Хуучирч муудсан модон амбаар бууриа сахин үлджээ. Гудамжны айлууд эхнээсээ нүүж, эзгүй хоосон газар цэлийж, харагдана. Энэ бол бидний сайн мэдэх Гандангийн дэнжийн гэр хорооллын нэг хэсэг. Газар чөлөөлөлтөд орсон зарим айл нь цаг уярч, дулаарахыг хүлээж байгаагаа хэлж байв. Хүмүүсийн хэлж заншсанаар Гандангийн дэнжийг аялал жуулчлалын бүс болгох талаар олон жил ярьж, төлөвлөсөн ч ажил болж хэрэгжээгүй. Сүүлд нийслэлээс Гандантэгчинлэн хийдийн зүүн хаалгаас чанх урагшаа 1.7 га газрыг чөлөөлж, жишиг гудамж хийхээр төлөвлөөд байгаа юм.

Оршин суугчдын хэлж байгаагаар Гандангийн айлуудын газрын нэг м.кв талбайг нь 1.2-1.4 сая төгрөгөөр үнэлж, чөлөөлж байна. Иргэд газраа ойролцоогоор 300-700 сая төгрөгөөр үнэлжээ. Зарим айлын газар нэг тэрбум төгрөг хүрч үнэлсэн сураг дуулдав.

Нэгэн оршин суугч "Манай гудамжны бүх айл газраа чөлөөлөөд нүүж байна. Манайх хавраас нүүнэ. Ойр хавийн айлууд газрын хэмжээ, үл хөдлөхөөсөө шалтгаалаад газраа 300-700 сая төгрөгөөр үнэлж байгаа сурагтай. Ганцаараа үлдэлтэй биш цаг дулаарахаар нүүхээр бэлдэж байна" гэв.

"ТУУЛЫН ГУДАМЖНЫ 7, 8, 9 ДҮГЭЭР ГУДАМЖНЫ ГАЗРЫГ ЧӨЛӨӨЛӨХӨӨР БОЛЖ БАЙНА"

Өдгөө 80 гарсан П.Жаргал гуай Гандангийн дэнжийн унаган оршин суугч. Тэрбээр гурван үеэрээ энэ дэнжид амьдарч байгаа бөгөөд ирэх хавраас хоёр давхар байшингаа нураагаад, нүүхээр зэхэж байгаагаа хэлсэн юм.

Тэрбээр энэ тухайгаа ярихдаа "Гандангийн дэнжийг аялал жуулчлалын бүс болгон хөгжүүлнэ гэж олон ч жил ярилаа. Сүүлд нийслэлээс жишиг гудамж байгуулах талаар оршин суугчдаас ямар нэгэн санал авалгүйгээр шууд газар чөлөөлөлтийг хийж эхэллээ. Энэ дэнжийн айлуудыг яндангүй бүс болгон л гэнэ. Манайх энэ дэнжид гурван үеэрээ амьдарч байна. Өвөө, аав маань эрдэм номтой лам хүмүүс байсан. Хашаанд маань аавын маань номоо хурдаг байсан ямар ч хадаас ороогүй, оньсон аргаар хийсэн монгол гэр, модон амбаар байдаг юм.

Тэгсэн гэнэт л өнгөрсөн хавраас хотоос газраа чөлөөлөх шаардлагатай, үнэлгээ хийлгэ гэсэн. Нэг айлын газрын м.кв талбайг 1.2 сая төгрөгөөр үнэлж байгаа юм билээ.

Надад бол Гандангийн дэнжийн дүр төрхийг хадгалж үлдээд, сэргээх нь илүү хэрэгтэй санагдаад байгаа юм. Тэгж л дотроо горьдож олон жил хүлээсэн. Тэгсэн Гандангийн дэнжийн Туулын гудамжны 7, 8, 9 дүгээр гудамжны газрыг чөлөөлөхөөр болж байна. Эхнээсээ айлууд нь нүүж байна. Ард түмний амьдрал дорой байгаа учраас шинэ хашаа байшин, байраа худалдаж авч байх шиг байна. Өмнө нь манай гудамжийг бохирын шугамд холбож, жишиг гудамж болгохоор нэг ижил хашаа хүртэл хийж өгсөн. Манай байшин гэхэд орон сууцнаас дутах зүйл байхгүй шүү дээ. Миний санаа бол Гандантэгчинлэн хийддээ л ойр амьдрахыг хүсч байна" гэв.

