Одоогоос дөрвөн жилийн өмнө Боловсролын зээлийн сан/БЗС/-г эрх мэдэлтэй, мэдээлэлд ойр хүмүүс нь хоосолсон асуудал нийгэмд дуулиан тарьж, эргэн төлүүлэх хүчтэй шаардлага тавигдаж байв. Мөн Засгийн газрын энэхүү тусгай сангаас зээл авсан хүмүүсийн нэрийг олон нийтэд ил болгосон. Боловсролын зээл авсан хүмүүс дотор улстөрчид болон түүний үр хүүхэд, ах дүүс олноороо багтсан байсан нь Засгийн газрын тусгай санг эрх мэдэлтнүүд цөлмөдөг тогтолцоог өөрчлөх ёстой гэх асуудал ч хөндөгдсөн. Гэвч өнөөдөр ч бахь байдгаараа зээл болон хүү нь эргэн төлөгдөөгүй хэвээр байна. Жишээ татвал, шинээр байгуулсан Засгийн газрын долоон сайд БЗС-д зээлээ эргэн төлөөгүй, зээлийн зөрчилтэй байна. Тэдний гурав нь үндсэн зээлээ төлсөн боловч хүүгээ төлөөгүй байгаа юм. Ингээд сайд нарын мэдээллийг хүргэе.

Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг:

Тэрбээр 2003-2005 онд НАМЗХ-ны бүрэлдэхүүнд багтан Голландын Маастрихтийн менежментийн их сургуульд БЗС-гийн 6000 ам.долларын зээлээр суралцсан байна. Түүний хувьд зээлээ төлөөгүй ч 2013 онд гэрээний үүргээ биелүүлсэн гэдэг заалттайгаар зээлээс чөлөөлөгдсөн бөгөөд үндсэн зээл 6000 ам.доллар болон зээлийн хүү болох 75.2 сая төгрөгийг төлөөгүй байна. Түүний ажилласан жилийг 2013 оны 185 дугаар тушаалаас харахад, хоёр жил ХХААЯ-нд ГХА-ийн даргын үүргийг түр орлон гүйцэтгэсэн гэснээс гадна “Мөнхийн үсэг” ХХК-д ТУЗ-ийн даргаар ажиллажээ. Гэрээ ёсоор бол захиалагч байгууллагад сурсан мэргэжлээрээ таваас доошгүй жил ажиллаж, зээлийн хүүг төлөх нөхцөлтэй ч одоог хүртэл зээлээ тэглүүлж, зээлийн хүүгээ төлөөгүй байна. Учир нь 2012 оноос өмнө БЗС-гийн зээлээр суралцсан бүх хүмүүс зээл, зээлийн хүү төлөх нөхцөлтэй гэрээ байгуулсан бөгөөд тэдний нэг нь Б.Батцэцэг сайд юм.

ЗГХЭГ-ын дарга Б.Энхбаяр:

Тэрбээр 2007-2009 онд АНУ-ын Хойд Виржинийн их сургуульд бизнесийн удирдлагын чиглэлээр суралцахаар 32 мянган ам.долларын зээлийг Боловсролын зээлийн сангаас авсан байна. Гэвч түүний хувьд дээрх их сургуульдаа суралцаж, төгсөөгүй мөртлөө 2018 онд Ц.Цогзолмаа сайдын үед тушаал гаргуулж, зээлийн төлбөрөөс бүрэн чөлөөлөгдсөн нь шударга бус гэх асуудал хөндөгдөж байгаа юм. Тэрбээр 2023 онд үндсэн зээлээ төлсөн ч зээлийн хүү болох 32 сая төгрөгийг өдийг хүртэл төлөөгүй байна.

Энэ талаар БЗС-гийн ажлын албаны дарга асан О.Сийлэгмаа мэдээлэхдээ “ЗГХЭГ-ын дарга Б.Энхбаяр нь анх суралцахаар явахдаа БЗС-ийн сонгон шалгаруулалтын журам зөрчсөн, Сургалтын төлбөрийн зээлийг хувийн дансаар авсан, сургуулиа төгсөөгүй байж зээлээ тэглүүлсэн, Барьцаанд тавьсан үл хөдлөх хөрөнгийн гэрчилгээг хуурамчаар үйлдсэн зэрэг асуудлаар АТГ эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгаж байгаа” гэсэн юм.

Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням

Тэрбээр Канадын Бритишийн Колумбиа их сургуульд хоёр жилийн хугацаанд уул уурхайн нийгмийн хариуцлага мэргэжлээр суралцахдаа Боловсролын зээлийн сангаас 32 мянган ам.долларын зээл авсан нь ил болсон. Түүний хувьд 2012-2014 онд гадаадад БЗС-гийн 32 мянган ам.долларын зээлээр сурсан бөгөөд 2024 оны зургадугаар сарын 27-нд буюу сонгуулийн санал хураалтын өмнөх өдөр зээлээ төлсөн байна. Гэхдээ тэрбээр үндсэн зээлээ төлсөн ч зээлийн хүү төлөх нөхцөлтэй гэрээ байгуулсан ч хүүгээ огт төлөөгүй байгаа юм. Учир нь Г.Дамдинням сайд ШУТИС-ийн дэд захирлаар ажиллаж байхдаа сангаас зээлээр суралцах эрх авсан байдаг. Мөн гэрээний заалт нь төрд бус захиалсан байгууллагад таван жилээс дээш ажиллах үүрэгтэй атал төгсч ирээд ШУТИС-д таван жил ажиллаагүй тул зээл, зээлийн хүүгээ хамт төлөх ёстой.

Г.Дамдинням энэ талаараа хэвлэлд яриа өгөхдөө “Би энэ асуудалд олон удаа тайлбар өгч байсан. Би 10 жилийн өмнө ажилгүй байхдаа боловсролоо дээшлүүлэхээр гадаадын их дээд сургуульд суралцсан. Нийгэмд БЗС-гийн зээлийг дарга нар хувааж авлаа гэж шүүмжилдэг. Би бол энгийн айлын хүүхэд. Аав маань жолооч, ээж минь тогооч мэргэжилтэй. Би сургууль соёлын мөр хөөж өдий зэрэгтэй явж байна. Миний хувьд сангаас зээл авсан нь үнэн. Тэр үед Ардчилсан нам засаг барьж байсан учраас Л.Гантөмөр сайдаар ажиллаж байсан маш зөв зээл. Эхлээд дэлхийн шилдэг их сургуульд өдрийн ангид элссэн байх ёстой. Дараа нь үл хөдлөх хөрөнгөө барьцаалж, амжилттай суралцаж, төгссөн байх ёстой. Их сургуулиа төгсч ирээд БЗС-нд бүртгүүлж, улсад таван жил ажилласан байх ёстой” гэсэн байдаг.

Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр

Тэргүүн Шадар сайд Ж.Энхбаяр мөн л 6000 ам.долларын зээлээр Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг нарын хамтаар Нидерландын Хаант улсын Маастрихтын их сургуульд Бизнесийн удирдлага чиглэлээр суралцсан үндсэн зээлээ төлсөн ч зээлийн хүүгээ огт төлөөгүй байна. Тэрбээр 2003 онд Гаалийн ерөнхий газарт зөвлөхөөр ажиллаж байхдаа тус газрын захиалгаар сурсан ч түүний намтраас харахад, МХЕГ-ын дэд дарга, УИХ-ын гишүүн, Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх бөгөөд ажлын албаны дарга, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга, Ерөнхийлөгчийн Үндэсний аюулгүй байдал, улс төрийн бодлогын зөвлөхөөр ажилласан буюу гэрээний үүргээ биелүүлээгүй байгаа юм.

Ж.Энхбаяр гэрээ ёсоор бол захиалагч байгууллагад сурсан мэргэжлээрээ таваас доошгүй жил ажиллаж, зээл зээлийн хүүг төлөх нөхцөлтэй ч одоог зээлийн хүү болох 75.2 сая төгрөгийг төлөөгүй байна.

