Монголд “хүний гараар могой бариулна” гэдэг нэртэй ажлын байр шинээр нэмэгдсэн. Тодруулбал, иргэн замын хөдөлгөөний дүрэм зөрчсөн жолоочийн тээврийн хэрэгслийн зургийг дарахын тулд өглөө гэрээсээ гарч өдөрт 30-50 цаашлаад 100 орчим машины зураг дарж 102 аппликэйшнээр дамжуулан ТЦА-нд илгээдэг байна. Уг ажлаа долоо хоногийн 3-4 өдөр хийдэг. Ингээд нэг сарын дотор 2,4 сая төгрөгийн цалин буюу урамшуулал авсан байгаа юм. Тодруулж хэлбэл, өнгөрсөн оны арваннэгдүгээр сарын 1-нээс эхэлж иргэд 102 аппликэйшнээр дамжуулан нийтийн эзэмшлийн зам талбай, зогсоолын бус газар, явган хүний зам давуулан тээврийн хэрэгслээ байршуулсан зөрчлийг Тээврийн цагдаагийн албанд илгээснээр тухайн жолоочийн торгуулийн 10-20 хувийг буцаан авч буй. Тус журам хэрэгжиж эхлээд ийнхүү иргэд эхнээсээ цалингаа авч эхэлсэн. Улмаар нэг иргэн 2 сая бүр 6 сая төгрөгийн урамшуулал авсан байна. Иргэд энэ үйлдлээ өөрийн авхаалж самбаа бөгөөд жолооч нарын хариуцлагыг нэмэгдүүлж, хотын соёлд хувь нэмрээ оруулж байна гэх. Эдгээр иргэдийг буруутгах аргагүй. Цаанаасаа ингээд уралдаан зарлачхаж байгаа юм чинь оролцох нь зүйн хэрэг.

Тус журам хэрэгжиж эхэлснээс хойш буюу 2025 оны арваннэгдүгээр сарын 1-ний өдрөөс арванхоёрдугаар сарын 31-ний хооронд 9112 иргэн 102 аппликэйшнээр дамжуулан нийт 126,769 зөрчил мэдээлэл илгээсэн байгаа юм. Улмаар зөрчил илгээсэн 9112 иргэнд нийт 143 сая төгрөг олгохоор болсон байна. Ингэснээр зөрчил ерөнхийдөө буурч байна гэж албаныхан мэдээлж буй.

Тэгвэл саваа бэлдээд саалиа бэлд гэдэг. Атал дөрвөн уулын дунд ширэнгэн ой босгочхоод машин зогсох нь битгий хэл зам дээрээ багталцахгүй байж монголчуудыг хооронд нь ингэж толхилцуулах нь хэнд ашигтай вэ. Манай эрх баригчдын ганц санаачилдаг түүнийгээ ажил хэрэг болгодог ажил нь торгох, хорих, ямар нэг арга сүвэгчлээд иргэдийн халаасыг тэмтэрч татвар нэмэгдүүлж түүгээрээ өөрсдийнхөө халаасыг зузаалдаг болсон гэхэд хилсдэхгүй. Гэтэл нийслэлд зогсоол олно гэдэг чоно алахаас илүү аз хийморь шаарддаг. Дээрээс нь хотын төвөөр дэлгүүр, албан байгууллага, зах худалдааны төв, эмнэлэг гээд бүх зогсоолууд дунджаар нэг цагийн 2000-5000 төгрөгийн төлбөртэй. Төлбөртэй байгаад ч машинууд нь багтахгүй. Мөн байрнуудын гадна зогсоол нь хулганын нүх аятай нэг байранд 100 айл байдаг гэж тооцоход тэнд 50 хүрэхгүй машины зогсоолтой, зарим нь бүр ямар ч зогсоолгүй. Ийм байтал иргэдийн гараар могой бариулж торгууль ногдуулах аргыг улам эрчимжүүлж байгаа нь увайгүй шийдвэр гэж хэлж болно. Эрх баригчдын энэ мэт иргэнээ боддоггүй буланд шахдаг шийдвэр ганц үүгээр тогтохгүй.

