Боловсролын үнэлгээний төвөөс гаргасан 2026 оны монгол хэл, бичгийн шалгалтын даалгавартай холбоотой шүүмжлэл олон нийтийн сүлжээнд цацагдсан. Тодруулбал, энэ удаагийн 12 дугаар ангийн суралцагчдааас авсан монгол хэл, бичгийн шалгалтын даалгаварт эротик өгүүллэгийн хэсгээс оруулсан байна. Энэ талаар Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалан тайлбар өгөхдөө "Элсэлтийн шалгалтын даалгаврын агуулгыг сайжруулж, ажлын хэсэг гарган ажиллана" гэсэн юм. Тэгвэл энэ даалгаврыг боловсруулсан Боловсролын үнэлгээний төвөөс тайлбар мэдэгдэл гаргажээ. Уг мэдэгдэлд, Засгийн газрын 2013 оны хоёрдугаар сарын 2-ны өдрийн 37 дугаар тогтоолын хүрээнд 2014 оноос эхлэн жил бүр монгол хэл, бичгийн шалгалтыг зохион байгуулж ирсэн. Шалгалтын агуулгын хүрээг Хэл зохиолын хүрээлэн болон багш бэлтгэдэг их, дээд сургуулийн судлаач, багш нартай хэлэлцэн тодорхойлж гаргасан байдаг. Энэ жилийн шалгалтад өмнөх жилүүдийн болон одоо ерөнхий боловсролын сургуульд суралцаж байгаа 10, 11, 12 дугаар ангийн 90 мянга орчим шалгуулагч хамрагдсан.

Энэ удаагийн 12 дугаар ангийн суралцагчдаас авсан шалгалтад Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Төрийн соёрхолт Ц.Доржготовын "Хуруун чинээ лааны гэрэл", "Хөгшид хөгжөөнтэй", "Нохой гэрт хүн урдаггүй" өгүүллэгийг сонгон, хялбаршуулж, уншиж ойлгох чадварыг сорьсон даалгаврыг боловсруулсан.

Цаашид энэ сонголтод уран зохиолын төдийгүй уран зохиолын бус эх бичвэр, мэдээллийг уншаад ойлгох чадварыг илрүүлэхээр төлөвлөн ажиллаж байна. Харин "Нохой гэрт хүн урдаггүй" өгүүллэгийн тухайд, Түгжав нь гэрээс сүүлээ хавчсан нохой шиг л гарч буй гэдгийг харуулсан бөгөөд үүнийг зөвөөр ухаарах нь амьдралд хөл тавьж буй хэн бүхэнд сургамжтай агаад өөрөө өөртөө эзэн байж, амьдралд өөрийн байх ёстой газраа байх ёстой цагтаа байж гэмээнэ сая тэр өөрийн гэр бүл, амьдрал, ажил, нийгэм, хамт олон цаашлаад улс орон, эх дэлхийнхээ эзэн нь байх юм гэдгийг сануулсан утга бүхий зохиол юм" гэжээ.

Боловсролын үнэлгээний төвөөс орон даяар зохион байгуулдаг Элсэлтийн шалгалттай холбоотой гомдол санал үе үе гардаг. Хамгийн сүүлд гэхэд 2025 онд Элсэлтийн шалгалтын даалгавар задарсан гэх асуудал гарахад тус төвийн захирал асан Г.Гантуяа "Элсэлтийн даалгавар задраагүй. Материалыг тагнуулын байгууллагын хамгаалалт дор тараасан" гэдэг тайлбарыг өгч, өөрсдийгөө өмгөөлж байсан. Тэрнээс өмнө 2018, 2021 онуудад бас ийм асуудал маргаан дагуулж байсан ч хэн ч хариуцлага хүлээж байгаагүй. Одоо тус төвийн даргаар Э.Цэрэнцоодол гэж хүн ажиллаж байгаа аж. Үе үеийн сайд, дарга нар нь өөрсдийгөө хамгаалж, үр хүүхдийнхээ ирээдүйгээр тоглохоо болих хэрэгтэй гэдгийг эцэг эхчүүд хэлж, бас шаардаж байна. Эх хэлний мэдлэгээ дээшлүүлж, монгол хэл, бичгээрээ зөв сайхан бичиж, ойлгож, уншиж сурахын тулд ийм шалгалтыг орон даяар зохион байгуулдаг болсон. Харамсалтай нь, сургуулийн сурагчдын насны онцлогт тохирсон уран зохиолын өгүүллэг, тууж, найраглалын хэсгийг сонгохгүйгээр, мэдрэмжгүй хандаж байгаа нь олны шүүмжлэлийг дагуулж байна.