Тэрбээр АТГ-т хөрөнгө орлогоо мэдүүлэхдээ өөрийн нэг жилийн нийт орлогоо 2.2 тэрбум төгрөг, гэр бүлийн нийт гишүүдийн орлогоо 483 сая төгрөг гэж мэдүүлсэн байна. Түүний нэр дээр дөрвөн нийтийн орон сууц, нэг авто зогсоолтой гэж мэдүүлсэн бөгөөд нийтэд 4.9 тэрбум төгрөгөөр үнэлжээ. Түүний хувьд нэг автомашинаа 250 сая төгрөгөөр үнэлсэн байна. Мөн малгүй, эзэмших эрхтэй хоёр газартай бөгөөд 200 сая төгрөгийн үнэт эдлэл бөгөөд 3.7 тэрбум төгрөгийн хадгаламжтай гэж мэдүүлсэн байна. Харин 12 тэрбум төгрөгийн авлагатай бөгөөд хоёр компанид хөрөнгө оруулалт хийж, хувь эзэмшдэг байна.

Шадар сайд Т.Доржхандын эхнэр:

Шинэ Засгийн газрын Шадар сайд Т.Доржхандын хүү Эрдэм Английн Кембрижийн их сургуульд эдийн засагч мэргэжлээр суралцахаар 33,454 ам.долларын зээлийг БЗС-гаас авсан. Түүний хүү Кембрижийн их сургуулийг 2020 онд төгсч, 2021 онд АНУ-ын Иелийн их сургуульд магистр хамгаалсан байна. Түүний хүүгийн зээл асуудал хөндөгдсөний дараа 2023 онд зээлээ төлж барагдуулсан.

Харин түүний эхнэр У.Сийлэн 2002 онд НХХЯ-ны захиалгаар БЗС-гаас 32 мянган ам.долларын зээлээр сурсан ч Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалан 2021 оны А/312 дугаартай тушаалаас харахад төгсч ирснээс хойш "Монре" даатгалын компанид ажиллаж байгаа юм байна. Т.Доржханд сайдын эхнэр У.Сийлэн гэрээ ёсоор бол захиалагч байгууллагад сурсан мэргэжлээрээ таваас доошгүй жил ажиллаж, зээл зээлийн хүүг төлөх нөхцөлтэй ч зээлээ тэглүүлсэн төдийгүй зээл, зээлийн хүүг алийг нь ч төлөөгүй байна.

Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалангийн дүү:

Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалангийн төрсөн дүү болон эхнэр нь Боловсролын зээлийн сангаар суралцсан байдаг.  Түүний төрсөн дүү 2004 онд ОХУ-д Боловсролын зээлийн сангаар суралцсанаас гадна эхнэр М.Сэржмядаг нь 2004 онд Австралийн Мельбурны их сургуульд хууль эрх зүйн чиглэлээр 33.5 мянган ам.долларын зээлээр суралцсан.

Тодруулбал, М.Сэржмядаг нь 2005 онд ХЗДХЯ-ны захиалгаар 2004 онд Австралийн Мельбурны их сургуульд хууль эрх зүйн чиглэлээр 33.5 мянган ам.долларын зээлээр суралцсан бөгөөд Л.Энх-Амгалан сайдыг УИХ-ын Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хорооны даргаар ажиллаж байх үед нь 2017 оны А/88 тоот тушаалаар эхнэрийнх нь зээл тэглэгдсэн байна. Л.Энх-Амгалан сайдын эхнэр М.Сэржмядаг "Интергрупп" ХХК-д ерөнхий захирлын албыг хашдаг БЗС-тай байгуулсан гэрээ ёсоор бол захиалагч байгууллагад сурсан мэргэжлээрээ таваас доошгүй жил ажиллаж, зээл зээлийн хүүг төлөх нөхцөлтэй ч зээлээ тэглүүлсэн. Харин тус сангийн асуудал хөндөж 2023 оны хавар О.Сийлэгмаатай сошиалаар нэлээн маргасны эцэст 2023 оны зургадугаар сард үндсэн зээлээ төлсөн ч зээлийг хүүг одоо болтол төлөөгүй байна.

