2023 оноос нөөцийн махны бэлтгэл, борлуулалт, хяналтыг нийслэл хариуцах болсон. Энэ хүрээнд НЗД-ын А/1147 захирамжаар УБЗАА-д эрх шилжүүлжээ. 2022-2023 онд 12 ААН 7858 тонн мах бэлтгэж, 5369 тонныг борлуулсан бол 2023-2024 онд 7 ААН 6198 тонн мах нийлүүлж, 6050 тонныг худалдаалсан байна. Харин 2024-2025 онд 10 ААН 8380 тонн мах бэлтгэж, 6768 тонныг борлуулжээ. Энэ онд 9 ААН 5016 тонн нөөцийн мах бэлтгэсэн байна.

Нөөцийн махны худалдааг жил бүрийн гуравдугаар сараас эхлүүлдэг байсан ч энэ жил Засгийн газрын шийдвэрээр нэгдүгээр сарын 20-ноос эхлүүлсэн. Ингэхдээ 386 цэгээр үхрийн махыг 15 мянга, хонины махыг 13 мянган төгрөгөөр худалдаалж байв.

Жил бүр Засгийн газрын нөөц сангаас мах нийлүүлэгч ААН-үүдэд үйл ажиллагааны зардлын зөрүү олгодог. 2025 онд нийслэлээс 3.9 тэрбум, Засгийн газрын нөөц сангаас 12.6 тэрбум төгрөг олгосон бол 2026 онд нийслэл 2.5 тэрбум төгрөг гаргаж, харин Засгийн газар дэмжлэг үзүүлэхээс татгалзжээ.

Шатахууны хомсдол, дизель түлш болон тээврийн зардал өссөнөөс мах бэлтгэн нийлүүлэгчид орон нутгаас татан авалт хийхэд хүндрэл үүссэн талаар нийслэл гуравдугаар сард Засгийн газарт танилцуулсан ч “орон нутгийн төсвийн хүрээнд шийдвэрлэ” гэсэн хариу авчээ.

Үүний дараа хотын дарга Х.Нямбаатар нийлүүлэгч компаниудтай уулзаж, үхрийн махны үнийг 15 мянгаас 18 мянга, хонины махыг 13 мянгаас 15 мянган төгрөг болгож нэмсэн. Мөн борлуулалтын цэгийг 620 болгож өргөжүүлсэн байна.

Одоогийн байдлаар 1500 тонн орчим нөөцийн мах үлдэж, өнгөрсөн дөрвөн сарын хугацаанд 3500 гаруй тонныг борлуулжээ. Өөрөөр хэлбэл, энэ онд бэлтгэсэн 5016 тонн махны дийлэнх нь худалдаанд гарсан гэсэн үг.

Гэтэл Ерөнхий сайд Н.Учрал 2500 тонн нөөцийн мах алга болсон гэж мэдэгдэн, хотын даргыг ажлаас нь чөлөөлсөн. Тэрбээр махны үнийн өсөлтийг нийслэлтэй холбон тайлбарласан ч махны үнэ өнөөдөр гэнэт өсөөгүй. Өнгөрсөн намраас, шатахууны хомсдолтой зэрэгцэн өсөж эхэлсэн бөгөөд Засгийн газар үнийн өсөлтийг тогтворжуулах дорвитой арга хэмжээ аваагүй. Цаашид ч зах зээлийн үнэд шууд оролцохгүй гэдгээ Тэргүүн шадар сайд Ж.Энхбаяр мэдэгдсэн байдаг.

Тиймээс махны үнийн өсөлтийг дан ганц нийслэлд тохохоос илүүтэй зах зээлийн нөхцөл, шатахууны хомсдол, тээврийн зардал, төрийн дэмжлэг тасалдсан зэрэг хүчин зүйлтэй хамтатган харах шаардлагатай байна.