Сүүлийн хэдхэн жилд Нисэх, Яармаг, 100 айл, Натур худалдааны төв орчим бетонон ширэнгэ болж хувирсан бол одоо араас нь гэр хорооллыг барилгажуулах хүрээнд дээрх алдааг давтаж болзошгүй байгаа.

Тэгвэл Улаанбаатар хотын захирагч Х.Нямбаатар өчигдөр /2026.02.02/ ”Дэнжийн мянга, Хайлааст, Чингэлтэй, I, III, IV хорооллын ар зэрэг өндөр харууцтай газарт төлөвлөлтийн дээд хязгаар тогтоож, таваас дээш давхартай орон сууц барих зөвшөөрөл олгохгүй” гэдгээ мэдэгдлээ. Тодруулж хэлбэл, Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлаас төлөвлөлтийн дээд хязгаар тогтоох замаар хаана ямар өндөршилтэй барилга барих талаар шийдвэр гаргана. Ингэхдээ амины орон сууц хөтөлбөрийн төсөл хэрэгжүүлэхээр шалгарсан аж ахуй нэгжид зөвшөөрөл олгох замаар зохицуулалт хийнэ. Мөн ипотекийн зээлийг амины орон сууцанд олгодог байх зэрэг эрх зүйн зохицуулалт хийхээ мэдэгдлээ.

Учир нь Улаанбаатар шиг дэд бүтэц сул, даац нь аль хэдийн хэтэрсэн хотод “дахин төлөвлөлт” нэрийн дор хэрэгжиж буй олон давхар барилгажилт бодит байдал дээр наад зах нь дахин түгжрэл үүсгэх үндэс болж буй.

Угтаа орон сууцжуулах бодлого нь иргэдийн амьдрах орчныг сайжруулах ёстой ч  бодитоор хэрэгжихдээ зарим тохиолдолд барилгын компанийн ашиг сонирхолд нийцэж, хот байгуулалтын норм, стандарт мартагддаг.

Олон улсын жишээг авч үзвэл, БНСУ-д хуучин хорооллуудыг дахин төлөвлөхдөө зайлшгүй нураах шаардлагатай барилга байгууламжийг буулгаж, орчин үеийн стандарт бүхий дулаан, цахилгаан, инженерийн шугам сүлжээг цогцоор нь шийддэг. Үр дүнд нь аюулгүй, эрүүл, тав тухтай, зохион байгуулалттай орчин бүрддэг. Харин манайд дахин төлөвлөлт нэрийн дор хэдэн айлын газрыг үнэ тохиролцож авах, эсвэл орон сууцаар солилцох замаар чөлөөлөөд, дэд бүтэц, орчны төлөвлөлтийг үл харгалзан өндөр барилга сүндэрлүүлдэг. Энэ нь дахин төлөвлөлт гэхээсээ илүүтэй газар арилжаалж буй хэлбэрт шилжсэнийг нуух аргагүй. Дэнжийн мянга орчмын жишээ үүний тод илрэл юм. Тус газрын ойр орчим нь эмх цэгцтэй төлөвлөлт гэхээсээ замбараагүй бетон барилгажилт, тоос шороо, түгжрэл давамгайлсан орчин болж хувирсан. Гэр хороолол дунд хэдэн өндөр барилга барьсан нь хотхон ч юм шиг, гэр хороолол ч юм шиг ойлгомжгүй дүр зураг бий болгосон.

Эцсийн дүндээ иргэдийн орон сууцны хэрэгцээ нь өндөр барилга бус, харин тог, ус, дулаан, дэд бүтэц, хотын төв рүү саадгүй зорчих боломж дээр л тулгуурладаг байх ёстой.

Хэрэв эдгээр суурь асуудал шийдэгдчихвэл иргэн өөрийн газарт амины орон сууц барьж амьдрах эсэх нь хувь хүний сонголтын асуудал юм.

Тиймээс шинээр хэрэгжүүлэх гэр хорооллын орон сууцжуулалтын бодлого нь өмнөх алдааг давтах ёсгүй. Олон давхар барилга давамгайлсан, хот байгуулалтын норм зөрчсөн замбараагүй төлөвлөлт нь Улаанбаатар хотыг мухардалд оруулж байгааг бодитоор харуулах болсон. Гэр хорооллын дахин төлөвлөлт гэдэг нь зөвхөн барилга барих асуудал бус, иргэдийн амьдрах орчны чанар, хотын урт хугацааны хөгжлийн бодлоготой салшгүй холбоотой цогц ойлголт байх ёстой.

Бичил хотхон, амины орон сууцанд суурилсан шийдэл нь онолын хувьд зөв мэт боловч бодит хэрэгжилт дээр хотын даац, дэд бүтэц, иргэдийн амьдралын хэв маягтай хэрхэн нийцэх вэ гэдэг нь хамгийн чухал. Хотын өнгө төрхийг тодорхойлох энэ бодлого нь нэр төдий уриа бус, бодит төлөвлөлт, хариуцлагатай хэрэгжилтээр л үр дүнгээ өгөх учиртай.

Иймээс Улаанбаатар хотын захирагчийн хэлсэн бодит ажил хэрэг болж чадах эсэхээс гэр хорооллыг бетонон ширэнгэ болж хувирахаас аварч чадах эсэх шийдэгдэнэ.

Засгийн газар 2028 он хүртэл улсын хэмжээнд 80 мянган айлын орон сууц ашиглалтад оруулахаа мэдэгдсэн. Үүнээс 20 мянга гаруй нь Улаанбаатар хотод хамаарах бөгөөд дэд төвүүдийг түшиглэн байгуулж буй 20 минутын хот хөтөлбөрийн хүрээнд босох орон сууцууд багтсан.

Эдгээр орон сууцыг сургууль, цэцэрлэг, өрхийн эмнэлэг, үзвэр үйлчилгээ зэрэг бүхий л үйлчилгээтэй хамтад нь барьж байгуулахаар төлөвлөөд буй. Гэвч бусад газрууд энэ жишгээр төлөвлөгдөж чадах эсэх нь эргэлзээтэй байгаа. Учир нь хувийн хэвшлүүд дөрвөн айлын газрыг чөлөөлж 20 давхар орон сууц барьж байгаа нөхцөлд гэр хороолол бетонон ширэнгэ болж хувирах эрсдэлтэй тулж буй. Иймээс шинэ эрх зүйн орчныг ч бий болгох шаардлага тулгарч байж мэдэхээр байна.