Л.Энх-Амгалангийн дүү Л.Ганбаатар ОХУ-ын ДЯЯ-ны Удирдлагын академид удирдлагын менежер мэргэжлээр БЗС-гаас зээл авч суралцсан. Л.Ганбаатар БЗС-тай байгуулсан гэрээ ёсоор бол захиалагч байгууллагад сурсан мэргэжлээрээ таваас доошгүй жил ажиллаж, зээл зээлийн хүүг төлөх нөхцөлтэй ч зээлээ тэглүүлсэн төдийгүй зээл, зээлийн хүүг алийг нь ч төлөөгүй байна.

 Гадаад харилцааны дэд сайд Г.Амартүвшингийн охин:

Г.Амартүвшин дэд сайдаар томилогдохоос өмнө буюу 2025 оны намраас охин нь АНУ-д Беркли  их сургуульд химийн мэргэжлийн чиглэлээр сурч эхэлсэн бөгөөд дэд сайдаар томилогдсоны дараа 2025 оны арванхоёрдугаар сард нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийн дагуу гэрээг цуцлах талаар БЗС-гаас мэдэгдэж байсан ч сангийн удирдлага солигдсоны улмаас энэ гэрээ үргэлжилж, 2026 оны гуравдугаар сарын 31-нд 91,3сая төгрөгийн зээл үргэлжлүүлэн авсан байна.

Г.Амартүвшин дэд сайдын охин А.Эсэнцэнгэл одоогоор нэг жилийн дотор 183 сая төгрөгийн зээлийг БЗС-гаас авсан бөгөөд дээрх хуулийн дагуу “улс төрд нөлөө бүхий албан тушаалтан, түүний хамаарал бүхий этгээд төрөөс зээл авахгүй байх" заалтыг зөрчсөн буюу сантай байгуулсан гэрээг цуцалж, зээлээ төлөөгүй байна.

Г.Амартүвшин нь 2022 онд Гадаад харилцааны дэд сайдаар томилогдон ажиллаж байсан бөгөөд Гадаад хэргийн сайд асан Ц.Гомбосүрэнгийн хүү юм. Түүний хувьд 2004-2008 онд Гадаад хэргийн яамны Төрийн захиргааны удирдлагын газар, Европын газар, Олон талт хамтын ажиллагааны газар, Америк, Ойрхи дорнод, Африкийн газарт атташе ажиллаж байсан бөгөөд 2022 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх, МОНЦАМЭ агентлагийн захирлаар ажиллаж байв.

Тэрбээр 2021-2023 онд АТГ-т хөрөнгө орлогоо мэдүүлжээ. Түүний жилийн нийт орлого нь 43 сая төгрөг байна. Тэгвэл гэр бүлийн нийт гишүүдийн орлого нь 183 сая төгрөг гэж мэдүүлсэн байна. Түүний нэр дээр нэг нийтийн орон сууцтай гэж мэдүүлсэн бөгөөд нийт 200 сая төгрөгийн барилга байгууламжтай гэжээ. Автомашин, мал, газар, үнэт эдлэл, хадгаламжгүй гэж мэдүүлсэн байна. Харин 27 сая төгрөгийн зээлийн үлдэгдэлтэй гэж хөрөнгө орлогын мэдүүлэгтээ мэдүүлснээс хойш хоёр жил өнгөрчээ. Тэрбээр "Перфишенси менежмент", "Би Хэалти сапплайс", "Сэнтрал экпресс СиВиЭс", "Мацүзакаяа" компанид хөрөнгө оруулалт хийсэн байна.

Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд С.Амарсайхан:

С.Амарсайхан сайдын хүү 2020 онд Англи Бристолийн их сургуульд суралцахдаа БЗС-гаас 27 мянган ам.долларын зээл авч, 2021 онд зээлээ бүрэн төлж барагдуулсан байна.