Монгол Улсын төлбөрийн тэнцэл 2026 оны эхний хагаст 566.6 сая ам.долларын ашигтай гарчээ. Өнгөц харахад энэ нь сайн мэдээ. Гадаад секторын орлого, зарлагын зөрүү эерэг гарч, валютын урсгалын тэнцэл ашигтай гарсан гэсэн үг.

Гэхдээ энэ тоог шууд хараад “Монголд 566.6 сая ам.долларын валют нэмэгдчихлээ” гэж ойлгож болохгүй. Учир нь төлбөрийн тэнцэл нь зөвхөн экспорт, импортын зөрүүгээр хэмжигдэхгүй. Монгол Улс экспортолж орлого олдог ч тэр орлогынхоо нэг хэсгийг гадаадаас үйлчилгээ авах, гадаадын хөрөнгө оруулагчдад ногдсон орлого зэрэг бусад төлбөрт зарцуулдаг.

Тэгвэл энэ оны эхний хагаст Монголын валют хаанаас орж ирж, хаашаа гарсан бэ?

ЭКСПОРТ ОГЦОМ ӨСЖЭЭ

Эхний зургаан сард Монгол Улс 10.5 тэрбум ам.долларын бараа экспортолсон байна. Энэ нь өнгөрсөн оны мөн үеэс 68.2 хувиар өссөн үзүүлэлт. Харин импорт 6.0 тэрбум ам.долларт хүрч, 8.4 хувиар нэмэгджээ.

Өөрөөр хэлбэл, экспортын өсөлт импортынхоос эрс өндөр байв. Ингэснээр экспорт, импортын зөрүү буюу барааны худалдааны ашиг 4.5 тэрбум ам.доллар болжээ.

Өнгөрсөн оны мөн үед барааны худалдааны ашиг 720.7 сая ам.доллар байсан. Тэгэхээр нэг жилийн дотор 3.8 тэрбум ам.доллароор өссөн гэсэн үг. Энэ нь урсгал данс ашигтай гарахад голлон нөлөөлжээ.

Энгийнээр хэлбэл, энэ оны эхний хагаст Монгол Улсын гадаад худалдааны орлогод барааны экспортын өсөлт гол түлхэц болсон байна. Гэхдээ экспорт 68.2 хувиар өссөн нь сайн үзүүлэлт боловч энэ өсөлт хэр тогтвортой вэ гэдэг өөр асуудал. Монголын экспорт уул уурхайн цөөн бүтээгдэхүүнээс ихээхэн хамааралтай хэвээр байгаа учраас түүхий эдийн үнэ, гадаадын эрэлт өөрчлөгдөхөд экспортын орлого дагаад савлах эрсдэлтэй.

Түүнчлэн Монгол Улс бараа экспортолж их хэмжээний орлого олсон ч гадаад руу чиглэсэн бусад төлбөр, зардал мөн өссөн байна. Үүний нэг жишээ нь үйлчилгээний төлбөр юм. Монгол Улс эхний зургаан сард гадаадад 930.4 сая ам.долларын үйлчилгээ үзүүлж, харин гадаадаас 2.7 тэрбум ам.долларын үйлчилгээ авчээ.

Өөрөөр хэлбэл, Монгол Улс гадаадад үйлчилгээ үзүүлж олсон орлогоосоо хавьгүй ихийг гадаадаас үйлчилгээ авахад зарцуулсан байна.

Ингэснээр үйлчилгээний дансны алдагдал 1.7 тэрбум ам.долларт хүрчээ. Энэ нь өнгөрсөн оны мөн үеэс 340.3 сая ам.доллароор өссөн байна. Ялангуяа бусад үйлчилгээний зардал анхаарал татаж байна. Энэ төрлийн үйлчилгээний импорт 1.1 тэрбум ам.долларт хүрч, өмнөх оны мөн үеэс 53.6 хувиар өсжээ. Мөн тээврийн үйлчилгээний зардал 11.2 хувь, аяллын үйлчилгээний зардал 7.2 хувиар нэмэгдсэн байна.

Ингэснээр барааны худалдааны өндөр ашиг нь үйлчилгээний худалдааны алдагдлыг нөхөхөд зарцуулагдаж байна гэж хэлж болно.

АНХДАГЧ ОРЛОГЫН ДАНСНЫ АЛДАГДАЛ 2.7 ТЭРБУМ АМ.ДОЛЛАРТ ХҮРЧЭЭ

Монгол Улсын гадаад валютын урсгалд нөлөөлж буй өөр нэг томоохон хүчин зүйл нь анхдагч орлогын данс юм. Энэ данс 2026 оны эхний хагаст 2.7 тэрбум ам.долларын алдагдалтай гарч, алдагдал нь өмнөх оны мөн үеэс 1.5 тэрбум ам.доллароор өсжээ.

Энэхүү алдагдал өсөхөд гадаадын шууд хөрөнгө оруулагчдад ногдсон дахин хөрөнгө оруулалтын орлого 1.6 тэрбум ам.долларт хүрсэн нь голлон нөлөөлсөн байна.

Энгийнээр хэлбэл, Монгол Улсад гадаадын хөрөнгө оруулалт орж ирэх нь нэг талдаа хөрөнгө, санхүүгийн эх үүсвэрийг нэмэгдүүлдэг. Харин тухайн хөрөнгө оруулалтаар ажиллаж буй компаниуд ашигтай ажиллах үед гадаадын хөрөнгө оруулагчдад ногдох орлого мөн бий болдог. Энэ нь анхдагч орлогын дансны алдагдалд нөлөөлдөг бөгөөд энэ оны эхний хагаст гадаадын хөрөнгө оруулагчдад ногдсон дахин хөрөнгө оруулалтын орлого 1.6 тэрбум ам.долларт хүрсэн нь анхдагч орлогын дансны алдагдал өмнөх оны мөн үеэс 1.5 тэрбум ам.доллароор өсөхөд голлон нөлөөлжээ.

Ингээд харвал Монгол Улс эхний зургаан сард барааны худалдаанаас 4.5 тэрбум ам.долларын ашигтай гарсан боловч үйлчилгээний данс 1.7 тэрбум, анхдагч орлогын данс 2.7 тэрбум ам.долларын алдагдалтай гарчээ.

Эх сурвалж: ҮСХ