МАН-ын нэр үүнээс өөрөөр уншигдахгүй болтлоо ялзарчээ. Монголын авлигачдын нам сүүлийн 10 жил төрийн бүх шатанд завсаргүй засаглав. Төрийн эрх барьж, улс орны бодлого тодорхойлон, ачааны хүндийг үүрсэн гэх. Гэвч тэдгээр нь хулгайн хууль тогтоомж, бодлого, төсөл хөтөлбөрөөс хэтрээгүй. “Монгол Улсын нэрийн өмнөөс…” хэмээн зарлаж байгаад хулгайлсан.

Эрчим хүч, авто замын концесс, ЖДҮ, нүүрс, алт, зэс, жонш, байгалийн баялаг бүхэлдээ. Монгол хүний цэвэр ус, агаарыг хүртэл Монголын авлигачдын намынхан хулгайлсан. Ногоон автобус, төмөр зам, тээвэр, 10 аймгийн дулааны цахилгаан станц гэх мэт стратегийн бүх салбараас хулгайлсан. Хулгайлсаар ч байгаа. Улс орны хөгжлийг хойш татаж, эгэл иргэдийн боломжийг булаасан эдгээр хулгайд Монголын авлигачдын намаас холбогдоогүй хүн үлдээгүй.

МАН-аас төрд сонгогдсон, томилогдсон албан хаагчид ямар нэг байдлаар хулгайд гар дүрж, авлигач хулгайчдын сүлжээгээ тэжээж тэтгэхээс гадна ирээдүй үр хойчоосоо хулгайлан өнөөдрийн амьжиргаагаа залгуулдаг. Хамгийн нэр цэвэр нь эс үйлдэхүйгээр хулгайг дэмждэг тогтолцоо ноёрхов.

Өнөөдрийн МАН-ын оршин тогтнож буй тогтолцоо гэхэд гоёдох бөөгнөрөл ердөө энэ. Тэнд ямар нэгэн үзэл баримтлал, улс төрийн чиг баримжаа, зарчим гэж байхгүй. Цэвэрхэн хослол, дууриамал гутал, нарийн зангиа зүүж, хулгайн машин хөлөглөсөн нөхдийн бөөгнөрөл болохоос биш тэнд зөвхөн хулгайчдын хууль үйлчилдэг. Энд хэн нэгний нэрийг дурдах илүүц. Бүгд хулгайчдын тогтолцоогоор амь зуулгаа залгуулдаг. Тэднийг зөвхөн архагшсан хулгайч, амташсан дунд гарын хулгайч, амь зуулгынхаа төлөөх халаасныхан гэж гурван шатанд хуваан үзэж болно.

Монголын авлигачдын намын архагшсан хулгайч авлигачид дээр дурдсан улс орны стратегийн төсөл хөтөлбөрүүдээс томоохон хулгайгаа хийдэг. Тэдний нас өтөлж, үс нь бууралтах хугацаанд хулгайн мөнгөн дүн нь долоон оронтой тооноос 13 орон болтлоо өссөн. Улсын төсөв энэ шатлалаар тэлэхэд тэд улам хөлжсөн.

Дунд гарынханд татвар, гааль, лиценз зөвшөөрөл, төрийн худалдан авалт авлигачдын ханцуй доторх наймаа үдийн цай болтлоо зуршил тогтсон. Тэднийг Монголын авлигачдын намын аалзны торон сүлжээ хайрлан хаацайлах бөгөөд хулгайн талбар дээр бичиг цаас үйлдвэрлэн гардан тулаанд ордог нохойд барьдаг мөчрүүд. Улаан цагаанаа ялгахаа байсан зарим нэг нь эзнийхээ өмнөөс шоронд орж, эсвэл гадагшаа оргон зайлах болсон.

Монголын авлигачдын намын төр шургуулсан халаасны хулгайчид хумсалсан хэдээрээ амьжиргаагаа чадан ядан залхуулдаг бүлгийнхэн. Тэдний дундаас азаар шалгарсан хэсэг, дээд зиндааны авлигач хулгайчтай садан төрөл бол өсөж томрох жишээний.

Өнөөдөр Монгол авлигачдын нам дотор 50 болон 40 настнуудын хооронд эрх мэдлийн төлөөх зодоон ил далд өрнөж, 30 настнууд тэдний хоморгонд нь үрэгдэх шахаад байна гэх. Үнэндээ Монголын авлигачдын намын үе үеийн толгойлогчдын хооронд эрх мэдлийн тулаан өрнөж байна. Хэдийгээр өнөөгийн 50 настнууд мафийн эрхийг гартаа авч, өнгөрсөн хугацаанд үйлдсэн нүгэлээ дүү нарынхаа алдаагаар наминчилж байгаа ч энэ ноёрхол цаашлаад тав, эсвэл 10 жил л тогтоно. Тэр хугацаа улирахад дараа үе нь тэднийг залгамжилна. Үе солигдож, нэг нь нөгөөдөө хариуцлага тооцон, дотроосоо шинэчлэгдэж буй мэт харагдавч хөшигний ард дараагийн ээлжийн хулгайч байр сууриа эзлэх үйл явц явагдаж байна.

Хулгайч, авлигачид ч шинэчлэгдэх ёстой. Доодох нь бяр суугаад ирэхээр дээдхээ шахдаг нь гудамжны хууль. Хөгширч хөшүүн болсон хэдээ шахах нь боловсорсон хулгайч нарын зан. Үүнийг намын шинэ залуу үе шинэчлэлийн салхи сэвэлзүүлсэн мэт ойлгож, тайлбарлах нь өрөөсгөл. Том эндүүрэл. Хулгайчдыг төрийн том зүтгэлтэн мэтээр харх нь маш том андуурал юм. Өнөөдөр МАН-ын удирдлагууд дунд авлига, хулгайтай холбогдоогүй цэвэр намтартай хүн байхгүй гэдгээр энэ батлагдана.

1992 оноос хойш Монголын авлигачдын намын үе үеийн буурлууд энэ системийг угсарсан. Эрчим хүч, авто замын концесс, ЖДҮ, нүүрс, алт, зэс, жонш, байгалийн баялаг. Ногоон автобус, төмөр зам, тээвэр, 10 аймгийн дулааны цахилгаан станцын хулгайн хэргүүдээр жишээлэхэд, олон жил ужгирсан Монголын авлигачдын намын мафийн сүлжээний зөвхөн өнгөц хэсэг ил харагдаж байгаа. Асар том авлигын мөсөн уулын ил үзэгдэх орой төдийхөн. Ийм систем тогтчихсон Монголын авлигачдын нам өнөөдөр хэдэн толгойгоо солиод, Монгол дахь хулгайн сүлжээ нуран унахгүй. Монгол авлига, хулгайгүй улс болж дөнгөхгүй. Энэ системийн бүтээлүүд төрд удаах тусам ахиулан иднэ. Хамгийн харамсалтай нь өчигдрийн өвгөдөө өвлөсөн тэд өнөөдөр дараа үеийн залгамжлагчдаа өсгөн, хүмүүжүүлж байна. Бүр дараагийн үе нь манцуйдаа бойжиж байгаа. Хуулийн салбарынхны туршлага, үздэг онолоор хулгайч төлөвшил засарч сайжрах магадлал тун бага. Ердөө 10 хувь гэж үздэг. Цаашдаа 90 хувь нь илүү мэргэшдэг.