Эрчим хүчний салбарт Б.Чойжилсүрэн, Н.Тавинбэх нараас өөр хүн байхгүй юм шиг томилгоог үе, үеийн Засгийн газар хийсний горыг өнөөдөр монголчууд улсаараа эдлээд сууж байна. ДЦС-IV-т гэмтэл гарснаар идэр есийн жавар тачигнасан энэ өдрүүдэд нийслэлчүүд цахилгаангүй, усгүй, дулаангүй болов. Байр сууцаа нам даралтын зуухаар халаадаг гэр хорооллын иргэд дэлбэрч үхэхгүйн тулд галаа манадаг ажилтай болов. Нэг бүдэрхээр долоон бүдэрнэ гэгчээр Бөөрөлжүүтийн станцад бас асуудал үүсэх нь тэр. Хойд хөршөөс гал гуйя гэвч, чадлын дутагдалд орсон тул илүүчлэх нөөц байхгүйгээ сануулжээ.

ДЦС- IV-ын ерөнхий инженер П.Болдбаатарын тайлбараар өнгөрсөн хугацаанд тус станц турбинуудаа шинэчилсэн бол зуухнуудаа шинэчлээгүй. Нэг зуух зайлшгүй шинэчлэх шаардлага бий. 90 сая ам.доллароор 1.6 жилийн хугацаанд нэг шинэ зуух ашиглалтад оруулах ТЭЗҮ боловсруулагдсан байдаг. Энэ хөрөнгө оруулалтыг шийдэж чадвал бэлтгэл нөөц тоноглолтой буюу их засвар хийх боломж нээгдэнэ. Мөн 30, 000 айлыг цахилгааны эх үүсвэрээр хангах боломж нээгдэнэ. Одоо зуухыг засварлаж байгаа ч ахиад хаана гэмтэл гарахыг хэлж мэдэхгүй.  Энэ асуудлыг  2018 оноос хойш тавьсан ч шийдээгүй” гэж учирлав.

Өөрөөр хэлбэл, тус станцынхны хувьд найм дахь жилдээ тогоогоо шинэчлэх асуудлыг хөндөн тавьж байна гэж хэлж болно.

Харин салбар хариуцсан сайд Б.Чойжилсүрэн “2022 оны наймдугаар сард ажил авснаас хойш “ДЦС-IV" -ын есдүгээр зуухыг шинэчлэхэд шаардлагатай 360 тэрбум төгрөгийг улсын төсөвт суулгуулахаар хөөцөлдөөд чадаагүй” гэх арчаагүй тайлбар хийх нь тэр. Хоолойд тулсан асуудлаа салбарынхан нь хэлээд байхад сайд нь шийдүүлж чадахгүй өдийг хүргэсэн бол албан тушаал хашихын хэрэг юусан билээ.

Нөгөөтэйгүүр, нэг үеэ бодвол, эрчим хүчний салбар амьсгаа авахтайгаа болсон. Хэдий төр инфляци үйлдвэрлэсэн муу нэр зүүсэн ч 2024 оны арваннэгдүгээр сард цахилгааны үнийг бодит өртөгт нь ойртуулах зорилгоор нэмснийг хүн бүр л санаж буй болов уу. Үнэ өсгөсний үр дүнд эрчим хүчний салбар өнгөрсөн 2025 онд 550 гаруй тэрбум төгрөгийн нэмэлт орлого олсон байдаг. Олон жил алдагдалтай ажиллаж ирсэн салбарт шийдэх асуудал их байж болох ч зээл тусламжаар чамгүй хөрөнгө оруулалт хийснийг мартах учиргүй. Харамсалтай нь, энэ бүхэн элсэнд ус асгасан мэт алга болсоор ирсэн.

Гэвч эцсийн дүндээ дарга, даамал, сайд мяндагтнууд нь тэрбумтан болтлоо баяжиж хөлжсөнийг Авлигатай тэмцэх газар/АТГ/-аас явуулсан баривчилгаа харууллаа гэж хэлж болно.

Жишээ татвал, 2020 оноос Эрчим хүчний сайд, сайдаас буугаад Төрийн нарийн бичгийн дарга, ДЦС-III-т Засгийн газраас томилогдсон Бүрэн эрхт төлөөлөгч, ДЦС-IV-ийн ерөнхий захирал гээд бүхий л том албан тушаалыг хашсан Н.Тавинбэхийг АТГ-аас албан тушаалын эрх мэдлээ хэтрүүлсэн, үндэслэлгүй хөрөнгөжсөн хэрэгт буруутган, шүүхийн шийдвэрээр цагдан хориод байна.  Түүний хамаарал бүхий 21 газарт нэгжлэг хийхэд олон тооны  үл хөдлөх хөрөнгө,  үнэт эдлэл илэрсэн.

