Компаниудыг эрэмбэлэх нь үндсэн ажил биш | News.MN

Компаниудыг эрэмбэлэх нь үндсэн ажил биш

Хуучирсан мэдээ: 2010.12.06-нд нийтлэгдсэн

Компаниудыг эрэмбэлэх нь үндсэн ажил биш

Э.Тамир: Хэдхэн компанийг хооронд нь өрсөлдүүлж эрэмбэлэх нь Худалдаа аж үйлдвэрийн үндсэн ажил биш шүү дээ

Монголын бизнес эрхэгчдэд ямар дарамт, саад учирч байгаа талаар “Коммит сервис”ХХК- ын зөвлөх Э.Тамиртай ярилцлаа.

-Засгийн газраас 2010 оныг эдийн засгийн шинэтгэлийн жил болгон зарласан. Энэ ажил хэр үр дүнтэй болсон санагдаж байна. Монголд бизнес эрхлэхэд таатай орчин бүрдсэн үү?

– Манай үе үеийн Засгийн Газар дандаа л нэг хоосон уриа гаргаж лоозогнож байх юм. Социализмийн үеийн сэтгэлгээ давамгайлаад байна ч гэж харж болохоор байна. Монгол Улс 1990-ээд оноос зах зээлийн эдийн засагт шилжсэн шүү дээ. Тухайн үед бараг хүн бүхэн бизнес эрхэлж байсан. Гахай зөөж, лангуун дээр зогсч үзээгүй хүн бараг байхгүй байх. Гэвч өнгөрсөн 20 жилд манай улс классик бизнесрүү хөл тавьж чадсан уу гэдэг нь учир дутагдалтай. Одоогоор Монгол Улсад бизнесийн салбарт юу ч өөрчлөгдөөгүй. Засгийн Газар шинэчлэл хийхийг уриалсан хирнээ  ямар ч үйлдэл хйисэнгүй. Одоогоор манай бизнесийн төвшинг “лангууны” гэж тодорхойлмоор байна. Юу ч хийхгүй хоосон уриа гаргаж хадчихаад суугаад байвал лангууны төвшнөөс өндийхгүй л дээ.

-Лангууны гэдгийг юу гэж ойлгох вэ

-Бизнес хамгийн доод шатандаа хөгжиж байна гэсэн үг. Хамгийн доор байлгах ажлыг төр л хийгээд байгаа юм шдээ.  Тухайлбал, алтны уурхайнууд ид ашигтай ажиллаад улс орны төсөвт нэмэр болж эхлэх гэж байтал гэнэтийн ашгийн 68 хувийн татвар гэгчийг гаргаад ирэх жишээтэй.  Хууль эрх зүйн хувьд ярих асуудал маш их бий. Жишээ нь одоогийн хууль тогтоомийн дагуу монголд хувьцаат буюу хязгаарлагдмал гэсэн хоёр төрлөөр л үйл ажиллагаа явуулах боломжтой, гэтэл дэлхийн эдийн засаг өргөсөхийн хирээр олон янзын хэлбэр бий болсон. Холдинг, групп, консерциум, траст … гээд. Гэтэл манайд хуулийн нөгөөх хоёр заалт л үйлчилсээр байгаа ш дээ. Шинэчлэл ярьж байгаа бол үгүй ядаад энэ зүйлээ өөрчилөөд эхэлмээр байгаа юм. Ерөөсөө Монголын төр засаг аж ахуй нэг, пүүс компаниудаа томроод ирэхээр нь элдэв янзын аргаар нухчин дардаг. Бизнес хийх ямар ч эрх чөлөө, бололцоо олгодоггүй. 2008 онд валютын ханш огцом өсөхөд  олон компани ам.доллар, төгрөгийн ханшны зөрүүнээс болж дампуурлын ирмэгт хүрсэн. Тэр үед төр засгийн зүгээс болоод салбар байгууллагуудаас ямар ч дэмжлэг өгөөгүй шүү дээ. Төрийн энэ бүх үйлдэл бизнесийн салбарыг “лангууны” байхаас хэтрэх боломж олгохгүй байна.

– Яаж “лангууны” байдлаас ангижрах вэ.

