь Эрүүл мэндийг дэмжих сан буюу Засгийн газрын тусгай санд төвлөрдөг. Үүнийг тамхины хор хөнөөлийн эсрэг арга хэмжээнд зориулдаг.

Албаны хүмүүс ийнхүү ярьж байна. Амьдрал дээр энэ хуулийн хамгийн сайн хэрэгжсэн хуулиар нэрлэгдэж байгаа билээ.

22 сэтгэгдэл

News.mn сайтад сэтгэгдэл оруулахад анхаарах зүйлс

Avatar

Тамхины учрыг олж болох байх 2018-03-01 64.119.25.70

Цаана чинь архи гэж нэг том аюул байна архи архи бас дахиад архи нийгмийн бүх бохир муу муухай бүхэн архитай холбоотой байдаг архины асуудлаа цэгцлэх болсон

Avatar

зочин 2018-03-01 43.242.243.2

тамхины хуулийн санаа гаргагч нь ТӨРИЙН ОРДОНД тамхи татаж архи ууж [Хориотой Үг] яриа ярьж байсан юм чинь хууль нь яг хэрэгжиж харагдаач,,,,,,тамхи яахав цаана чинь 51% -г /// /саалиийн үнээ ЭРДЭНЭТ // луйварчид барьцаанд тавиад туучлаа шүү дээ,,,тэгвэл тамхи нус цэрэн дээрээ элэгээрээ хэвтэнэ дээ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,

Avatar

зочин 2018-03-01 64.119.22.170

ТАМХИЙГ ДУРТАЙ ГАЗРАА ТАТАХ НЬ ЭНҮҮХЭНД. ТАТАЖ ДУУСААД ИШИЙ НЬ ДУРТАЙ ГАЗРАА ХАЯНА, АРААС НЬ ШҮЛС НУСАА ХАЯНА, ХУДЛАА ГЭВЭЛ БҮХ АВТОБУСНЫ БУУДЛУУД НИЛДЭЭ ТАМХИНЫ ИШ, НУС ЦЭР БОЛСОН. ГИШГЭХ Ч ГАЗАР ОЛДОХГҮЙ.

Avatar

Зочин 2018-03-01 202.21.106.119

Amdralgui huuli yum baina lee. Surguulias 500 meter geheer hotod zardag gazar gej barag baihgui bolchdog. Tegsen mortloo bugd nuutsaar tamhi zardag. Tsagdaa n meddeg. Tsagdaad mungu heregtei bolohoor ter TUTS-uudiig delbelj mungu oldog. Neg tiim shogiin system Mongold bii bolood baina. Ene huuliin zorilgo n huuhded tamhi zarahgui gej baigaa. Getel horiond orson TUTS negent nuutslag bolohoor huuhded tamhi zarah zarahgui hamaagui bolchood baigaa. Minii bodloor 200 meter gej zaaj ogoood alban yosoor zardag gazryn nemeed, harin huuhded zarval mash hatuu arga hemjee avah zohitsuulalt hiij ogoh heregtei baih. Bur albaar huuhed yavuulj tamhi hudaldan avah ajillagaa zohiogood ter zarsan gazryg haaj torguuli noogduulah arga hemjee yavuulbal deer

Avatar

Зочин 2018-03-01 122.201.25.46

Сайн хэрэгжиж байгаа хууль, сайн ч хууль, тодорхой хэмжээгээр тамхи таталтыг зогсоосон, бүрэн хэрэгжүүлэхийн төлөө бүгдээрээ тэмцэх хэрэгтэй.

