Төрийн шагнал олгохтой холбоотой харилцааг нэг мөр зохицуулах “Төрийн шагналын тухай” хуулийн төсөл боловсруулжээ. Өнөөдөр төрийн шагналтай холбоотой харилцаа нь нэг хуулиар бус Ерөнхийлөгчийн зарлиг, Тамгын газрын даргын захирамж, Засгийн газрын тогтоол болон салбарын журмуудаар зохицуулагдаж байна. Шинээр боловсруулсан хуулийн төсөл нь төрийн шагналын төрөл, ангилал, эрэмбэ, олгох шалгуур, тоо хэмжээг тодорхой болгохын зэрэгцээ шагнал олгох үйл ажиллагааг ил тод болгоход чиглэжээ. Төсөл нийт 7 бүлэг, 20 зүйлтэй байна. Тус хуулийн төслийг NEWS агентлаг энэ удаагийн "Хууль төрөхийн өмнө" буландаа онцолж байна.

ШАГНАЛЫН ТӨРЛИЙГ ДӨРВӨН АНГИЛАЛД ХУВААНА

Хуулийн төсөлд төрийн шагналыг дөрвөн үндсэн ангилалд хуваахаар тусгажээ. Үүнд:

• Төрийн дээд шагнал
• Төрийн хүндэт шагнал
• Хүн амын өсөлтийг дэмжих бодлогын хүрээнд олгох шагнал
• Мал сүргийн эдийн засгийн үр өгөөжийг дэмжих бодлогын хүрээнд олгох шагнал

Төрийн дээд шагналд Чингис хаан одон, Улсын баатар одон, Төрийн соёрхол тэмдэг, Алтан гэрэгэ, Мөнгөн гэрэгэ багтана. Харин төрийн хүндэт шагналд Энхийн төлөө тэмдэг, Эр зоригийн тэмдэг хамаарахаар тусгажээ. Мөн Эхийн алдар нэгдүгээр, хоёрдугаар зэргийн одон болон Улсын аварга малчин, Аймгийн аварга малчин тэмдгийг тусгай бодлогын хүрээнд олгохоор заасан байна.

ЧИНГИС ХААН ОДОНГ ТАВАН ЖИЛД НЭГ ХҮРТЭЛ ХҮНД ОЛГОНО

Хуулийн төслийн анхаарал татах зохицуулалтын нэг нь төрийн шагнал олгох тоо, хязгаарыг тодорхой болгож байгаа явдал юм. Тухайлбал, Чингис хаан одонг таван жилд нэг удаа, нэг хүртэл иргэнд, Улсын баатар одонг гурван жилд нэг удаа, нэг хүртэл иргэнд олгохоор тусгажээ.

Төрийн соёрхол тэмдгийг хоёр жилд нэг удаа, нэг хүртэл бүтээлд, Алтан гэрэгэг гурван жилд нэг удаа, нэг хүртэл иргэнд, Мөнгөн гэрэгэг жилд нэг удаа, нэг хүртэл иргэнд олгохоор заасан байна.

Харин Энхийн төлөө тэмдгийг жилд гурав хүртэл, Эр зоригийн тэмдгийг жилд тав хүртэл иргэнд олгох зохицуулалттай. Улсын аварга малчин тэмдгийг жилд нэг хүртэл, Аймгийн аварга малчин тэмдгийг 21 аймаг тус бүрээс жилд нэг хүртэл иргэнд олгохоор тусгажээ. Эндээс харвал төрийн шагналыг олноор олгох, хэт хавтгайруулах байдлыг хязгаарлахыг хуулийн төсөлд зорьсон байна. Төсөлд хуульд заасан тоо, хязгаарыг хэтрүүлэн шагнал олгохыг хориглохоор тусгажээ.

ТӨРИЙН БАЙГУУЛЛАГУУД ДУРЫН ШАГНАЛ БИЙ БОЛГОХ БОЛОМЖГҮЙ БОЛНО

Хуулийн төсөл батлагдвал төрийн байгууллага шинээр төрийн шагнал бий болгохыг хориглоно. Мөн иргэн, хуулийн этгээд хуульд заасан төрийн шагналтай ижил нэр, агуулга, загвар бүхий шагнал бий болгох, төрийн шагналаар хуулийн этгээд, засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийг шагнахыг хориглохоор тусгажээ. Төрийн байгууллага зөвхөн өөрийн албан хаагч, ажилтныг урамшуулах зорилгоор байгууллагын шагналтай байж болох бөгөөд тухайн байгууллагад ажилладаггүй хүнийг уг шагналаар шагнахгүй байхаар заасан байна.

НЭР ДЭВШИГЧ, ШАГНАГДСАН ХҮМҮҮСИЙН МЭДЭЭЛЭЛ НЭЭЛТТЭЙ БОЛНО

Төрийн шагнал олгох үйл явцыг ил тод болгох хүрээнд нэр дэвшүүлэх, тодорхойлох, уламжлах, шийдвэрлэх, гардуулах үйл ажиллагааг нээлттэй байлгах зохицуулалт оруулжээ.

Үүний зэрэгцээ төрийн шагналын мэдээллийн нэгдсэн сан ажиллуулж, шагнагдсан болон нэр дэвшсэн хүмүүсийн мэдээллийг нийтэд нээлттэй байршуулна. Шагнагдсан иргэн төрийн үйлчилгээний нэгдсэн системээр дамжуулан лавлагаа авах боломжтой байхаар тусгасан байна.

ХУУРАМЧ МАТЕРИАЛ БҮРДҮҮЛЖ ШАГНАЛ АВБАЛ ТОРГОНО

Шинэ хуулийн төсөлд төрийн шагналтай холбоотой зөрчилд хүлээлгэх хариуцлагыг мөн тодорхой болгожээ. Тухайлбал, төрийн шагналаар шагнуулахын тулд хуурамч бичиг баримт бүрдүүлсэн бол хүнийг 100 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно.

Мөн хуульд заасан шалгуур, болзлыг хангаагүй хүнийг төрийн шагналд тодорхойлсон, эсхүл шагнасан бол 150 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгохоор төсөлд тусгасан байна.

Үүнээс гадна төрийн шагналын одон, тэмдэг, үнэмлэхийг хууль бусаар, хуурамчаар үйлдвэрлэсэн, эсхүл худалдсан тохиолдолд хүн, хуулийн этгээдэд торгууль ногдуулах зохицуулалтыг Зөрчлийн тухай хуульд нэмэхээр тусгажээ.

Мөн хуулийн төслийн танилцуулгад төрийн шагналыг улс төрийн дэмжлэг авах, сонгуулийн үр дүнд нөлөөлөх хэрэгсэл болгон ашиглах үйлдлийг хориглох үндэслэл бүрдэнэ гэж дурджээ. Өөрөөр хэлбэл, төрийн шагналын тоо, шалгуур, олголтыг тодорхой болгож, мэдээллийг нээлттэй болгох замаар шагнал олголтын давхардал, хавтгайрсан байдлыг бууруулахыг зорьж байна. Одоогоор төрийн шагналтай холбоотой харилцааг олон төрлийн эрх зүйн актаар зохицуулж байгаа. Харин уг хуулийн төсөл батлагдвал төрийн шагналын төрөл, шалгуур, тоо хэмжээ, олголтын үйл явц, хариуцлагыг нэгтгэсэн эрх зүйн зохицуулалт бий болох юм.

Хуулийн төсөл батлагдах эсэх, заалтууд эцсийн байдлаар хэрхэн өөрчлөгдөх нь УИХ-аар хэлэлцэх явцад тодорхой болно.