Монгол Улсын эдийн засагт инфляцийн түвшин өсөж байгаа нь өрхийн худалдан авалтад шууд нөлөөлж байна. Талхаа таллаж, тосоо граммаар авдаг байсан цаг үе ойрхон иржээ. Хүнсний гол нэрийн бүтээгдэхүүний үнийн өсөлт нь иргэдийн өдөр тутмын амьдралд шууд дарамт болж буйг статистик мэдээллүүдээс ч харж болно.

Жишээ нь, Нийслэлийн статистикийн газрын 2026 оны гуравдугаар сарын 30-ны өдрийн мэдээллээр үхрийн цул махны үнэ 1 кг нь 30,000 төгрөг давсан нь өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 50 орчим хувийн өсөлт үзүүлсэн байна.

Мөн Үндэсний статистикийн хорооны мэдээгээр 2025 оны жилийн эцсийн байдлаар инфляц улсын хэмжээнд 8–10 хувийн түвшинд хүрч, үүнээс хүнсний бараа, бүтээгдэхүүний үнийн өсөлт инфляцын гол хөдөлгөгч хүчин болсон байна. Гэвч бодит нөхцөл байдал дээр энэ тооноос ч өндөр байна. Нөгөө талаас, хөдөлмөрийн зах зээлийн үзүүлэлтийг авч үзвэл 2025 оны дөрөвдүгээр улирлын байдлаар нэг ажилтны сарын дундаж үндсэн цалин 2.5 сая төгрөг байгаа ч бодит худалдан авах чадвар инфляцын нөлөөгөөр буурчээ. Өөрөөр хэлбэл, нэрлэсэн орлого өссөн ч өрхийн хэрэглээний зардал үүнээс илүү хурдацтай нэмэгдэж байгаа нь бодит орлогын бууралтад хүргэж байна. Үүнийг энгийнээр төсөөлбөл дөрвөн ам бүлтэй дундаж өрхийн сарын хэрэглээний нийт зардал 2.3–4.3 сая төгрөгийн хооронд хэлбэлзэж байна. Энэ нь орлого, зарлагын зөрүү бодитоор үүссэнийг харуулж байгаа.

Зардлын бүтцийг задлан үзвэл хүнсний зардал дунджаар 800,000-аас 1.2 сая төгрөгт хүрч, нийт зардлын 30–40 хувийг эзэлж байна. Үүний дотор махны хэрэглээ зонхилох байр суурьтай.

Нэг хүн өдөрт дунджаар 250 грамм мах хэрэглэдэг гэж тооцвол дөрвөн ам бүлтэй өрх өдөрт 1 кг орчим мах зарцуулна. Ингэхэд сарын махны хэрэглээ дангаараа 900 мянган төгрөгт хүрч байна.

Үүн дээр орон сууц, хэрэглээний зардал нэмэгдэнэ. Түрээс болон байрны зээл, дулаан, цахилгаан, ус, СӨХ-ний төлбөр нийлээд 1–1.8 сая төгрөг болж байгаа нь өрхийн хамгийн том зардлын хэсгийг бүрдүүлдэг. Мөн тээврийн зардал 150–400 мянга, боловсрол, эрүүл мэнд, холбоо, хувцас зэрэг бусад хэрэглээ нийлээд 400–900 мянган төгрөг болж нэмэгддэг.

Эдгээр тоон үзүүлэлтүүдээс харахад дундаж өрхийн орлого зөвхөн наад захын хэрэгцээгээ хангахад зарцуулагдаж, хуримтлал үүсгэх боломжгүй. Гэвч энэ нь урт хугацаанд санхүүгийн эрсдэлийг улам гүнзгийрүүлэх сөрөг үр дагавартай. Ийм нөхцөлд “бүсээ чангалахаас өөр ямар ч сонголтгүй”. Иргэд тансаг хэрэглээтэй биш ч гэсэн тартагтаа хүрэхгүйн тулд танахаас өөр сонголтгүй байна. Үүний тулд өрхийн түвшинд хэрэглээний бүтцийг өөрчлөх, хүнсний зардлыг оновчтой болгох, орлогын нэмэлт эх үүсвэр хайх, хуримтлал бий болгох зэрэг арга хэмжээ зайлшгүй хэрэгтэй байна. Иймээс өрх бүр бодит тооцоонд тулгуурласан санхүүгийн сахилга баттай байж, хязгаарлагдмал нөөцөө оновчтой зарцуулах нь эдийн засгийн хүндрэлтэй энэ үед хамгийн зөв хариу үйлдэл болно.