МАХ, ШАТАХУУНЫ ҮНИЙН ӨСӨЛТ ИРГЭДИЙН АМЬЖИРГААГ ДОРДУУЛСААР БАЙНА 

Инфляц улсын хэмжээнд 13 хувийн өсөлттэй гарав. Энэ нь төгрөгийн худалдан авах чадвар шууд 13 орчим хувиар унасан гэсэн үг. Үндэсний статистикийн хорооноос гаргасан тоо ийн өгүүлж байгаа. Харин нийгмийн зарим төлөөлөл статистикийн хороо зарлаж, төв банкнаас удирдлага болгодог энэ тоо хэтэрхий албаны тохируулгатай хэмээн үзэж, бодит амьдрал дээр төгрөгийн ханш жилийн дотор 20 хувиар унасан гэж шүүмжлэх нь олонтаа.  Ерөнхийдөө иргэдийн инфляцын хүлээлт сүүлийн саруудад маш тааруу байгааг үүнээс мэдэж болно.

Ямартай ч Монголбанкны зүгээс долоодугаар сард гарсан инфляцын өндөр өсөлтийг мах, шатахуун болон төрийн зохицуулалттай үйлчилгээний үнийн өсөлттэй холбон тайлбарласан байна. Улмаар инфляц төв банкны жилийн эцэст хүрнэ хэмээн тооцоолж байсан 6-8 хувийн өсөлтийг хэтэрхий эрт буюу долоон сарын дотор бүтэн нугаллаа.

Иргэдийн амьжиргааны зардал ийнхүү өсөхөд, хүнс болон шатахууны үнийн өсөлт томоохон жин эзэлж байна. Хүнсний бүтээдэхүүний үнэ өнгөрсөн жилийнхээс 25.5 хувиар өсөж, нийт үнийн өсөлтийн 53.7 хувийг дангаараа бүрдүүлжээ. Энэ нь инфляцын 13 хувийн өсөлтийн 7 хувь нь хоол, хүнсний үнийн өсөлтөөс шалтгаалсан гэсэн үг. Үүнд махны үнэ голлон нөлөөлсөн. Жишээ нь, үхрийн цул махны дундаж үнэ долоодугаар сард 38,293 төгрөгт байсан нь жилд 55.7, хоёр жилд 85.6 хувиар тус тус өссөн үзүүлэлт юм.  Үүнээс гадна баяр наадмын үеэр төрийн зохицуулалт үйлчилгээ буюу орон сууцны цэвэр усны төлбөр 37.2, бохир усны төлбөр 53.2 хувиар өсжээ. Шатахуун, түлшний хувьд олон улсын нөхцөл байдлаас шалтгаалан АИ-92 төрлийн  үнэ литр тутамдаа 9.7 хувь буюу 250 төгрөгөөр нэмэгдсэн нь иргэдийн худалдан авах чадвар дордоход шууд нөлөөлөв.  Эдгээр суурь үнэ нэмэгдсэнээр тээврийн зардлыг өсгөж, дам нөлөөнд нь бусад бүх төрлийн бараа, үйлчилгээний өртөг үржигдэх хэмжээнд очив.

Үнийн өсөлтийг бүс нутгаар нь авч үзвэл, Улаанбаатар хотод мөн л 13 хувьтай гарсан. Тэгвэл Сүхбаатар аймагт 8.7 хувиар өссөн нь хамгийн бага, Сэлэнгэ аймагт 18.1 хувиар нэмэгдсэн нь хамгийн өндөрт тооцогдож байна. Баруун бүсэд хүнсний бүтээгдэхүүний хамгийн өдөр буюу 27.4 хувийн өсөлт үзүүлжээ.

Монголбанк 2026 онд инфляцыг жилийн дүнгээр 6-8 хувьд тогтворжуулах зорилтын тавин мөнгөний нийлүүлэлтийг хариуцаж буй. Гэтэл бараа бүтээгдэхүүний хангамж, нийлүүлэлтийн шалтгаантай буюу Засгийн газрын үйл ажиллагаанаас хамааралтай үнийн өсөлтийг төв банкны зүгээс зохицуулах боломжгүй хэмээн мэдэгдсээр ирсэн. Өөрөөр хэлбэл, мах, шатахууны хангамжийг төв банк шийдэх боломжгүй. Харин Засгийн газар, түүний бүтцэд тэдгээрийг хариуцсан салбарын яамд байгаа. Дээр нь инфляцын гол өдөөгч төсвийн тэлэлтийг хязгаарлах боломжгүй гэдгээ эелдгээр илэрхийлсэн хэрэг. Тиймээс Монголбанкнаас улирал тутамд гаргадаг гаргадаг мөнгөний бодлогын өнгөрсөн зургаадугаар сарын тайландаа,  инфляцын өндөр өсөлт ирэх 2027 онд үргэлжлэх магадлалтай гэдгийг анхааруулж буй. Түүнээс сэргийлэхийн тулд төсвийн алдагдал бууруулах, төсвийн гадуурх санхүүжилтээ нэмэхгүй байхыг эрх баригчдад зөвлөсөн. Дээр нь шатахууны нийлүүлэлтийг хэвийн байлгах, ялангуяа үнийг 2026 оныг дуустал баяр наадмын өмнөх түвшинд тогтвортой байлгах шаардлагатайг онцолж байсан юм. Гэтэл долоодугаар сард мах, шатахуун тэргүүтэй иргэдийн гол хэрэглээний үнэ өсөж, Засгийн газрын өмнө маш том сорилтын авчраад байна.