УИХ-ын гишүүн О.Амгаланбаатар Үндэсний их баяр наадмын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг санаачлан УИХ-д өргөн мэдүүлснийг өчигдрөөс /2026.06.02/ Байнгын хороогоор хэлэлцэж эхэлсэн.

Уг хуулийн төслийн 5.13-т Улсын баяр наадмаар ганцаарчилсан төрөлт эрийн гурван наадам зохион байгуулна. Эрийн гурван наадам үндэсний бөх барилдах, их насны морь унаж уралдах, сур харваанаас бүрдэнэ гэх зохицуулалт тусгасан нь олон нийтийн шүүмжлэлтэй тулаад буй. Учир нь, дээрх заалтаар нэг хүн бөх барилдаж, морь унаж уралдан, мөн сур харвааны тэмцээнд оролцоно гэсэн үг.

Хуулийн төслийг санаачилсан, УИХ-ын гишүүн О.Амгаланбаатар “Эрийн гурван наадам гэдэг нь нэг эрийн гурвууланг нь хийдэг байсан наадмыг хэлдэг байсан юм билээ, бүх түүхээрээ нотлогдож байгаа зүйл. Түүнийг сэргээнэ” гэдэг хариулт өгөөд буй.

Тэгвэл олон нийтийн шүүмжлэлтэй тулаад буй энэхүү хуулийн төслийг О.Амгаланбаатар гишүүнээс гадна УИХ-ын гишүүн О.Алтангэрэл, Н.Алтаншагай, Т.Аубакир, Ц.Баатархүү, Б.Батбаатар, Н.Батсүмбэрэл, Ж.Баярмаа, Б.Бейсен,  Х.Болормаа, Д.Бум-Очир, Ж.Галбадрах, Г.Ганбаатар, С.Ганбаатар, Д.Ганбат, Х.Жангабыл, Б.Жаргалан, Д.Жаргалсайхан, Г.Лувсанжамц, Ц.Мөнхбат, Л.Мөнхбаясгалан, П.Мөнхтулга, З.Мэндсайхан, Б.Найдалаа, Н.Наранбаатар, О.Номинчимэг, Н.Номтойбаяр, Б.Пунсалмаа, Б.Пүрэвдорж, Ц.Сандаг-Очир, Р.Сэддорж, Ц.Туваан, Б.Түвшин, Ч.Ундрам, Г.Хосбаяр, Дав.Цогтбаатар, О.Цогтгэрэл, Ө.Шижир, Д.Энхтуяа, С.Эрдэнэболд, Р.Эрдэнэбүрэн нар санаачилж, боловсруулжээ.

Энэхүү хуулийн төслийг 2025 онд одоогийн Ерөнхий сайд Н.Учралыг УИХ-ын даргаар ажиллаж байх үед өргөн мэдүүлсэн байна.

Мөн хуулийн төсөлд дараах зохицуулалтыг тусгажээ.

5.14.Дэлхийн Монгол наадмыг 2026 оноос эхлэн гурван жил тутам зохион байгуулж, уг наадмын үндэсний бөхийн барилдаан, хурдан морины уралдаан, сур харвааны төрлүүдэд дэлхийн аварга цол олгоно. Уг наадмын дүрмийг Засгийн газар батална.

5.15.Улсын аварга шалгаруулах тэмээний уралдааныг өвөл зохион байгуулж, тэмээний амжилтыг харгалзан Улсын алдарт уяач цол олгоно. Уг уралдааны зохион байгуулалт болон цол олгох журмыг Засгийн газар батална."

“8.9.Энэ хуулийн 9.10 дугаар зүйлд заасан наадамд түрүүлсэн бөхийн цолыг тухайн баяр наадмыг зохион байгуулах хорооны саналыг үндэслэн тухайн улсад суугаа Элчин сайд олгоно.

8.10.2021 оны 08 дугаар сарын 17-ны өдөр зохион байгуулсан үндэсний баяр наадмын бөхийн барилдааны цолыг нөхөж олгох.”

3/9 дүгээр зүйлийн 9.10 дахь хэсэг:

“9.10.Гадаадад амьдарч байгаа монголчуудын дунд жил бүр зохион байгуулдаг үндэсний их баяр наадамд 64 бөх барилдсан бол сумын наадамтай адилтган үзүүрлэсэн бөхөд сумын начин, түрүүлсэн бөхөд сумын заан цол олгоно.

128 бөх барилдсан бол аймгийн баяр наадамтай адилтган тав давсан бөхөд аймгийн начин, зургаа давсан бөхөд аймгийн харцага, үзүүрлэсэн бөхөд аймгийн заан, түрүүлсэн бөхөд аймгийн арслан цол олгоно.”

4/10 дугаар зүйлийн 10.21 дэх хэсэг:

“10.21 дүгээр зүйл.Уралдаанч хүүхдэд Улс, аймаг, сумын оны шилдэг уралдаанч цол олгоно. Цол олгох журмыг Монголын морин спорт, уяачдын холбоо батална.”

5/15 дугаар зүйлийн 15.1.8 дахь заалт:

“15.1.8.Энэ хуулийн 5.13-т заасан эрийн гурван наадмын дүрмийг батлах.”

6/10 дугаар зүйлийн 10.22, 23 дахь хэсэг:

"10.22.Аймгийн дээд гурван насны гурван айраг, түрүүг улс бүсийн наадмын нэг айраг түрүүтэй дүйцүүлж амжилтанд тооцно.

10.23. Сумын гурван айраг түрүүг аймгийн нэг айраг түрүүтэй дүйцүүлж амжилтанд тооцно.”

7/19 дүгээр зүйлийн 19.1.4 дэх заалт:

“19.1.4.Энэ хуульд заасан журмыг зөрчсөн уяачийн морийг уралдуулахгүй байх, цолыг хураах хүртэл арга хэмжээ авна.”

2 дугаар зүйл. Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн тавдугаар зүйлийн 5.2 дахь хэсгийн”… “тэмдэглэнэ.” гэсний дараа “Уг баярыг тэмдэглэн өнгөрүүлэхтэй холбоотой жил бүрийн 07 дугаар сарын 10-ны өдрөөс 07 дугаар сарын 19-ний өдрийг дуустал бүх нийтээр амарна.” гэж нэмсүгэй.

Мөн хуулийн төслийн 5.14.Дэлхийн Монгол наадмыг 2026 оноос эхлэн гурван жил тутам зохион байгуулж, уг наадмын үндэсний бөхийн барилдаан, хурдан морины уралдаан, сур харвааны төрлүүдэд дэлхийн аварга цол олгоно. Уг наадмын дүрмийг Засгийн газар батална.

Хуулийн төслийн 5.15.Улсын аварга шалгаруулах тэмээний уралдааныг өвөл зохион байгуулж, тэмээний амжилтыг харгалзан Улсын алдарт уяач цол олгоно. Уг уралдааны зохион байгуулалт болон цол олгох журмыг Засгийн газар батална гэх заалт тусгажээ.

УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанаар дээрх хуулийн төслийг хэлэлцээд олонхи нь дэмжээгүй. УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хуулийн төслийг дэмжих эсэхээс шалтгаалж, батлагдах эсэх нь шийдэгдэх юм.

Г.ХОРОЛ