– Монголын төр засаг үндэсний үйлдвэрлэгчидээ дэмждэг болсон тэр цагт л “лангууны” байхаа болих байх даа.  Өнгөрсөн хугацаанд зөвхөн гадаадын компаниудын л эрх ашгийн төлөө ажиллаа ш дээ. Учир битүүлэг байдлаар. Уг нь  хамгийн энгийн логикоор бодход ямар ч улсын төр засаг үндэсний бизнес эрхлэгчидээ л дэмжиж ажилламаар юм.

-Бизнес эрхлэгчдийн эрх ашгийн төлөө ажиллах байгууллагууд ажлаа сайн хийж чадахгүй байгаатай холбоотой юу?

-Бизнес эрхлэгчдийн эрх ашгийг хамгаалдаг салбарын яам, холбоо байгууллага уг нь бий. Гэвч төр өөрөө хувийн хэвшлийнхэнтэй бүрэн утгаар нь хамтарч ажиллаж  чаддаггүй. Ер нь бол боломж ч байхгүй л дээ. Харин энэ харилцааг зохицуулж байх холбоод болоод ТББ нь сайн ажиллах ёстой юм. Төр болон хувийн хэвшлийнхний хооронд гүүр болох нөхцөлийг бүрдүүлэх үүрэгтэй байгууллага болох МҮХАҮТ гэж газар байна. Гэхдээ өнгөрсөн хугацаанд бас л юу ч хийсэнгүй. Одоогийн байгаа нөхцөл байдлыг хархад л шууд ийм дүгнэлтэнд хийхэд хүрч байгаа юм. Одоогийн байдлаар монголд явагдаж байгаа бизнесийн үйл ажиллагааг 100 хувь гэж үзвэл төрийн хяналтанд 52 хувь нь байгаа юм. Бизнест төрийн оролцоо давамгайлаад ирэх юм бол хувийн хэвшлийнхэнд боломж олдохгүй, харин тэднийг нухчин дарах үйл ажиллагаа идэвхжээд ирнээ л гэсэн үг. Энэ байдлыг харсаар суугаа “МҮХАҮТ” юу хийв ээ. Ийм л зүйл дээр гишүүдийнхээ эрх ашгийг хамгаалахгүй юм бол ийм байгууллага байсны хэрэг гэж байхгүй шдээ. Компанийн захирлууд ямар шагнал авахын өвчтэй хүмүүс биш. Жил бүр л шагнал гардуулж  зангий нь засчихаад л үндсэн үйл ажиллагаагаа умартаад байж болохгүй л дээ. Монголын бизнес эрхлэгчид үнэхээр хүнд нөхцөлд ажилладаг. Төрийн дарамт  ихтэй, худалдан авагчдын чадамж бага,  банкны хүү нь өндөр гээд тоочвол зовлон их бий. Энэ бүхнийг л төрд ойлгуулж таатай орчин бүрдүүлж өгөхийн төлөө ажиллах ёстой байгууллага нь таг чиг байхаар байдал яаж дээрдэх вэ дээ.

-Худалдаа аж үйлдвэрийн танхим чухам ямар ажил хийх ёстой вэ, таныхаар?

-Бизнесийн орчин ямар байна гэдэг дээр дүн шинжилгээ хийж, холбогдох хуулийн төслүүд дээр нь ажиллах ёстой. Түүнийгээ батлуулах “лоббиг” хийх ёстой. Зах дээр зогсож байгаа бүсгүйчүүдээс авхуулаад  бизнесийн бүхий л салбарт танхимын үйл ажиллагаа мэдрэгдэж байх ёстой. Танхимын дэргэд байгаа арбитрийн шүүхийг ч манайхан бүрэн дүүрэн ашиглаж мэддэггүй. Оюу толгой дээр гэхэд л Английн арбитрийг сонгосон байх жишээтэй. Үйл ажиллагаа нь үнэхээр унтаа, сул дорой байна л даа. Хэрэв бүрэн дүүрэн ашиглаж чадвал бидэнд үнэхээр тустай байх болно. Гэтэл тийм байгууллага байдаг эсэх тухай ч мэдэхгүй байна ш дээ. МҮХАҮТ гэж байдаг гэдгийг мэдэхээс бус түүний үйл ажиллагааны чиглэл зорилго нь юу юм бэ гэдгийг мэддэг хүн цөөхөн. Танхим нь болохоор монопол болсон том компаниудтайгаа их дотно. Харин “жижиг гарууд”-тай бол харьцахгүй.  Ийм эрүүл бус үйл ажиллагаатай байж болохгүй л дээ.

