Балба, Хятадын хилийн зурваст энэ сарын 26-нд 5.2 магнитудын хүчтэй хөрсний нуралт болсноор амь үрэгдсэн хүний тоо 400 дөхсөн бол сураггүй алга бологчдын тоо 1500 руу дөхөөд байна. Газар хөдлөлтийн идэвхтэй бүсэд оршдог Улаанбаатар хотод дээрх шиг гамшиг болохгүй гэх газаргүй. Учир нь, Улаанбаатар хотын орчимд 6 идэвхтэй хагарал бүс байгааг эрдэмтэн судлаачид тогтоосон. Үүнд дараах газрууд хамаарна.

• Эмээлт
• Хустай
• Авдрант
• Мөнгөнморьт
• Гүнжийн ам
• Шархай

Хамгийн сүүлд Японы эрдэмтэн Улаанбаатар хотын зүүн урд талд газар хөдлөлтийн идэвхтэй 50 км урт хагарал илрүүлсэн байдаг.

Монгол Улсын хүн амын 50 хувь нь буюу 1.8 сая иргэн оршин суудаг Улаанбаатар хот нь газар хөдлөлтийн идэвхтэй бүсэд оршдог төдийгүй хөрсний гулгалт үүсэх эрсдэлтэй газарт өндөр, өндөр барилгыг олноор барьсан нь хожим том аюул дагуулж мэдэхээр буй.

Тухайлбал, ШУТИС-ийн Геологийн сургуулийг үүсгэн байгуулагч, Ардын багш, доктор, профессор Ж.Лхамсүрэн 2018 онд News.mn –д тодруулга өгөх үеэрээ “Богдхан уулын ойролцоо гүн хагаралтай. Энэ хэсэгт барилга барьж болохгүй гэдгийг олон газрын судалгаанд тусгасан. Гэтэл тэнд олон барилга барьсан. Болохгүй газар барилга барьсны хариуцлагыг хүлээх хүн алга.

Улаанбаатар долоон баллын газар хөдлөлтийн бүсэд байгаа нь судалгаагаар тогтоогдсон. Газар хөдлөлтөд хамгийн түрүүнд Туул голын орчим өртөнө.

Туул гол нь газрын гүний хагарал дээр байгаа, хагарлын урд хэсэг өргөгдсний дунд Богдхан уул тогтсон юм. Газар хөдлөлтийн дараа тэр хэсгээс Зайсан толгой үлдэж болох юм, бусдыг хэлж мэдэхгүй” гэх анхааруулгыг өгсөн удаатай.

Гэвч мэргэжилтнүүдийнхээ үгийг үл тоон барилга барьсаар өнөөдөр Богдхан уул бетонон ширэнгэ болж хувирсан гэж хэлэхэд бодит байдлаас хол зөрөхгүй.

Хэдийгээр энэ хугацаанд Балбад болсон шиг хөрсний гулгалт болж, аюул дагуулаагүй ч Зайсан орчмын орон сууцууд руу зуны улиралд ус нэвчиж орох, зарим барилгынх нь сууринаас ус шинээр ундарч гарах зэргээр болохгүй газар барилга барьсныг нь сануулах дохиог өгсөөр буй. Туул голын ай савд барилга баригдсан нь ч гамшигт өртөх магадлалыг ч өндөрсгөж байгаа юм.

Одон орон геофизикийн хүрээлэнгээс өгсөн мэдээллээр Улаанбаатар хот орчимд 2000-2025 онд нийт 19000 газар хөдлөлт бүртгэгдсэн бол энэ оны таван сарын байдлаар 165 газар хөдлөлт болсон.

Хамгийн хүчтэй газар хөдөлт нь 3.5 магнитуд гэж бүртгэгджээ.  Газар хөдлөлтийн идэвхжил жил ирэх тусам нэмэгдэх болсон нь аюул ойрхон ирснийг илэрхийлэх үзүүлэлт болж буй. Гэвч нийслэлчүүдийн хувьд барилга сууц нь газар хөдлөлтийг давж гарч чадах хэмжээнд баригдаж чадсан уу гэдэг асуулт тавибал хэцүүхэн дүр зураг гарна.  Хамгийн сүүлд хийсэн 2023 оны олон нийтэд танилцуулсан судалгаагаар 2000 оноос өмнө баригдсан 1844 барилгаас 898- д газар хөдлөлтөд тэсвэрлэх чадварын үнэлгээ хийхэд 188 барилгыг хүчитгэх шаардлагатай тухай дүгнэлт гарсан юм. Гол нь бүх барилгад тэсвэрлэх чадварын үнэлгээг хийж чадаагүй. Тэр дундаа газар хөдлөлт, хөрсний гулгалт үүсэх өндөр магадлалтай бүсэд баригдсан орон сууцны тэсвэрлэх чадварын үнэлгээг хийх шаардлагатай тухай хөндөгдөж ирсэн ч өнөөдрийг хүртэл ажил хэрэг болоогүй хэвээр байна.

Уур амьсгалын өөрчлөлт Монгол Улсад идэвхтэй мэдрэгдэх болсноор үер ус гамшиг дагуулж мэдэхээр байгаа. Гэтэл үерийн ам, гуу жалга даган хашаа хороо хатгасан 3000 орчим айл нийслэлд бий. Нүүх шаардлага тавьдаг ч явдаггүй. Хүчээр нүүлгэлээ ч эргээд үерийн ам, суваг шуудуугаа бараадаад буучихна.  Хаа очиж байгалийн гамшиг бусад улс орнуудтай харьцуулахад бага болдог нь аз түшиж буй. Гэсэн ч 1966 онд Улаанбаатар хотод буусан үерийг мартаж болохгүй. Наадмын өдөр болсон энэхүү үерт 100 гаруй иргэн амиа алдсан гэх бөгөөд ОХУ-аас хоёр онгоц ирж аврах ажиллагааг явуулсан.

Онгоц Туул гол дээгүүр нисч, амьдыг нь Сүхбаатарын талбай дээр, амь үрэгдсэнийг нь Гандангийн дэнж дээр буулгаж байсан тухай хуучлах хүмүүс бишгүй бий.

Байгалийн гамшгаас урьдчилан сэргийлж байж амьд гарах магадлал өндөрсдөг. Гэтэл газар хөдлөлтийн бүс, хөрсний нуралт үүсэх газар, гуу жалга дамнуулан барилга барьсан нь маш  том аюул дагуулж мэдэхээр байна.

Г.ХОРОЛ