Хотын дарга Х.Нямбаатар Туул гол дагасан хурдны зам байгуулахаа өнгөрсөн наймдугаар сард зарлаж байв. Ингэхдээ Баянзүрхийн товчоо Улаанбаатар-Налайх чиглэлийн авто замаас хотын баруун хэсэг буюу баруун аймаг руу салдаг аюулгүй тойрог хүртэл нийт 32 км, зургаан эгнээ бүхий хурдны зам тавина гэж танилцуулсан.

Энэхүү хурдны замыг барихад 8 байршилд хоёр түвшний огтлолцол бүхий уулзвар, 13 байршилд нийт 9878 метрийн урттай гүүр, 4 байршилд 190 метрийн урттай туннел тус тус баригдах бөгөөд гүүрэн байгууламжаар баригдахаар төлөвлөгджээ.

Баянзүрхийн товчооны уулзвар буюу хотоос орох, гарах хөдөлгөөн болон хотын хойд чиглэлтэй холбогдох хоёрдугаар тойрог замын хөдөлгөөнийг зохицуулсан үндсэн гарц. Нийслэлийн нэгдүгээр тойрог зам болон Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн урд хэсэгт төлөвлөж буй олон түвшний огтлолцол бүхий орох, гарах хэсэг нь хотын хөдөлгөөний урсгалыг гадагш нэвтрүүлэх боломжийг бүрдүүлнэ. Мишээл худалдааны төв орчим дахь орох, гарах хэсэг нь хотын төвийн хэсгийн замтай холбогдох замаар хотын төвийн замын ачааллыг тэнцвэржүүлнэ. ТЭЦ-4 болон Наадамчдын гүүр, нэгдүгээр тойрог зам, Сонсголонгийн зам, Авто худалдааны цогцолбортой холбогдох хэсгүүд нь хотоос орж, гарах урсгалыг зохицуулах ба энэ нь төвийн бүсийн хөдөлгөөнийг зохицуулах боломжийг бүрдүүлнэ. Мөн хотын баруун хэсэгт баруун аймаг руу салдаг аюулгүйн тойрогт төлөвлөж буй олон түвшний огтлолцол нь Улаанбаатар хотын босоо тэнхлэгийн авто зам, 1, 2 дугаар тойрог замтай холбогдож Улаанбаатар хотыг тойрсон тойрог замын сүлжээг бий болгох чухал ач холбогдолтой юм.

Төслийн барилгын ажлыг 2025-2027 онд хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн бөгөөд ажлын гүйцэтгэлийг олон улсын стандартын дагуу, үе шаттайгаар гүйцэтгэхээр төлөвлөж байна гэж танилцуулж байв.

Харин одоо энэ замын бүтээн байгуулалтын ажил эхэлж байгаа энэ үед олон нийтийн эсэргүүцэлтэй тулж эхлэв. Иргэд, олон нийтийн зүгээс Туул голын бургасыг “хядаж”, ундны эх үүсвэрээр “оролдож” байна гэж шүүмжилж буй. Албаныхны өгч буй тайлбараар Туул голын экосистемийг алдагдуулахгүйгээр, ундны эх үүсвэрийг хөндөхгүйгээр ажлаа явуулна гэж танилцуулж буй. Гэвч олон нийтийн эсэргүүцэл өрнөж, жагсаал, хөдөлгөөн хийж байгаа учраас энэ төсөл цаашид хэрхэх вэ гэдэг нь анхаарал татаж байна.

Хүн амын талаас дээш хувь нь амьдардаг нийслэлчүүд зам дээрээ түгжирч, алтан цагаа үрсээр олон жилийг үдэж буй. Улаанбаатар хотын иргэд автозамын түгжрэлд өдөрт дунджаар 2.5-4 цагийг зарцуулж байгаа нь судалгаагаар тогтоогджээ.

Энэ нь жилд дунджаар 35-48 хоногийг түгжрэлд өнгөрүүлж байна гэсэн үг бөгөөд нийтдээ 2.7-3.7 их наяд төгрөгийн боломжит өртгийг алдаж байна гэсэн тооцоо бий.