-Энэ нь удирдлагынх нь  буруу алдаатай үйл ажиллагаанаас болж байна уу?

-Удирдлагуудынх хувийн бизнесийн эрх ашитай л холбоотой. Монгол Улсын хөгжлийн гол гарц бизнесийн орчныг сайжруулах шүү дээ. Ингэхийн тулд бизнес эрхлэгчдийнхээ эрх ашгийг хамгаалах. Дотооддоо үндэсний томоохон үйлдвэрлэгчдийг бий болгох, тэдний төлөө ажиллах ёстой. Худалдаа аж үйлдвэрийн танхим үүний төлөө ажилладаг байх ёстой байгууллага.

-Танхимдаа шаардлага тавьж болдоггүй юм уу?

– Танхим хурал зөвлөгөөн хийхээрээ тоотой хэдэн том компаниудыг цуглуулж асуудлаа яриад л болчихдог шүү дээ. Өнгөрсөн хавар “Монгол 999” нэгдэл байгуулагдаж 2000 гаруй компани нэгдсэн. Үүнийг хамгийн түрүүн танхим дэмжиж урд нь гараад гүйх байх гэж бодтол шал эсрэг юм болсон. Нөгөөх С.Дэмбэрэл маань  том гэсэн хэдхэн компанийг нь тасалж аваад нөгөө талд нь гараад зогсчихсон. Бүр Засгийн Газар төсөл хүртэл өргөн барьсан. Ийм ялгавартай хандаж болохгүй  ш дээ. Жижиг дундуудаа огт тоохгүй, томчуудад нь хөл алдаад байдаг байж таарахгүй.

-Тэгэхээр Худалдаа аж үйлдвэрийн танхимын үйл ажиллагааг сайжруулах шаардлагатай болжээ?

-Тийм. Өнгөрсөн 20 жилийн хугацаанд үндэсний ядаж нэг том компани гараад ирчих боломж байлаа.Гэвч манайд үндэсний бөгөөд гадаадад өрсөлдөх чадамж өндөртэй компани алга л байна. Үүний төлөө худалдаа аж үйлдвэрийн танхим хуруугаа ч хөдөлгөсөнгүй. Одоо энэ байгууллагын үйл ажиллагааг сайжруулах, чадварлаг хүнд нь даатгах цаг болсон.

-Тэгвэл Монголд бизнесийн орчныг сайжруулахын тулд яах ёстой вэ. Та юу гэж бодож байна?

Цаг хугацаагаа мэдэрч өөрчлөлт хийх ёстой. Бизнесийн салбарын мэргэжлийн холбоо байгууллагууд дэргэдээ хяналтын байгууллагатай байх ёстой. Тэд Монголд явуулж байгаа бизнесийн болоод бусад үйл ажиллагаанд хяналт тавибал бүх зүйл чанаржина. Нөгөө талаар Монгол Улсад явагдаж байгаа бүх ажлын стандартуудыг өөрчлөх ёстой. Зам, барилгаас эхлээд ажлын стандартыг өөрчлөх цаг болсон. “Эрдэнэс МГЛ” гээд төрийн мэдлийн 100 хувийн хөрөнгө оруулалттай компани байгаа л гэж байна. Үүнийг төр 100 хувь эзэмших үү, ард түмэн 100 хувь эзэмших үү гэдгийг шийдэх ёстой, жишээ нь шүү дээ.  Төр засаг бодлогоо барихаас биш үйл ажиллагаа явуулж болохгүй. Тэгэхээр төрийн өмчит компаниудыг хувьчлах ёстой.

-Засгийн газар хувьчилна гээд байгаа шүү дээ?

