Сүмод танхай, хүчирхийллийн хэрэг үе үе гардаг боллоо. Сүүлийн томоохон жишээнүүд нь бүгд монгол гаралтай бөхчүүдтэй холбогдсон нь сонирхолтой. Сүүлд л гэхэд өдгөө Исэгахама дэвжээний багшаар ажиллаж буй, ёкозүна асан Тэрүнофүжи Г.Ган-Эрдэнэ дэвжээнийхээ бөхийг зодсон хэрэг гарав.

Дээрх хэрэг өнгөрсөн хоёрдугаар сарын 27-ны өдөр Японы хэд хэдэн хэвлэлээр шуугьсан бөгөөд сүмогийн холбоо ч хэргийг шалгаж байгаа гэжээ. Эх сурвалжуудын мэдээлж буйгаар Тэрүнофүжи өөрөө Хакүнофүжиг зодсоноо сүмогийн холбоонд мэдэгдэж, хийсэн үйлдэлдээ гэмшиж буйгаа илэрхийлсэн гэнэ. Одоогоор сүмогийн холбооноос ямар нэгэн шийтгэл оноогоогүй байна.

Тэрүнофүжи Г.Ган-Эрдэнэ хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа "Одоогоор сүмогийн холбооны шийтгэлийг хүлээж байна. Ийм үед нэмж юм хэлбэл байдлыг улам л дордуулах байх" гэжээ. Түүний хувьд дэвжээний бөхчүүдээсээ уучлалт гуйж, ямар ч хариуцлага хүлээхэд бэлэн гэв. Тэрбээр сүмогийн холбоонд тайлбараа өгчээ.

Хамгийн сүүлд Хакүхо М.Даваажаргалын шавь Хокүсэйхо Э.Даваанинж дэвжээнийхээ бөхчүүдийг зодсон, дээрэлхсэн нь ил болж, улмаар Хакүхо ажлаа хүлээлгэн өгсөн билээ.

Сүмод хүчирхийллийн хэрэг байсхийгээд гарах болсон. Зарим нь ч ийм асуудалд нухацтай хандаж, зарим нь тоохоо больсон гэлтэй. Ерөнхийдөө хүмүүс сүмогийн бодит амьдрал, дэвжээний доторх дэг журмын талаарх ойлголттой болчихсон. Дэвжээ бол цэцэрлэг эсвэл өдөр өнжүүлэх биш гэдгийг сайн ойлгожээ.

2000-аад оноос хойш тэр дундаа сүүлийн 5-6 жилд сүмогийн хөшигний цаадах амьдралыг харуулсан телевизийн цуврал кино, баримтат уран бүтээл, контентууд гарч, үзэгчид, сонирхогчид энэ талаарх ойлголтыг сайтар авчээ. Хаалттай сүмогийн нууцлаг ертөнцийн дотоод амьдралыг уран бүтээлчид дэлгэж эхэлсэн. Тиймээс сүмо сонирхогчид, дэмжигчид иймэрхүү хэрэг дээр урьдынх шигээ цочирдож, дуулиан шуугиан болохоо больсон аж.