АНУ-Израиль болон Ираны дайн дэлхийн олон компанид аль хэдийн 25 тэрбум ам.долларын хохирол учруулаад байна. Энэ тоо цаашид ч өссөөр байх төлөвтэй байна. "Reuters" агентлагийн мэдээлснээр, АНУ, Европ болон Азийн олон компани эрчим хүчний үнийн өсөлт, нийлүүлэлтийн сүлжээний доголдол, мөн Ормузын хоолойн хурцадмал байдлаас үүдсэн тээврийн саатлын улмаас асар том хүндрэлтэй тулгарчээ. Энэ талаар "NEWS" агентлагийн "ДЭЛХИЙН ЭДИЙН ЗАСАГ" буландаа онцолж байна.

Ойролцоогоор 279 компани дайны нөлөөнөөс болж алдагдлаа бууруулахын тулд яаралтай арга хэмжээ авсан байна. Зарим нь бараа бүтээгдэхүүний үнээ нэмэгдүүлж, үйлдвэрлэлээ бууруулан, ногдол ашиг олгохоо зогсоож, ажилтнуудаа цомхотгожээ. Мөн түлшний нэмэлт хураамж авч эхэлсэн бол зарим нь засгийн газраас санхүүгийн тусламж хүссэн байна. Шинжээчдийн үзэж буйгаар эдийн засгийн энэхүү хохирол нь 2008 оны дэлхийн санхүүгийн хямралтай дүйцэх хэмжээнд хүрч болзошгүй аж. Компаниуд ч ойрын саруудад ашиг орлого нь улам буурна гэж болгоомжилж байна. "Whirlpool" компанийн гүйцэтгэх захирал Марк Битцерийн хэлснээр, хэрэглэгчид шинэ бүтээгдэхүүн худалдаж авахаас илүү хуучин зүйлээ засварлан ашиглахыг илүүд үзэх болжээ.

Нийлүүлэлтийн өртөг өсч байна

Гэр ахуйн цахилгаан бараа үйлдвэрлэгч "Whirlpool" компаниас гадна "Procter & Gamble", Малайзын бэлгэвч үйлдвэрлэгч "Karex" болон "Toyota" зэрэг компаниуд мөргөлдөөн гурав дахь сардаа орсонтой холбоотойгоор хохирол улам нэмэгдэж байгааг анхааруулжээ. Дэлхийн эрчим хүчний хамгийн чухал дамжин өнгөрөх цэг болох Ормузын хоолойг Иран хааснаар газрын тосны үнэ нэг баррель нь 100 ам.доллараас давсан. Энэ нь дайнаас өмнөх үеийнхээс 50 гаруй хувиар өссөн дүн юм.

Ормузын хоолой хаагдсан нь тээврийн зардлыг ч өсгөж, түүхий эдийн нийлүүлэлтийг хомсдуулан, бараа бүтээгдэхүүний урсгалд чухал ач холбогдолтой худалдааны замыг тасалдуулжээ. Бордоо, гелий, хөнгөн цагаан, полиэтилен зэрэг гол түүхий эдийн нийлүүлэлтэд ч мөн сөргөөр нөлөөлсөн байна.

Судалгаанд хамрагдсан компаниудын тавны нэг нь дайны улмаас санхүүгийн хохирол амссан гэдгээ мэдэгдсэн.

Эдгээрт гоо сайхны бүтээгдэхүүн, дугуй, угаалгын нунтаг үйлдвэрлэгчээс эхлээд аяллын хөлөг онгоц болон агаарын тээврийн компани хүртэл багтаж байна. Эдгээр компанийн дийлэнх нь угаасаа эрчим хүчний өртөг өндөр байсан Их Британи болон Европт байрладаг. Мөн бараг гуравны нэг нь Ойрхи Дорнодын газрын тос, түлшнээс ихээхэн хамааралтай Азийн бүс нутгийн компаниуд байжээ.

Татварын дарамттай бараг адил түвшинд хүрэв

Өнгөрсөн оны аравдугаар сар гэхэд АНУ-ын ерөнхийлөгч Дональд Трампын 2025 оны тарифын бодлогын улмаас компаниуд нийтдээ 35 тэрбум ам.доллараас давсан зардал гарна гэж анхааруулж байсан юм.

Дайнтай холбоотой хамгийн их хэмжээний хохирлыг агаарын тээврийн салбар амсаж байгаа бөгөөд нийтдээ 15 тэрбум гаруй ам.долларын алдагдал хүлээжээ.

Учир нь онгоцны түлшний үнэ бараг хоёр дахин өссөн. Хямрал үргэлжлэх тусам бусад салбарын компаниуд ч мөн түгшүүр зарлаж эхэлжээ. Японы "Toyota" компани 4.3 тэрбум ам.долларын хохирол амсана гэж мэдэгдсэн бол "Procter & Gamble" татварын дараах ашгаасаа нэг тэрбум ам.доллар алдана гэж тооцоолжээ.

Түргэн хоолны сүлжээ "McDonald’s" энэ сарын эхээр нийлүүлэлтийн сүлжээний тасалдлаас үүдэн урт хугацааны зардлын инфляц өснө гэж үзэж байгаагаа мэдэгдсэн байна. Ийм төрлийн анхааруулгыг өмнө нь ихэвчлэн аж үйлдвэрийн компаниудын санхүүгийн тайлангийн үеэр л сонсдог байжээ. "McDonald’s"-ийн гүйцэтгэх захирал Крис Кемпчински “Түлшний үнийн өсөлт бага орлоготой хэрэглэгчдийн худалдан авалтад хүчтэй нөлөөлж байна. Одоогоор бидний харж буй хамгийн том асуудал бол өндөр шатахууны үнэ” гэж хэлсэн байна.