-Хувьчлагдахгүй байгаа. Хувьчилъя гэхээр төрийн гар, хөл болсон хэдхэн нөхдүүд хүч түрээд байдаг талтай. Хувьчлал шударга болж чаддаггүй. Одоогийн байдлаар Монголд аль нэг салбарын дарга нарынх нь амьдрал сайжраад байхаас өөр сайжирч байгаа юм алга.Томоохон албан тушаалууд Монголд үе залгамжилдаг болсон байна. Монголчууд социализмын үеийн энэ сэтгэхүйгээсээ салах цаг хэдийнэ болсон.

Т.ОТГОО

0 сэтгэгдэл

News.mn сайтад сэтгэгдэл оруулахад анхаарах зүйлс

Avatar

Зочин 2010-12-06 182.160.57.66

uu zuugch baisan yum uu tegvel odoo ingetlee tomorson baihiig bodhod lag l gar bainadaa sereglen zolig ve

Avatar

Тамирт 2010-12-06 202.131.233.178

Чамайг барны зөөгч бас жолооч байсаныг мэдэх юм овоо боловсорсон юм байх гэж бодож байсан саяхан шууд нэвтрүүлгээр ХХК-г хязгаарлагдмал хувьцаат компани гэж ш****г байгаа юу ч

Avatar

BAIR ZARNA 2010-12-06 202.55.191.22

Hotiin Towd 2-r 40n Myngatiin buren zaswar hiisen 2 oroo bair zarna Gaigui zarnaa
UTAS 88100305

Avatar

Fuck you demberel 2010-12-06 202.131.228.20

HUDLAA MEDEMHIIRSEN HUDLAA GAR DEMBEREL ZAIGAA TAVIAD ZAILBAL TAARNA DUU

Avatar

Зочин 2010-12-06 202.131.231.242

tanxim ugaasaa arai denduu baigaa ni unen shuu dee zorigtoi xelj yaridag xun l baixgui baisan yum demberelees aigaad baidag um uu xaashaa yum

Avatar

Зочин 2010-12-06 202.131.231.242

Tamir mash zuv yum yarisan baina

Avatar

www.freecall.mn 2010-12-06 202.170.67.217

Сайн байцгаана уу Манай Компани та бүхэнд дэлхийн 200 гаруй оронруу маш хямд үнээр ярьж болох Freecall Картыг санал болгож байна холбоо барих утас 11350550

Avatar

byad 2010-12-06 180.149.95.134

EHLEED yaponoos luivardsan MUNGU nii asuudlaa shiideed soliorooroiCHAMAAS bolj 2 ornii asuudal yu bolj baigaa bilee

Avatar

Çî÷èí 2010-12-06 203.160.48.50

Íèéòëýëèéí äîîðõè ñýòãýãäë¿¿ä îðòîé ë áàéäàã ø äýý Äýìáýý äàðãà îäîî áîëîî ø äýý Ñóóäëàà òàâüæ ºãºõ õýðýãòýé

Avatar

Зочин 2010-12-06 180.149.81.3

Neeree hulgar Battulga Mongoliig atgah geed baigaa yum uu haashaa yum Neg buhud atguulaad baidag ch jijig uls ug ny bish yumsan daa

Avatar

Зочин 2010-12-06 180.149.81.3

Jenko Battulgiin gar hul yu yu geed bainaa Battulga saidaa tanii gar hul denduu olon bolood baina shu Shuuhiin dargaar bas uuriin hunee tavisan biz dee

Avatar

zochin 2010-12-06 83.77.18.196

Tanhim buznesiinhy tuluu yu hiij buteesentei ny sain taniltsajbaij daraa ny iim yum dongosch bai zahialgyn yariltslaga baina

Avatar

Зочин 2010-12-06 182.160.49.187

tanhimiin dembereliig zorigtoi helsen baina good

Avatar

Зочин 2010-12-06 182.160.49.187

çàëóó÷óóä èíãýýä õýëýõ ¿ãýý õýëæ ÷àäàæ áàéãàà íü ñàéøààëòàé ø äýý áîëæ áàéíà ýíý Äýìáýðýë çàõèàëãààð èõ þì õèéæ áàéãàà ãýñýí õàìàã õýâëýëèéí àìûã íü áàðüñàí ãýæ òàíüäàã õ¿íýýñýý ñîíññîí þì áàéíà Äýìáýðýëýý îäîî ÷è áîëèî÷ýý Çàéëàà÷ýý