Өөрөөр хэлбэл, бид цаг хугацаагаа алдаж түгжирч байгаа ч үүнийг дагаад гарт баригдахааргүй эдийн засгаараа ч мөн хохирдог гэсэн үг. Тиймээс Туул голыг дагасан хурдны зам нь түгжрэлийг бууруулах том төслүүдийн нэг. Мэдээж том төсөл хөдөлгөх бүрт л монголчууд эсэргүүцдэг, жагсдаг нь худлаа биш.  Тэртээ 2008 онд төмөр замаа барьчихвал танк ороод ирнэ гэдэг  үлгэр ярьж, айдаст автуулж байгаад биднийг хэдэн жил төмөр зам ч гүй, эдийн засгаа тэлэх боломжийг хаасан нь бараг л түүх болж. Энэ үлгэрээс бид гашуун сургамж авч, алдагдсан боломжоо тооцоолоод ч барахгүй суугаа нь гашуун үнэн. Энэ үлгэр бол улстөрчийн амнаас гарсан үг, үйлдэл байсан юм.

Туулын хурдны зам ч гэсэн бас л МАН-ын зодооны бай болоод, бид бас л олон жилийн дараа алдагдсан боломжоо тоолоод сууж байх вий.

Угтаа бол энэ төслийг хийх гэж байна, хэрэгжүүлэх гэж байна гэж өнгөрсөн оны наймдугаар сард олон нийтэд танилцуулаад, яриад явж байж.

Гэтэл гэнэтхэн өнөөдөр ярьсан юм шиг улстөржүүлж байгаа нь Нийслэлийн МАН-ын даргын суудал тойрсон улс төр бөгөөд МАН-ынхны зодооны бай болоод өнгөрөх вий гэсэн болгоомжлол ч байна.

Мэдээж байгаль орчин, ундны усны эх үүсвэр зэрэг дээр нь мэргэжлийн судалгаа, шинжилгээ, дүгнэлт мэдээллээ төсөл хэрэгжүүлэгчид олон нийтэд сайн мэдээлэл өгч, танилцуулж, хэлэлцүүлэх ёстой. Гэхдээ дайны хажуугаар дажин гэгчээр намын зодоон, эрх мэдлийн төлөөх тэмцэл нь энэ төслийг гацаачих эрсдэл байгааг ч бид нийтээрээ бодож, бодит мэдээллээ өгч, авалцах ёстой.  Том төсөл хэрэгжүүлэхийн өмнө хий хоосон улстөржүүлж гацааж, танкны үлгэрт итгэдэг шиг биш болсон шүү монголчууд. МАН-ын зодооны, Нийслэлийн МАН-ын дарга, Хотын даргын суудлын үнэтэй нийслэлчүүдийн нийтийн эрх ашиг руу халдвал ялгаж, салгадаг хэрсүү болсон, монголчууд. Сүүлийн хэдэн сар л Э.Бат-Амгалан, Х.Нямбаатар хоёр “чулуу” шидэлцэж байгаа учраас тэдний улс төрийн “золиос” болоод бас нэгэн төсөл гацчих вий. Х.Нямбаатар байна уу өөр хэн ч байсан бид түгжрэлээ шийдэх ёстой, томоохон бүтээн байгуулалт хийх ёстой, нийслэлчүүд түгжрэлгүй, утаагүй, эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах эрхтэй. Гагцхүү ажил хийж байгаа нь ажлаа олон нийтэд нээлттэй хэлж, ойлгуулдаг, танилцуулдаг, олон нийтийнхээ шаардлагыг сонсдог байж л бид урагшилна, хөгжинө.

Энэ улстөржилт, эрх мэдлийн тулааны хажуугаар Туулын хурдны замын төсөл хэрэгжүүлэгчид олон нийтэд нээлттэй, бодит мэдээллүүдээ өгч, олон нийт ч төслийн ач холбогдол, үр ашиг, бүтээн байгуулалтын явц, байгаль орчин, ус гээд олон асуудалд нь анхаарлаа хандуулах учиртай. Улс төрийн хэрүүл дуусна, харин нийслэлчүүдийн амьдрал үргэлжилнэ.