Avatar

Lavlaa 2018-03-01 64.119.26.48

Ug ni yarigdaj baigaa sorog ur dagvaraasaa iluu eyereg nolootei khuuli baisan yum Daan ch gants jil kheregjuulj ekhlej baisnaa bur orkhichikhloo. Odoo gudamjind il bokhi chikher zardag khumuus TUTs -uud bugdeeree ileer tamkhi zardag bolj Tamkhi tatakh gazar ch barag khyazgaargui bolj, Suragch uurgevchtei okhid khovguud ch tamkhi tatakh ni elbeg bolj baina Irgediinkhee eruul mendiig boddog bol baitsaagch nar gargaad toguuliar ni tsalingiin fond uusgeed khuuliig oligtoi kheregjuulmeer baina Torguulikh ni bagasaad khevsheed irvel oor khuuli deer ajillana biz Olon baitsaagch khyanagchid shaardlagatai

Avatar

Зочин 2018-03-01 202.9.40.100

Тамхи яах вэ, архи хэцүү. Сургуулиас 500 метрт тамхи заруулахгүй хуультай, тэгсэн хэрнээ энэ зайнд нь архиар үйлчилдэг, архи зардаг 4-5 газар байна , энэ зүгээр үү? Тамхи татсан хүн өөрөө л хохирно, гэтэл архи уусан хүнээс аль л болж бүтэхгүй бүхэн гарч нийгмийг хордуулж байна ш дээ. Архийг уулгах гээд бүр 50 гр, 100 грмаар савлаж зарахыг яана, ядахдаа жижиг хэмжээтэй савладагийг болиулаач ээ. Томыг авч дийлэхгүй бол жижгийг аваад солиор, галзуур гэж байгаа юм шиг

Avatar

Цагдаа 2018-03-01 64.119.25.206

Энд цагдаа нар л хожиж байгаа миний хувьд сард цагдаа нарт 400 500 өгч байна даа

Avatar

gna 2018-03-01

huulia sahiya

Avatar

Зочин 2018-03-01 202.179.31.59

хуульзүйн яамны дэргэд архи тамхины хор хөнөөлийг сурталчлах үүрэгтэй жилд 5 тэрбум төгрөг иддэг мөнгө угаадаг хүмүүсээ янзлаачээ

Avatar

Зочин 2018-03-01 66.181.183.103

Өмхий тамхичид гадамж талбай, автобусны буудал хаа сайгүй л утдаг болсон шүү, нэг хэсэг гайгүй байсийн, Монгол хууль 3 хоног гэдэг гээд…

Avatar

Уншигч 2018-03-01 202.72.245.220

МАНАЙД ХУУЛИЙГ ХУУЛЬ ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ САХИУЛАХ ГЭЖ ГАРГАДАГГҮЙ ЯМАР НЭГ ӨӨР ЗОРИЛГООР ГАРГАДАГ, ТИЙМЭЭС ХЭРЭГЖИНЭ ГЭЖ БАЙХГҮЙ, ЭНД ЯМАР ЗОРИЛГО БАЙСНЫГ СЭТГҮҮЛЧИДЭЭ ОЛООРОЙ УУЛ НЬ АМАРХАН Ш ДЭЭ

Avatar

Зочин 2018-03-01 202.9.43.198

Архийг хориглоё.

Avatar

Өнөөгийн хууль дүрэмд Үл итгэгч 2018-03-01 66.181.177.191

Ийм амьдралд нийцэхгүй үлгэрийн юм ярьж байдгаа болих хэрэгтэй. Хэн тэр зургийг нь аваад л торгууль төлүүлэх гээд явж байдгийн.Аягүй бол зарим нэгэнд нь зодуулах хэрэг гарна. Тэрний оронд өсвөр насныханд тамхины хор хөнөөлийн тухай сайн ойлгуулах талаар ажиллавал илүү үр дүнтэй байх магадлалтай.

Avatar

Зочин 2018-03-01 202.9.43.198

Тамхи татаад зодолдох уу? эхнэрээ зодох уу? агсам тавих уу?, гудамжид унаад өгөх үү? тэгээд хөлдөж үхэх үү? Ийм хортой зүйлээ эхлээд засаач.

Avatar

болдоо 2018-03-01 202.179.27.135

маш сайн хэрэгжиж байгаа хууль, цагаа олж зөв хууль батлавал ямар сайн үр дүнтэй байдгыг энэ хууль харуулж байна. энэ хуулийг боловсруулж баталсан хүмүүстээ баярлалаа.

