УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан:

-Хууль зүйн яам ажил хийж байгаа нь харагдаж байна. Үе тэнгийн дээрэлхэлтийн эсрэг нөлөөллийн ажлууд, аян, сургалт семинар зохион байгуулах шаардлагатай. Гэсэн хэдий ч энэ төрлийн дээрэлхэлт буурахгүй байна. Авч хэрэгжүүлж буй арга хэмжээг буруу гэж үзэхгүй ч илүү сайжруулж, нэмэгдүүлэх хэрэгтэй санагдаж байна. Үе тэнгийн дээрэлхэлт нь харгис гэмт хэргийн шинжтэй болж байна. Өөрөөр хэлбэл, ирээдүйн харгис гэмт хэрэгтнүүдийг бэлтгэж байгаа мэт байдал ажиглагдаж байна. Хэрэв одоо дорвитой арга хэмжээ авахгүй бол цаашид олон гэмт хэрэгтэн бий болох эрсдэлтэй. Эрүүгийн хуулиар насанд хүрээгүй хүүхдийн ялыг хойшлуулдаг. Үүнтэй адил, дээрэлхэлтийг эрүүгийн хэрэгт тооцож, насанд хүрсний дараа ялыг эдлүүлэх зохицуулалт хийх боломжтой гэж үзэж байна. Мөн хүүхдээ зөв хүмүүжүүлж чадаагүй эцэг эхэд нь мөнгөн торгууль ногдуулах хэрэгтэй. Зөвхөн их, дээд сургуульд элсэх эрхийг хасах нь хангалтгүй. Учир нь энэ төрлийн зөрчлийг ихэвчлэн мөнгөтэй, эрх мэдэлтэй хүмүүсийн хүүхдүүд үйлдэж байгаа. Тэд дотоодын их, дээд сургуульд суралцахгүй байх тохиолдол элбэг. Иймээс энэ асуудалд илүү бодитой, үр дүнтэй арга хэмжээ авах шаардлагатай. Мөн сургуулиудад сэтгэлзүйчид ажиллаж байгаа эсэхийг анхаарах хэрэгтэй. Сэтгэлзүйчид нь ийм төрлийн асуудлыг шийдвэрлэхэд чухал үүрэгтэй. Үе тэнгийн дээрэлхэлтийн хөнгөн, хүнд хэлбэрээс нь хамааран эрүүгийн гэмт хэрэгт тооцдог болох нь зүйтэй гэж үзэж байна.

Хууль зүйн сайд Б.Энхбаяр:

-Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулийг 2016 онд баталж, гэр бүлийн хүчирхийллийг бие даасан гэмт хэрэг болгон хуульчилснаас хойш 10 дахь жилдээ орж байна. Мэдээж ял шийтгэлийн бодлогыг чангатгах, гэмт хэргийн шинжийг тодорхойлох зэрэгт шинжлэх ухааны үндэслэлтэй хандах шаардлагатай. “Үе тэнгийн дээрэлхэлт” гэх ерөнхий ойлголтын хүрээнд тухайн үйлдлээс учирсан хохирлын хэмжээнээс хамааран олон төрлийн гэмт хэрэг багтаж байна. Тухайлбал, заналхийлэх, бусдын биед халдах, сэтгэл санааны дарамт учруулах зэрэг үйлдлүүд нь тус бүрдээ хуульд заасан ял шийтгэлтэй байдаг. Үүнд торгох, нийтийн алба хаших эрхийг хязгаарлах, зорчих эрхийг хязгаарлах зэрэг арга хэмжээ багтдаг. Эрүүгийн хуулийн үндсэн зорилго нь цээрлүүлэх, хүмүүжүүлэх, урьдчилан сэргийлэхэд оршдог. Төр бодлогоо хэрэгжүүлэхдээ хатуу үедээ хатуу, зөөлөн үедээ зөөлөн байх зарчим баримталдаг. Бид хүүхдийн асуудлыг ярьж байгаагаа ойлгох хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл, эрх зүйн бүрэн чадамжгүй, төлөвшөөгүй, өөрийн үйлдлийн хор уршиг, учруулж буй хохирлыг бүрэн ухамсарлах чадварт хараахан хүрээгүй, оюун санаа, тархи нь бүрэн хөгжөөгүй хүмүүсийн тухай ярьж байна. Тиймээс дээрэлхэлтийг шууд эрүүгийн хэрэгт тооцох асуудлыг яаран шийдвэрлэхгүй, нарийн тооцоо, судалгаанд тулгуурлан, маш болгоомжтой хандах шаардлагатай. Үүнийг зөвхөн хүүхдийн ёс зүйн доголдол гэж үзэхээс илүүтэйгээр нийгэм, эдийн засаг, хувь хүний хөгжлийн олон хүчин зүйлтэй уялдуулан цогцоор нь авч үзэх нь зүйтэй. Жишээлбэл, 2017 онд эдийн засаг 17 хувиар өсөх үед танхай, хулгайн гэмт хэргийн түвшин огцом буурч байсан. Эдийн засгийн өсөлт нэмэгдэхийн хэрээр хүмүүсийн сэтгэлзүй тайван байдаг бол буурах үед бухимдал, стресс нэмэгддэг хандлагатай.

