Цэрэгт ирсэн залуусын хувьд хамгийн үнэ цэнтэй зүйлсийн нэг нь нөхөрлөл. Эцэг эх, гэр бүлээсээ анх удаа холдож буй тэд бүтэн жилийн хугацаанд бие биедээ түшиг болж, ахан дүүсийн холбоо үүсгэдэг. Б.Билгүүний хувьд энэ үнэ цэнийг хамгийн тод мэдэрсэн мөч нь сургалтын төвөөс застав руу хуваарилагдах үе байжээ. “Бид бүгд нэг газар хамт байж байгаад тарах үед зарим нь уйлж байсан. Тэр үед л цэргийн нөхөрлөл ямар нандин байдгийг ойлгосон” хэмээн ярив.

Мөн цэргийн анги өөрийн номын сантай. Байлдагч М.Төгөлдөр ном унших дадал хэрхэн суусан тухайгаа хэлэхдээ “Цэрэгт ирснээс хойш ном уншдаг болсон. Ном уншихаар нэг хүний амьдралаар биш, олон хүний амьдралаар амьдарч байгаа мэт мэдрэмж төрдөг. Ном бол ертөнцийг харах цонх” хэмээн ярив.

Аймгийн төв номын сантай хамтран ажилладаг тул номын хүрэлцээ сайн, цэргүүд хүссэн үедээ ном унших боломжтой байдаг нь тэдний оюуны хөгжилд эерэгээр нөлөөлөх болжээ. Хоол хүнсний хувьд ч нөхцөл боломж хангалттай.

Цэргүүд долоо хоногийн тодорхой өдрүүдэд өөрсдөө хоол хийж идэх боломжтой бөгөөд бэлэн бэлдэц ашиглан хүссэн хоолоо хийх нөхцөл бүрдүүлсэн байна. Энэ нь тэдэнд бие даах чадварыг нэмэгдүүлэхээс гадна ахуйн дадалд суулгах амьдрал бас нэг сургалт юм. “Хоолондоо цаддаг, бүр заримдаа илүү гарна. Өөрсдөө хийж идэхээр бүр амттай санагддаг” гэж цэргүүд хэлж байлаа.

Дөнгөж насанд хүрээд эр цэргийн албан татагдсан цэргүүдийн ярианаас цэргийн алба, ялангуяа хилийн алба тэдний амьдралд өөрчлөлт авчирч байгаа нь мэдрэгдэнэ. “Энд ирээд хамгийн түрүүнд сахилга бат, цаг баримтлах дадал сурсан. Өглөө эрт босож, тогтсон хуваарийн дагуу амьдрах нь биднийг илүү хариуцлагатай болгосон” хэмээн ярьцгааж байв. Цэргийн албаны хамгийн гол сургалт тэсвэр хатуужил, багаар ажиллах чадвар, бие бялдрын бэлтгэл нь эндээс олж авсан хамгийн чухал ололт гэдгийг онцолж байлаа.

Зарим нь анх гэрээ санаж, сэтгэл хөдлөх үе олон байсан тухайгаа дурссан ч “Ангийнхантайгаа дотно болж, нэгнээ дэмжих тусам энэ мэдрэмжийг даван туулж чадсан” гэдгийг хэлж байсан юм.

Тэдний хувьд цэргийн алба гэдэг зүгээр нэг үүрэг гүйцэтгээд өнгөрөх зүйл биш, харин өөрийгөө таньж мэдэх, тэсвэр тэвчээрээ шалгах, бие хүн болж төлөвших бодит сургууль болжээ. Тэд өмнөхөөсөө илүү зоригтой, өөртөө итгэлтэй болж, ирээдүйнхээ талаар илүү нухацтай боддог болсон нь ярианы өнгөнөөс тод мэдрэгдэж байв.

Тус 0131 дүгээр анги говь, цөлийн уулархаг бүсэд байрладаг. Алслагдсан, халуун, хуурай уур амьсгалтай говьд хил хамгаалах үүрэг гүйцэтгэнэ гэдэг амаргүй. Ийм нөхцөлд алба хааж буй цэргүүдийн бэлтгэл, сэтгэл зүйд онцгой анхаарах шаардлагатай. Энэ талаар ангийн хошууч Б.Мөнхбат “Хугацаат цэргийн албан хаагчдыг үүрэг гүйцэтгэхэд бэлэн байлгахын тулд сэтгэл зүйн бэлтгэл, орчны нөхцөлийг бүрдүүлэх чиглэлд онцгой анхаарч ажилладаг” гэлээ. Цэргийн анги гэдэг хэдийгээр дэг журамт, сахилга баттай газар боловч цэргүүдийн хөгжих боломж, чөлөөт цагийг орхигдуулах ёсгүй. Ангид бие даан өөрийгөө хөгжүүлэх танхим бий болгож,  20 гаруй иж бүрэн компьютер, зурагт зэргээр тоногложээ. Цэргүүд энд кино үзэхээс гадна компьютерийн анхан шатны мэдлэг эзэмшиж, мэдээлэлтэй ажиллах чадвараа сайжруулдаг. Тэдний хэлснээр чөлөөт цагаа ихэвчлэн энэ өрөөнд өнгөрүүлдэг. Зурагт үзэх, харилцан суралцах, шагай харвах зэрэг хамтдаа хөгжих боломж байдгийг хэлж байлаа. Тус ангийн онцлох нэг зүйл нь 2022 онд байгуулагдсан шагайн харвааны клуб. Энэхүү клуб нь үндэсний өв соёлыг сурталчлахын зэрэгцээ цэргүүдийн чөлөөт цагийг зөв боловсон өнгөрүүлэхэд чиглэжээ.

Говь, цөлийн хатуу ширүүн нөхцөлд алба хааж буй эдгээр залуус зөвхөн хил хамгаалах үүрtu гүйцэтгээд зогсохгүй, амьдралынхаа нэгэн чухал үеийг өөрийгөө бүтээх, төлөвших үнэт туршлага болгон өнгөрүүлж байна.

Өмнийн цэнхэр говийн Хилийн цэргийн 0131 дүгээр анги нь 1933 оны нэгдүгээр сарын 21-нд Даланзадгад суманд анх байгуулагдсан түүхтэй. Улмаар Дотоодыг хамгаалах сайдын тушаалаар 1937 оны нэгдүгээр сарын 7-нд Өмнөговь аймгийн Номгон сумын нутаг Сангийн далай хийдэд төвлөрч, 1946-1957 он хүртэл тус газар суурьшсан бол 1975 онд Даланзадгад сумын төв рүү шилжиж, Монгол Улсын өмнөд хилийн хэсэг газрыг хариуцан хамгаалж ирсэн түүхтэй.

 Эдүгээ тус ангийн хариуцсан хэсэгт Өмнөговь аймгийн Ханбогд, Баян-Овоо, Номгон, Хүрмэн сум багтаж байна.

Эх орны хил тайван, эрэлхэг хөвгүүд нь өнгөтэй байна.  Хил үгүй бол эх орон үгүй.

Монгол Улсынхаа газар нутгийн бүрэн бүтэн байдлын төлөө амь биеэ үл хайрлан, аньсага үл чавчин торгон хилээ манаж байгаа хилчин дайчиддаа орчин цагийн зэвсэгт хүчин үүсэн байгуулагдсаны түүхт 105 жилийн ойн мэнд хүргэе.