Avatar

Зочин 2018-03-01 27.123.214.113

Тамхидалт болон Дам тамхидалт гэдэг бол тамхичдаас болж тамхи татаагүй татдаггүй иргэд хүүхэд эрүүл мэндээр хохирч, орчин тойрноо бохирдуулж, утааг нэмэгдүүлж, улсын валютыг тамхи импортлохын тулд багасгаж, улсын төсвөөс тамхинаас үүссэн эрүүл мэндийн хохиролд мөнгө зарцуулж, хүн амын өсөлтөд шууд болон шууд бусаар нөлөөлж буй зэрэг маш олон муу уршигтай. Иймээс нийт тамхичдаас нийлэлийн татвар, орон нутагт орон нутгийн сангийн татварыг хайрцаг тамхи бүрийн үнийн дүнгийн 2%~ийг нэмж авах хуультай батлаачээ….

Avatar

Зочин 2018-03-01 59.153.84.163

Тамхичид өөрсдөө бас ухамсартай баймаар юм. Агаарын бохирдол, утааны хажуугаар орцонд ичихгүй эр эмгүй хөгшин залуу гэлтгүй тамхиар утах юм. Дам тамхидалтанд зүгээр байж байгаад өртөх юм. Шаардлага тавихаар элдэв бүдүүлэг үгээр хараана. Ухамсаргүй заваан юмнууд. Энэ хуулийн хэрэгжилтэнд анхаарвал сайн байна.

Avatar

миний нэрээр яахнав? 2018-03-01 43.228.131.206

тамхи яах вэ?? цаана чинь монгол улс монголын ард түмэн архин далайд живж байна шүүдээ???? тамхи бол хортой маргахгүй гэхдээ тамхинаас хэдэн арав дахин хор аюултай архины тухай энэ тамхитай тэмцэж байгаа шигээ тэмцэхгүй дарга цэрэггүй дээр доргүй эрс шийдвэртэй тэмцэл явуулахгүй тамхинаас архинд илүү хайртай түүнтэй эрс шийдвэртэй тэмцэл хийхгүй байна???? архинаас болж ядуурал гуйланчилал гэмт хэрэг гэр бүлийн хүчирхийлэл гэр бүл салалт хүүхэд өнчирөлт биеэ үнэлэлт осол аваарь ер нь нийгэмд болж байгаа бүх л муу муухай зүйлийн үр дагвар нь архи ойлгохгүй байгаа гэж бодохггүй байна өсвөр насныхний далан хувь нь архи уудаг болсон тухай мэдээлэлийн хэрэгслэлээр ярьж байна архичин эцэг эхээс төрсөн хүүхэд төрлөхийн архичин болж төрдөгийг шинжлэх ухаан нотлоод байна??? ингээд импорт эксортын архин далай дунд нугас галуу шиг хөвсөөр монголын ард түмэн мөхөх тавлин ойрхон хүлээж сөнөхийн харанга дэлдэж байна??? монголын ард түний ёс суртахууны доройтол оюун санааны ялз
рал оюуны хомсдол нийт иргэдийг хорт хавдар шиг
тархаж байна архи чи лонхонд орсон тахал амьдрал жаргал руу инээж ирдэг үхэл?????

Avatar

zochin 2018-03-01 27.123.214.109

mongolchyydiin am,agaar 2 umhiirch dyyslaa.

Avatar

irgen 2018-03-01 202.131.227.82

dam tamhilaltand msh ih urtuj eruul mendeer asar ih hohirch baina. gudamjind tamhi tatahiig hatuu horigloj huulia heregjuulmeer baina.

Avatar

Зочин 2018-03-01 122.201.21.231

орц гэрт ажил дээр тамхи татаад байгаа махчидыг тархинд нэг цус садаруулах арга хэмжээг зөвтгөх хууль гарга. тэгж байж цэгцэндээ орно. Дүнжингарав дээр тамхи татах цэг 3 алхамын цаана байхад л орох хаалган дээр утаагаараа хүн хордуулж байгаа малуупаа дүнжингаравчин өөрөө торгож зогсоох хэрэгтэй шүү дээ..

NewsMN Гар утасны хувилбар Татах
NEWS.mn

Мэдээллийн эх сурвалж