2025 оны арванхоёрдугаар сард Монгол Улсын цахим орчны хэрэглээний талаар гадаадын байгууллагаас хийсэн судалгаагаар Монгол Улс өндөр эрсдэлтэй хэрэглээтэй орнуудын тоонд багтсан. Тухайлбал, иргэдийн 90 гаруй хувь нь “Фэйсбүүк”-ийг интернеттэй дүйцүүлэн ойлгодог, гурван хүн тутмын хоёр нь цахим орчинд тархсан мэдээлэлд шүүлтүүргүйгээр итгэдэг, үлдсэн нэг нь харьцангуй шүүн тунгаадаг гэсэн дүгнэлт гарсан.

Хүүхдүүдийн цахим орчны хэрэглээнд бодитой хяналт, хориг хязгаарлалт сул байгаа нь тэд мэдээллийг шууд, шүүлтүүргүй хүлээн авах нөхцөлийг бүрдүүлж байна.

Боловсролын сайдын зөвлөх Ц.Алтансор:

-Боловсролын яамны зүгээс “Аюулгүй сүлжээ” үндэсний загварыг боловсруулах ажлын хэсэг байгуулан ажиллаж байна. Холбогдох яамдын сайд, гишүүдийн байр суурьтай бүрэн санал нэг байна. Хэдийгээр хүүхэд хамгааллын бодлого, хууль тогтоомж, чиглэлүүд бий боловч хэрэгжилт хангалтгүй байна. Судалгаагаар эцэг эхчүүдийн 67 хувь нь бие махбодийн хүчирхийлэл, шийтгэлийг зөв гэж үздэг бол багш нарын 15 хувь нь мөн ийм байр суурьтай байна. Энэ нь зөвхөн хүүхдийн асуудал гэхээс илүүтэйгээр томчууд өөрсдөө хүүхдэдээ үзүүлж, үлгэрлэж буй хандлага, зан үйлтэй холбоотой асуудал гэж ойлгож болно.

УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан:

-Хууль зүйн сайд аа, би хүнийг шууд алах, хядах тухай яриагүй. Харин санаатайгаар бусдыг дарамталж, бие махбодь болон сэтгэл санаанд нь ноцтой хохирол учруулж байгаа хүүхдүүдийн талаар ярьж байна. Үүнийг зүгээр нэг гэнэн, санамсаргүй алдаа гэж үзэж болохгүй. Зарим тохиолдолд зохион байгуулалттайгаар, бүлэглэн, санаатай үйлдэж байна. Ийм нөхцөлд тухайн үйлдлийг насанд хүрсний дараа нь хариуцлага хүлээлгэх байдлаар зохицуулж болох эсэхийг асууж байгаа юм. Би шууд хэрэгжүүл гэсэн санал дэвшүүлээгүй, харин ийм зохицуулалт хийх боломжийн талаар ярьж байна. Үе тэнгийн дээрэлхэлтийг насны ангиллаар авч үзвэл 16-аас доош, 16-аас дээш гэсэн хоёр түвшинд хуваагдаж байна. Эдгээр хүмүүс насанд хүрсний дараа дахин гэмт хэрэг үйлдэх тохиолдол ажиглагдаж байна. Мөн мөнгөтэй, эрх мэдэлтэй хүмүүсийн хүүхдүүд бусдыг зодож, гэмтээчихээд хилийн хориг тавиулаад, улмаар хариуцлагаас мултарч байгаа мэт байдал байж болохгүй.