Avatar

Зочин 2010-12-06 182.160.49.187

ene tegeed odoo busdiin erh ashgiig hamgaalah geed baigaa nuhur uu

Avatar

Зочин 2010-12-06 182.160.49.187

teneg baih aa tsarai ni yamar xamaa baina aa xiij buteesen bas her zereg xeregtei xun be gedeg ni l chuhal bizdee manaixan neeree tamiin togoonii ulgereesee garch cahdaxgui yum aa

Avatar

Зочин 2010-12-06 182.160.49.187

ene neree bicheegui nuhur yagaad ene zaluug umuuruud unav aa tsarai muutai l yum baina dag

Avatar

Зочин 2010-12-06 182.160.49.187

zuv l yum yarisan baina shuu dee ingej eldeveer negniigee helj yadiin bee humuusee ene lav turiin mungunuus neg ch tugrug hulgailaagui hun ugaasaa mongoliin jiriin busines erhlegchid bol shudarga ajildag shdee turiin daramt baidag ni ch unen bizdee tegeed ingeed helj chadaj baigaa ni zorig yum bishuu

Avatar

Zochin 2010-12-06 86.45.147.49

mongolchuuda neg negniige hel amaara doromjilohoo bolimoor 20 jil horolmaatlaa odo ireeduide baga ch gegeeleg zuil vldeemeer ym ard tvmen

Avatar

Зочин 2010-12-06 202.170.84.14

ene hun tiim ediin zasag huuli meddeg bolson youm uu Bid Cheh ulsad TMS-d l blaa

Avatar

Зочин 2010-12-06 182.160.10.36

ХОТЫН ТӨВД БАЯНЗҮРХ ЗАХЫН УРД ТАЛД ШИНЭЭР БАРИГДСАН 79 М2 2 ӨРӨӨ БАЙРЫГ СОНИРХСОН ХҮМҮҮСТ ХАС БАНКНЫ 80 ХУВИЙН ЗЭЭЛД ХАМРУУЛЖ ХЯМД ЗАРНА

ХАРИЛЦАХ УТАС 99189208

Avatar

Òàíõèìèéí äàðàà÷èéí äàðãà äàõèàä Äýìáýðýë ¿¿ 2010-12-06 203.160.48.50

Îäîî Äýìáýý äàðãà ñîëèãäñîí íü äýýðýý Õýðýâ äàðãèéí ñîíãóóëü áóäëèàíòàé áîëáîë äàõèàä ãàðæ èðíý òà íàð õàðæ áàéãààðàé Ìîíãîëä øóäàðãà ç¿éë àëãà áîëæ äýý

Avatar

Eserguutsel 2010-12-06 203.160.48.50

Îäîî Äýìáýðýë äàðãà õàíàæ öàäñàí áàéìààð þì äàà ×àäàëòàé çàëóó÷óóä çºí人 ë áàéíà ø äýý ßìàð ñóóäàë äýýð íü õàäààä õàÿñàí áèø Ñýòã¿¿ë÷äýý ñàéí áè÷ýýðýé öààíà ÷èíü Äýìáýðýë äàðãà Ẻí õîð íàéðóóëæ áóé ñóðàãòàé Èäýý áýýð óäàõààðàà

Avatar

Zochin 2010-12-06 203.160.48.50

MHAUT-n dargiin suudal tiim aminaas iluu unetei suudal yum gej uuuuuuuuuuDemberel darga 12 jil ene ajliig hashlaa Odoo ene buruu hairtsagnaas garah heregtei Oor hun yagaad tolgoilj bolohgui gej ene bol tsever luivar gej helmeer bna tiim yu7m bol shudargaar orsoldood oor hund suudlaa tavij ogoh heregtei business erhelj bgaa humuus uuniig sain medej bgaa Yagaad suudlaa tavij ogohoos tiim ih durguitseed bnaata buhen bodoj uz deeZov zuil yarisan bna uuniig demjij bnaOor hun garah heregtei