ГАНДАНГИЙН ДЭНЖИЙГ ДАХИН ТӨЛӨВЛӨЛТӨД ОРУУЛАХЫГ 969 ОРШИН СУУГЧ ЭСЭРГҮҮЦЭЖ БАЙСАН

Оршин суугч Г.Цэгмэд "Манайх Гандангийн дэнжид гурван үеэрээ амьдарч байна. Энэ дэнжийн оршин суугчид нь өндөр барилга бариулах сонирхолгүй байж ирсэн. Манай улсын бурхан шашны гол төв Гандантэгчинлэн хийдийг дагасан суурьшлын бүс. Өнгөрсөн 2013 онд Гандангийн гэр хорооллыг дахин төлөвлөлтөд оруулахаар НИТХ болон нийслэлийн Засаг даргын захирамж гарч байлаа. Тухайн үед оршин суугчид эсэргүүцэж, долоо хоногийн дотор 969 иргэн гарын үсэг зурсан. Бидний зүгээс дэд бүтцийн шугам тавьж, холбож өгөх санал хүсэлтийг тавьсан юм. Үүний үр дүнд гэр хорооллыг шинэчлэн зохион байгуулах журам гэдгийг нийслэлтэй хамтран баталж, Орхоны гудамжны айлууд дэд бүтцэд холбогдож, аялал жуулчлалын бүс болох нөхцлөө бүрдүүлж чадсан. Тэр цагаас хойш үе үеийн Засгийн газар, нийслэлээс аялал жуулчлалын бүс болгон хөгжүүлэх талаар ярьж байна.

Сүүлд нийслэлээс газар чөлөөлөлт хийж, жишиг гудамж байгуулахыг дэмжиж байна. Бидний хувьд аялал жуулчлалыг дэмжих аятай тухтай орчин бүрдэнэ гэж найдаж байна.

Нийслэлийн хэмжээнд янз бүрийн байршлуудад дахин төлөвлөлт хийж, иргэдтэй харилцан тохиролцож байна. Газрын бүсчлэлийн үнэлгээгээр Гандангийн дэнж дээд зэрэглэлийн бүсчлэлд багтдаг. Зах зээлийн нийгэмд тухайн иргэн хувийн өмчөө ямар үнээр зарах санал хэлэх нь иргэний эрх. Нийслэлээс ч гэсэн тодорхой тооцоо судалгаа, зах зээлийн бодит үнэлгээг хийнэ гэж харж байна"

"ГАЗРАА ҮНЭЛЖ, ЧӨЛӨӨЛӨХӨӨС ТАТГАЛЗСАН ДӨРВӨН АЙЛ БАЙГАА"

Нийслэлийн Баянгол дүүргийн 16 дугаар хорооны Засаг дарга Б.Мягмаржав газар чөлөөлөлтийн талаар мэдээлэл өгөхдөө "Өнөөдрийн байдлаар Гандангийн дэнж дээр 1642 өрхийн 5743 оршин суугч амьдарч байна. Үүнээс гадна 3000 орчим түр оршин суугчтай гэдгээрээ онцлог. Өнгөрсөн 2025 онд Гандангийн дэнжийн зүүн хэсгийг жишиг гудамж болгон тохижуулахаар нийтдээ 60 гаруй айлын газрыг чөлөөлсөн.

Уг ажлыг 2026 болон 2027 онд хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Одоогоор газар чөлөөлөлтөд хамрагдаагүй, зөвшөөрөөгүй дөрвөн айл байгаа.

Оршин суугчдын зүгээс газар чөлөөлөлттэй холбоотой ямар нэгэн гомдол, санал хүсэлт гаргаагүй. Газрын үнэлгээтэй холбоотой мэдээллийг нийслэлийн Газрын албанаас хийж байгаа бөгөөд нэг м.кв талбайг нь 1.2-1.4 сая төгрөгөөр үнэлж байгаа гэх мэдээлэлтэй байна" гэсэн юм.

"АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛЫН БҮС БАЙГУУЛНА ГЭЖ ОЛОН ЖИЛ ЯРЬЖ, ИРГЭДИЙГ ЯДРААСНЫ ЭЦЭСТ ШУУД ЧӨЛӨӨЛЖ БАЙНА"

“Нью урбанизм” компанийн захирал, хот төлөвлөгч З.Туяа:

-Гандантэгчинлэн хийд соёлын түүхэн дурсгалт байгууламж. Зөвхөн сүм хийд гэдэг утгаараа бус Тасганы овоотой нийлээд Талхын дэнж нийтэд нь 58 га газрыг 1994 онд улсын тусгай хамгаалалтад авсан байдаг. Түүхэн дурсгалт газар бөгөөд өөрийн хамгаалалтын зурвастай газар. Энэ газрыг ямар чиглэлээр хадгалж, хамгаалах вэ гэдэг хуультай. Гэтэл нийслэлээс нэг хэсэг газрыг нь чөлөөлж байгаа нь хууль зөрчиж байна. Гэвч тусгай хамгаалалттай газар дээр 2004 онд иргэн, аж ахуйн нэгжид өмчлөл олгож эхэлсэн. Тиймээс газрын эзэд орон сууц болон аялал жуулчлалын зориулалтаараа газраа ашиглах ёстой. Гэтэл энэ дэнжид байрлах Гандантэгчинлэн хийдийг зөвхөн түүхэн дурсгалт газар гэж авч үзэж байна. Тэгж ойлгож байгаа учраас өнөөдрийн газар чөлөөлөлтийг хийж байх шиг байна. Энэ буруу юм.

Сүм хийдийг дагасан суурьшлын бүстэйгээ үлдсэн цор ганц соёлын өв бол Талхын дэнж. Буддын шашны философийн их сургууль нь анх энэ дэнжид үүсгэн байгуулагдсан түүхтэй. Бид өнөөдөр энэ бүхнээ устгаж байна.

Бид 2014 онд Эдийн засаг, хөгжлийн яамны "Гудамж" төслийн хүрээнд энэ дэнжийг хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөөг боловсруулж байлаа. Тухайн үедээ төсөвтэй төсөл байсан учраас оршин суугчидтай маш нягт хамтран ажилласан. Харамсалтай нь УИХ-ын сонгууль болж, энэ төсөв нь байхгүй болсон. Оршин суугчидтай зөвшилцөж, өөрсдийнх нь оролцоотой хөгжүүлэхээр төлөвлөгөөгөө бүрэн боловсруулсан байсан төслийг 10 жил "унтрааж", иргэдийг маш их ядраасан. Төр амладаг, амласнаа хийхгүй байвал иргэд туйлдаж, ядардаг. Энэ бүхний эцэст шууд газрыг нь үнэлж, чөлөөлж байгаа нь аюултай.

ГАНДАНГИЙН ЖИШИГ ГУДАМЖИЙГ ИРЭХ ХАВРААС ТОХИЖУУЛНА

Энэ талаар нийслэлийн Ерөнхий архитектор Ч.Төгсдэлгэр өмнө нь мэдээлэл өгөхдөө "Гандангийн дэнж орчмыг аялал жуулчлалын бүс болгохоор дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалтыг энэ жил маш эрчимтэй хийсэн. Үүнээс гадна жишиг гудамжийг тохижуулж байна. Гандангийн дэнж бол нийт 55 га нутаг дэвсгэртэй бөгөөд 5700 өрх амьдарч байна. Тэр дунд 170 гаруй аж ахуйн нэгж үйл ажиллагаагаа явуулж байна.

Өнгөрсөн хугацаанд маш олон удаагийн төлөвлөлтүүдийг хийж байсан ч хэрэгжиж чадаагүй. Энэ удаа Гандантэгчинлэн хийдийн зүүн хаалгаас чанх урагшаа 1.7 га газрыг чөлөөлж, жишиг гудамж хийнэ.

Газар чөлөөлөлтийн хувьд 55 нэгж талбар өртсөн бөгөөд гурван нэгж талбар татгалзаж, чөлөөлөгдөөгүй байгаа. Энэ өвөлдөө газар чөлөөлөлтөө бүрэн дуусгаж, үнэлгээгээ дуусгаад ирэх хавраас тохижилтын ажлыг эхлүүлнэ. Ерөнхийдөө Гандан орчмын худалдаа үйлчилгээ, аялал жуулчлалын бүс болох бүрэн боломжтой. Аж ахуйн нэгжүүдийг жигд байдлаар тохижуулна. Ингэхдээ Гандангийн дэнжийн хуучин төрхийг сэргээж, төлөвлөлтөө хийсэн" гэсэн юм.

ГЭРЭЛ ЗУРГИЙГ О.БАТ-ЭРДЭНЭ