Хууль зүйн сайд Б.Энхбаяр:

-Би энэ асуудалд зайлшгүй тооцоо, судалгаанд тулгуурлан хандах хэрэгтэй гэдгийг хэлж байна. Дээрх үйлдлүүд нь ямар нэгэн ял шийтгэлгүй зүйл биш. Тухайлбал, заналхийлэх, бусдыг амиа хорлоход хүргэх, танхайрах, бусдын бие махбодод гэмтэл учруулах зэрэг нь гэмт хэргийн шинжээсээ хамааран хуульд заасны дагуу шийдвэрлэгддэг. Харин “үе тэнгийн дээрэлхэлт”-ийг бие даасан гэмт хэргийн төрөл болгох эсэх асуудлыг олон улсын туршлага, жишигт хэрхэн зохицуулж байгааг судалсны үндсэн дээр шийдвэрлэх нь зүйтэй. Миний хувьд хүүхдийг шоронжуулах бодлогын эсрэг байр суурьтай байдаг. Энэ үзэл баримтлалын хүрээнд өмнө нь Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайдаар ажиллаж байхдаа Эрүүгийн хуульд холбогдох өөрчлөлтүүдийг оруулж байсан.

УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан:

-Та өөрийгөө зөвтгөж байгаа мэт харагдаж байна. Би таныг хүүхдийг шоронд хорь гэж хэлээгүй. Харин насанд хүрсний дараа нь хариуцлага хүлээлгэх боломжийн талаар ярьж байгааг ойлгох хэрэгтэй. Хүүхэд хамгааллын байгууллагаас тодруулж асууя. Сургуулийн орчинд сэтгэлзүйчид хэр хүрэлцээтэй ажиллаж байна вэ? Мөн хүүхдийн гар утасны хэрэглээнд хяналт тавих, тухайлбал дата мэдээлэлд шууд хандах зэрэг зохицуулалт хийснээр ямар өөрчлөлт гарах вэ? Ер нь бид яг ямар бодит арга хэмжээ авч байж энэ төрлийн гэмт хэргийн тоог бууруулах боломжтой вэ?

Боловсролын ерөнхий газрын дарга Т.Ням-Очир:

-2021 оноос эхлэн боловсролын салбарт, тэр дундаа ерөнхий боловсролын сургуулиудад боловсролын сэтгэлзүйч ажиллуулж эхэлсэн. 2025–2026 оны хичээлийн жилийн есдүгээр сарын байдлаар албан ёсоор 496 сэтгэлзүйч ажиллаж байсан гэсэн тоо гарсан. Харин өнөөдрийн байдлаар ерөнхий боловсролын сургуулиудад ажиллаж буй сэтгэлзүйчдийн тоо 580-д хүрсэн байна. Мөн цэцэрлэгүүдэд ойролцоогоор 50 гаруй сэтгэлзүйч ажиллаж байна. Өөрөөр хэлбэл, гурван сургууль тутмын хоёрт нь сэтгэлзүйч ажиллаж байгаа гэсэн үг. Нийслэлийн хэмжээнд сэтгэлзүйчдийн хангалт харьцангуй бүрэн хангагдсан. 2025 оноос эхлэн боловсролын сэтгэлзүйчдийг хангалттай бэлтгэж эхэлсэн. Харин алслагдсан дүүрэг болон хөдөө орон нутагт ажиллах хүний нөөцийн асуудал хүндрэлтэй хэвээр байна.

Хүүхэд, гэр бүлийн хөгжил, хамгааллын ерөнхий газрын дарга Б.Баярсайхан:

-УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан шийдэл асууж байна. Гол шийдэл нь бид хүн рүүгээ чиглэсэн бодлого баримтлах явдал юм. Өнөөдөр Монгол Улсад хүүхэд хөгжлийн нэгдсэн бодлого хангалтгүй байна. Боловсролын яам, Соёлын яам болон бусад холбогдох байгууллагууд уялдаа холбоотой хамтран ажиллах шаардлагатай. НҮБ-ын Хүүхдийн сан болон Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагаас хийсэн судалгаагаар хүүхдүүдийн дийлэнх нь “гэр бүлдээ хайр халамж дутмаг байна, эцэг эх маань биднийг үл хайхарч байна” гэж хариулсан байдаг. Иймээс хүүхдийн хүмүүжил, төлөвшилд онцгой анхаарах шаардлагатай байна. Нэгдүгээрт, хүүхдэд зөв зан чанарын боловсрол олгох ажлыг бодитоор хэрэгжүүлэх ёстой. Хэдийгээр хууль батлагдаад гурван жил болж байгаа ч сургуулийн өмнөх боловсролын хөтөлбөрийг батлах төдийд хязгаарлагдаж байна. Хоёрдугаарт, багш нарыг зан чанарын боловсролын чиглэлээр сургаж, мэргэшүүлэх шаардлагатай. Гуравдугаарт, эцэг эхчүүдийн хүүхдийн хүмүүжилд тавих анхаарлыг нэмэгдүүлэх ажлыг өргөн хүрээний, “хувьсгал” гэж хэлж болохуйц хэмжээнд өрнүүлэх хэрэгтэй.