Шинэ танхимд сайдаар ажиллах улстөрчдийн нэрс тодорч эхлэхтэй зэрэгцэн засаг огцрох бүрийд улирч үлддэг Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн нэр өнгөлөх нь тэр.

Хоёр долоо хоногийн өмнө АНУ-ын ерөнхийлөгч Доналд Трампын захиргаа Монгол Улсыг “Визийн бонд” хөтөлбөрт хамруулсныг олон хүн санаж байгаа нь лавтай.

Уг хөтөлбөрт Монгол Улс багтсанаар ирэх дөрөвдүгээр сарын 2-ноос эхлэн АНУ-ын B1/B2 ангиллын визийн бүх шаардлагыг хангаж буй Монгол Улсын иргэд виз олгогдохоос өмнө 15,000 ам.доллар хүртэлх хэмжээний барьцаа (визийн бонд) байршуулах шаардлагатай болж буй. Монгол мөнгөөр тооцоход энэ нь 50 сая төгрөг болно. Дансандаа 50 сая төгрөгтэй Монгол хүн хэд билээ. Дээр нь ийн барьцаа нь чангараад зогсохгүй 10, 20 жилийн виз авах эрх ч баяртай болсон.

Өөрөөр хэлбэл, Монгол Улсын АНУ-тай харилцах харилцаа энэ хэмжээнд хүртэл уруудсан атал Б.Батцэцэг гишүүн дахин Гадаад харилцааны сайдад зүтгэж явааг юу гэж ойлгох вэ. Ичих нүүр гэж байна уу.

Дипломат харилцааг тэргүүнд тавьдаг, ёс зүйг эрхэмлэдэг улстөрч бол АНУ-ын визийн нөхцөл чангарангуут л хариуцлага хүлээж, огцроод зогсохгүй ард иргэдээсээ уучлал гуйх ёстой байв. Харамсалтай нь, түүнд ийм ёс зүй, ухамсар алга. Харин ч визийн нөхцөл ингэж чангарсанд монголчууд л өөрсдөө буруутай гэх мессежийг сошиал ертөнцөд цацчихаад урьдын жишгээрээ дараагийн шинэ засагт орох нүх сүх малтаж явах.

Уг нь Монгол Улс гуравдагч хөршийн бодлогын хүрээнд АНУ-тай харилцаагаа тогтвортой хөгжүүлсээр 2019 онд  харилцааг стратегийн түншлэлийн түвшинд хүргэсэн. Гэтэл АНУ-тай стратегийн түншлэлийн харилцаа тогтоогоогүй байгаа Африкийн нэг улстай Монгол Улс эн зэрэгцэх хүртлээ визийн нөхцөл  дордсон нь түүний хувьд Монгол Улсын гадаад харилцааг хэрхэн уруудуулсныг харуулсан бодит нэг үзүүлэлт ч гэж хэлж болно.  Харамсалтай нь, энэхүү их улстөржилт засгийн халаа сэлгээ дунд үүнийг анзаарч сөхөөрөх нь даанч цөөн.

Уг нь Г.Занданшатарын танхим байгуулагдахад гадаад харилцааны салбарт хоёр асуудал хөндөгдсөний нэг нь УИХ-ын гишүүн Б.Батцэцэгийг дахин Гадаад харилцааны сайдаар томилохгүй байх, хоёр дахь нь Монгол Улсаас АНУ-д суугаа Элчин сайд Ө.Батбаярыг эгүүлэн татаж, мэргэжлийн дипломатч томилохыг сануулж байв.

Гэвч улс төрийн эрх мэдэлгүйгээсээ Засгийн газраа өөрийнхөөрөө зураглах боломжгүй байснаас тэр үү Ерөнхий сайд асан Г.Занданшатар Б.Батцэцэг гишүүнийг Гадаад харилцааны сайдаар улираасан. Харин өнөөдөр монголчууд тэрхүү “шанг” нь АНУ-ын виз чангаралтаар төлөх болж байна.

Уг нь визийн нөхцөл өөрчлөгдөх болж байгаа санамжийг цаад улсаад урьдчилж өгдөг. Тэр дагуу нь улс орнууд ажилладаг. Харин манай Гадаад харилцааны яам, мөн Монгол Улсаас АНУ-д суугаа Элчин сайдын яамын нүдэн балай чихэн дүлий сууснаар өнөөдөр энэ хэмжээнд хүргэсэн. Нэг үгээр хэлбэл, анхааруулга ирж, асуудал дагуулаад байхад түүнийг зөөллөх чиглэлээр ямар ч алхам хийгээгүй гэсэн үг.

Цаашдаа энэхүү визний нөхцөл өөрчлөгдсөнөөс болж олон сөрөг үр дагавар дагуулна. Тухайлбал, Монгол Улс энэ оноос эхлэн АНУ-руу шууд нислэг үйлдэхээр болж байгаа.   2016 оноос эхлэн хоёр талдаа олон жил ажилласны эцэст сая нэг юм ажил хэрэг болох болж буй. Гэтэл АНУ-ын визийн нөхцөл чангарахаар шууд нислэг үйлдээд үр дүн гарахгүй.  Монголоос хоосон шахуу агаарын хөлөг нисгэх болсноор удахгүй л дампуурал зарлахдаа тулах биз. Визийн нөхцөл хатуурсан нь ийм л хортой үр дагавар дагуулж байна.

Дээр нь өнгөрсөн хугацаанд Монгол Улсын иргэд БНСУ-ын хил дээрээс олноороо буцаж, нислэгийн тийзний төлбөрөөс эхлүүлээд визний мөнгөөрөө хохирч байхад Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг иргэдийн өөрсдийнх нь буруу гэж тайлбарлаж, буруу бүхнийг бусдад тохсон.

Өнөөдөр ч байдалд дээрдсэн зүйлгүй. Дээр нь  гадаад улс руу зорчсон иргэдийг эрх зөрчигдсөөр байхад Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг хуруугаа хөдөлгөсөн билүү. Жишээ татвал, өнгөрсөн хоёрдугаар сард

Дорнод аймгийн Баян-Уул сумын иргэн Ц.Ганболд ОХУ-руу сар шинийн бэлтгэл хангахаар гартал тагнуул хийсэн хэргээр саатуулсан. Сумандаа монтер хийдэг залуу ямар юмных нь тагнуул байх билээ.  Гэтэл түүнийг эх оронд нь буцаан авч ирэх чиглэлээр Гадаад харилцааны яам энэ хугацаанд юу хийв. Харин ч салбар хариуцсан сайд нь торгон дээл өнгө, өнгөөр нь сольж өмссөн шигээ хэчнээн ч оронд айлчлал нэрээр “аялчихав”.  Гадаад улсад ажиллаж байгаагаараа бол Монгол Улсын дипломат харилцаа улам сэргэж, визийн нөхцөлүүд ингэтлээ дорд орчихгүй. Гэтэл монголчууд хилийн дээс алхаад л хэн ч биш болж хувирч байна.

Ийм байхад Б.Батцэцэг сайдыг Гадаад харилцааны сайдаар томилбол салбарынхнаас нь эхлээд олон нийт ч эсэргүүцэх нь лавтай.

МАН Б.Батцэцэгтээ өртэй юм байгаа биз Монгол Улс, Монгол Улсын дипломат алба түүнд өртэй биш шүү. Төрийн тендерийг “хусах” гэж дахин сайдын албанд санаархаагүй юм бол ухамсраараа энэ албанаас татгалзана уу даа, Б.Батцэцэг гишүүн ээ.

Г.ХОРОЛ