Тухайлбал, сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд жолооч нарт халтай дараах шийдвэрүүдийг гаргасан байна. Жишээ нь, өнгөрсөн оны нэгдүгээр сарын 1-нээс эхэлж тээврийн хэрэгслийн албан татварыг 3 дахин, зам ашигласны төлбөрийг 5 дахин нэмэгдүүлсэн. Ийнхүү төлбөрийг нэмэгдүүлэх нь нийслэлийн автозамын сүлжээг сайжруулах, өргөтгөх, шинэчлэх, түгжрэлийг бууруулах зардлыг санхүүжүүлэх замын сангийн эх үүсвэр нэмэгдэж, автозамын ачаалал түгжрэлийг бууруулахад эерэг нөлөө үзүүлнэ хэмээн албаныхан онцолж байв. Товчхондоо, тээврийн хэрэгслийн албан татварын хувь хэмжээг 3 дахин нэмэгдүүлснээр жилд нийслэлийн замын санд төвлөрөх татварын орлогын эх үүсвэр 75.5 тэрбум төгрөгөөр, автозам ашигласны төлбөрийг тав дахин нэмэгдүүлснээр нийслэлийн замын сангийн эх үүсвэр  80 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдэнэ гэж үзсэн.

Мөн 2024 онд, нийслэлд орж ирж буй орон нутгийн дугаартай тээврийн хэрэгсэл нийслэлд 48 цагаас дээш хугацаагаар байвал хоног тутамд 5000 төгрөгийн торгууль ногдуулдаг болсон. Мөн онд автобусны камераар зөрчил бүртгэж, бүртгэсэн зөрчлийг Замын хөдөлгөөний Удирдлагын Төвд илгээж тухайн автобусны буудалд зогссон болон нэгдүгээр эгнээгээр зорчсон автомашиныг 20 мянган төгрөгөөр торгож буй. 2024 оны арваннэгдүгээр сарын 8-наас эхлэн импортоор оруулж ирж буй машинд улаанбаатарын дугаар олгохгүй байх журам хэрэгжиж эхэлсэн. Үүнээс үүдэж тээврийн хэрэгслийн дугаарыг 30 мянган төгрөгөөр авдаг байсан бол одоо хоёр сая төгрөгөөр дугаар авдаг болсон. Энэ оны нэгдүгээр сарын 1-нээс эхэлж AI камерын системээр 10 төрлийн  зөрчилд торгууль ногдуулдаг болоод буй. Энэ мэт хоёр жилийн дотор жолооч нарт халтай, олон шийдвэрүүд гаргасан байна. Эдгээр шийдвэрүүдийг дандаа НИТХ-аар баталсан байдаг.

Ингэж алхам тутамд торгож, хааж боодог хэр нь бидний татварын мөнгөөр дураараа дургиж, хайр найргүй зарцуулдаг буюу төсвийн мөнгө уйлдаггүй гэдэг шиг Метро, дүүжин тээвэр, хурдны зам гэх мэт үлгэрийн юм ярьж түүндээ хэчнээн их наяд төгрөг зарцуулдагч үр дүнгээ өгсөн нь нэгээхэн ч үгүй. Зарим нь яригдаж эхлээд арав гаруй жилийн нүүр үзэж буй.

Мөн жил бүр зүгээр байгаа бордюр сольж, явган хүний замыг хуулж шинээр тавихаас өөр урагштай ажил энэ хотод үнэхээр алга. Энэ яг бидэнд тулгамдсан асуудал мөн үү гэдгээс л эрх баригчдын шийдвэр хэрхэн нүдээ олохгүй бүдчиж явааг харуулах байх.

Гээд жил бүр тээврийн хэрэгслийн тоо нэмэгдэж байна улмаар түгжрэл нэмэгдээд байна гэж үстэй толгойгоо зулгаахаас наагуур болдог ч асуудлыг тооцоо судалгаатай засаж сайжруулъя гэдэг биш машин нэмэгдэж, түгжрэл ихсээд байгаа учир торго, татвар нэм, тэгш сондгойгоор явуул, дугаарын хязгаарлалт хий гэдэг л шийдэлтэй.