Үл хөдлөх хөрөнгүүдийнх нь нийт үнэлгээ 400 тэрбум төгрөг даваад байна. Нэг үгээр хэлбэл, ДЦС-IV-ын нэг тогоог шинэчлэхэд шаардлагатай хөрөнгө Н.Тавинбэхээс илэрсэн гэсэн үг юм.

Эрчим хүчний зохицуулах хорооны зохицуулагч, зөвлөх инженер П.Товуудоржийг саатуулсан. Н.Тавинбэхийг Эрчим хүчний сайдын алба хаших үед П.Товуудорж зөвлөх нь байсан бөгөөд долоон тэрбум төгрөгийн тендерийг зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх нэрээр авсан нь 10 аймагт баригдах байсан дулааны цахилгаан станцтай холбогдож буй. Бас л бөх зүрх шүү, сайдын алба хашиж байж, долоон тэрбум төгрөгийн тендерийг зөвлөхдөө өгдөг.

Мөн энэ хэрэгт Эрчим хүчний сайд Б.Чойжилсүрэнгийн зөвлөх Б.Нямааг холбогдуулан шалгаж байна. Харин сайд Б.Чойжилсүрэн БНСУ-ын Эским банкнаас авсан зээлээр хэрэгжихээр төлөвлөгдөөд бүтэлгүйтсэн энэхүү төсөлд УИХ-ын гишүүн Ц.Даваасүрэнг Эрчим хүчний сайд байхдаа шийдсэн асуудал гэж илээр заасан бол далдаар Эдийн засаг, хөгжлийн сайд асан Ч.Хүрэлбаатар луу “чулуу” нүүлгэх болсон. Харин сайд асан Ч.Хүрэлбаатар “Товуудоржтой 2012 оноос хойш гэхээр 13-14 жил холбогдоогүй, уулзаагүй л яваа юм байна. Заа тэгээд Товуудоржийн ард Хүрлээ байгаа гээд захиалга өгөөд гүтгэлэг зохион байгуулаад байгаа нөхөрт хандаж хэлэхэд хүн чанартай бай, орооцолдоод байгаа асуудлууддаа эр хүн шиг ханд, шуналаа тат, хөгийн зангаа боль гэж зөвлөе” гэж нүүр номоороо дамжуулан “жиргээд” байна.

Сайд Б.Чойжилсүрэнг салбарынхаа асуудлаар УИХ-д тайлан тавих бүрт нэг асуудал хөндөгдөж ирсэн нь “Эрчим хүчний салбарт хөрөнгө мөнгө дутаагүй, сэтгэл дутаж байгаа шүү” гэх гишүүдийн үг үнэний ортойг цахилгаан станц нь дэлбэрч, осол гарсаар байгаа ч тэрбумтнууд төрснөөс харж болно.

Өөрөөр хэлбэл, энэ салбарт нэг том цахилгаан станц барьж байгуулъя, хэзээ мөдгүй эвдэрч болзошгүй техникүүдээ шинэчилье гэх сэтгэлтэй хүн томилогддоггүй, зөвхөн хэрэгжих төслөөс хувьдаа мөнгө унагаж, хумслах, техник хэрэгсэл бараа материал шахах зорилготой зангиа зүүсэн хулгайч нар томилогдож иржээ гэж хэлэхэд хатуудсан болохгүй л болов уу.

Ийм шимэгч нартай байхад эрчим хүчний салбар элгээрээ хэвтэхгүй гээд яах билээ.  Хэчнээн ч зээл тусламж, төсвөөс хөрөнгө оруулалт хийгээд ёроолгүй сав шиг л алга болно. Уг нь ДЦС-III-т өнгөрсөн жил дэлбэрэлт болж, хүний амь нас эндсэн харамсалтай үйл явдал болсон. Дахиад ийм асуудал гаргахгүйн төлөө салбар хариуцсан сайд нь ажиллах ёстой байтал чадсангүй. Харин осол гарсны дараа "Хүн солиод асуудал шийдэгдэхгүй" гэдэг тайлбар хийгээд зогсож байх юм.

Энэ асуудалд Засгийн газар холбогдох албан тушаалтнуудад хариуцлага тооцож чадахгүй бол өнөөдөр цахилгаан хязгаарлаж байна, харин маргааш улсаараа харанхуй болж хөлдөх вий.

Г.ХОРОЛ