-фельетон-

Улаанбаатарчууд явган алхуулаад, оноо өгөх гэлээ гэж уурлаж, бухимдан хотынхоо дарга нарыг харааж байна. Тэр бол маш буруу. Хотын хөгжил, иргэн таны болон үр хүүхдийн чинь сайн сайхны төлөө л онооны системийг зохиож, муу нэр зүүж байна, миний хотын дарга нар.

Яагаад гэвэл, манай нийслэл Улаанбаатар хотын дарга нар бүгд математикчид. Тоо тоолохдоо алдахгүй. Бүр хэдэн сая хүртэл ч алдахгүй тоолж чадна. Хүүхэд ахуйгаасаа хөдөө хурга ишиг тоолж, сумын сургуульд ормогцоо л тооны сонгонд цойлж явснаа ярьдаг. Дунд сургуульд байхдаа аймгийн математик, физикийн олимпиад гаргаадаггүй байсан гавал толгойнууд учраас хотыг удирдах ёстой. Математикт сайн байсан учраас дарга хийх нь зүй биз дээ.

Одоо харин хотын хашаа хороо, хог шороо, бут чулуу, утааны шинж чанарыг ч эд ширхгээр нь тоолж байгаа. Ер нь хот гэдэг зүйл нэг газар бөөн амьтан байгаагаас малын хотноос ялгаа юу байх вэ дээ. Математикийн шинжлэх ухаан мэддэг байхад болчихно.

Зам дээр цацах давсаа хүртэл хоолны халбагаар нь тоолно. Багахан цас хялмаалбал амны халбага, зам дарчихаар бол хоолны халбагаар гэх мэт… Нарийн сайхан тооцно. Тоолж чаддаг, тооцоотой байж л нийслэлийн төсвийн мөнгийг хэмнэнэ шүү дээ.

Сүүлийн жилүүдэд математикийн шинжлэх ухаанд суурилсан ухаалаг технологи хөгжөөд зам дээр зорчиж байгаа машиныг улсын дугаартай нь тоолж байгаа. Зөрчил гаргавал дарга биш ЭЙАЙ торгоно. Замын түгжрэлийг бууруулах дэлхийд шалгарсан арга. ЭЙАЙ технологийг нэвтрүүлснээр хэзээ нэгэнт цагт авто замын түгжрэл ор үндэсгүй алга болно. Яваандаа замын цагдаа нар бүгд хэрэггүй болж, ажилгүй болно. Анх энэ мундаг технологийг автобусны мөнгөө төлдөггүй нөхдүүдтэй тэмцэхэд нэвтрүүлсэн нь амжилт олсон. Автобусны хаалган дээр ЭЙАЙ камер суурилуулж, мөнгөө төлөөгүй нөхдүүдийг толгой дараалан тоолж эхэлснээр кондуктор гэдэг мэргэжил үгүй болсон түүхтэй. Энэ чинь математик шүү дээ. Тоон тооцоолол, ухаалаг технологи мэдэхгүй хөдөөнийхөн л албатай юм шиг хотод орж ирчихээд үүнийг эсэргүүцээд байгаа юм. Түүнээс биш торгохдоо гол нь биш.

Манай хотын дарга энэ жилээс ЭЙАЙ технологио бүр төгөлдөржүүлээд, алхаж, эсвэл дугуй, скүүтер унаж яваа хүмүүсийг тоолох гэж байгаа. Тоолох тоолохдоо хүн нэг бүрийн алхааг тоолно. Хэрэв хотын журамт иргэн та Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын зөвлөгөөг даган өдөрт 10-15 мянга алхвал, таныг “ногоон” оноогоор шагнана. “Ногоон”  оноогоор автобус, СӨХ, цахилгаан, усны төлбөрөө төлж болно. Цахим мөнгө л гэсэн үг. Танд ааплпэй ч хэрэггүй. Цаашлаад койн, крипто валютад хөрвүүлж иргэдээ баяжуулах алс хэтийн бодлого манай хотын дарга нарт байгаа. Тэр бол  “ногоон” оноо 2.0 төсөл байх болно. Бараг мега төсөл гэж болно.

Өнгөрсөн оноос Улаанбаатар хот мега төслийн хот болсныг иргэн та мэдэж байгаа. Тэдгээр төслийг ногоон хөгжлийн үзэл баримтлал нийцүүлэх гол хөшүүрэг нь “ногоон” оноо төсөл юм шүү дээ. Татвар төлөгчдийн мөнгийг дэмий зарлагддаг ногоон байгууламж, цэцэрлэгт хүрээлэнгийн хэрэг байхгүй. “Ногоон” оноо төсөл өөрөө Улаанбаатар хотод ногоон хөгжлийн стандарт шаардлагуудыг нэвтрүүлж байгаа юм. Улсын маань нийслэл Улаанбаатар хотын иргэн та энэ мега төсөлд нэгдэхийг хүсвэл "Хотула" аппликейшниа яг одоо гар утсандаа татаж бүртгүүлээрэй.