Avatar

Зочин 2010-12-06 202.131.230.130

МҮХАҮТ-ийн даргын сонгууль ойртсон юм байх даа

Avatar

зочин 2010-12-06 124.158.79.163

тамир бол новшийн амьтан хогийн хулгайч

Avatar

хануул 2010-12-06 202.131.228.5

Хурлынхаа юм уу захирлын туслахынхаа ажлаа хийгээл явал даа НАЙЗАА

Avatar

Зочин 2010-12-06 202.131.228.5

Ном хуулаад бичихээ болиоо нэг их ухаантай хүн болох гээд ядчих юм

Avatar

Сү.Батболдын өрөөсөн дугуй 2010-12-06 119.73.249.114

Энэ Дэмбэрэл гэж нөхөр СүБатболдын өрөөсөн дугуй биз дээ 2000 онд 2-уулаа АН тоохгүй болохоор нь нам бусчуудын эвсэл гэх юм байгуулаад явж байгаа биз дээ

Avatar

mongol 2010-12-06 124.158.79.163

SOTSIALIST SETGELGEEGEER ARDCHILSAN HUUL GARGADGAA BOLIH HEREGTEI

Avatar

Зочин 2010-12-06 75.36.229.144

horchin tamir

Avatar

zochin 2010-12-06 75.36.229.144

ta eheleed ter han-uuld garahdaa yu gej amallaa teriigee bielyyldee

Avatar

Зочин 2010-12-06 202.131.231.242

ene odoo tiim od xun uu bayn baixaar l od bolchix yum aa

Avatar

Зочин 2010-12-06 202.131.231.242

bayan gej yugaar ni dugneed baigaa um Baahan unetei mashin avchiraad hed nugalaad zardag shde teheer uuruu shudarga busines hii l dee

Avatar

Zaya 2010-12-06 115.187.88.3

Jijig companiud Tankhimin tatvarig diilehgui tul gichuuneer elsekh bolomjgui Gadaadin irged hotod gazar avahdaa davuu erkhtei baigaa nx nuuts bishee Yagaad gadaadinkhan hurdan shuurhai uilchilj oorsdiin irgediig udaan huleelgen olon udaa yavuulj chiregduuleg ve

Avatar

Зочин 2010-12-06 202.131.231.242

Ene tamiriig sain medeh yum baina joohonshde nas ni Iim tom yaridag l bolchihsiin baihdaa Mungutei bayan zaluu l daa har bagaasaa l uzeltsseer baigaad bayjsan yum gesen gui odoo teged yarih tsag ni bolson ch yum baigaazdee

Avatar

enerel 2010-12-06 202.131.231.242

Tamir ih zuv yarijee ugaasaa l salbart ni ajillaj baigaa humuus l zovlon jargaliig ni medne shdee ene humuusiinhee ugiig sonsood esuul ter tanhim geed baigaa yum ni bur tatan buugdaj boldgui yum uu

Avatar

irgen 2010-12-06 202.131.228.5

TA ehleed songuulit amlaltaa biyeluul de teh uu

Avatar

Зочин 2010-12-06 182.160.37.218

Òàìèðààð Äýìáýðýëèéã ñîëèõ õýðýãòýé Óíàãà íü äàíäàà ò¿ð¿¿ëäýã ãýñýí ø¿¿ Äýñáýðýëèéí æîîì íü äàíäàà õÿòàä ò¿ð¿¿ëäýã ãýñýí ÿëãàà áàéãàà áèçäýý

Avatar

Зочин 2010-12-06 202.131.225.102

Ene chini capatilism shuu dee Uur oligtoi niigem baiguulj chadakhgui shdee Ungej baigaad neg tom huvisgal garna Tegeed ergeed erkh medel mungu hurungu ahiad l kheden oligarkh ger buld uldene Iim l niigem baiguulj baina Enenees sainiig ni olokh ch ugui Ene chini yavj yavj khunii baigalaas zayasan umchuu gesen shunaltai kholbootoi zuil shuu dee

Avatar

Economic Hit Man 2010-12-06 202.131.225.102

Tamiraa Ugaasaa bid khedkhen tom corporation bolon elit ger bul uls ornii ikhenkh bayalagiig ezemsheed busad ni tuuniig dagaj amidardag NIIGEM baiguulakh gej yavaagaa oilgokh kheregtei Unen biz dee

NewsMN Гар утасны хувилбар Татах
NEWS.mn

Мэдээллийн эх сурвалж