Үндэсний аудитын газраас Иргэний нисэхийн ерөнхий газар /ИНЕГ/-ын үйл ажиллагаанд шалгалт хийсэн байна. Шалгалтаар олон зөрчил дуталдал илэрсэн. Замбараагүй удирдлагын томилгоог дагаад мэргэшсэн хүний нөөц дампуурсан талаар аудитын тайлангаас харж болно. Иргэний нисэхийн байгууллагыг бодлогоор хангах Зам, тээврийн яамны Иргэний нисэхийн бодлого, зохицуулалтын газрын гүйцэтгэх удирдлагыг 2014-2025 онд нийт 11 удаа өөрчилсөн. ИНЕГ-ын бүтцийг сүүлийн найман жилийн хугацаанд долоон удаа, гүйцэтгэх удирдлагыг зургаан удаа өөрчлөхдөө ихэнх тохиолдолд үүрэг гүйцэтгэгчийг томилж, удирдлагын ажилласан дундаж хугацаа нэг жил дөрвөн сар байжээ.

Улмаар хамгийн мэргэшсэн салбар байх ёстой ИНЕГ хүний нөөцийн дутагдал, техникийн хоцрогдолд орсон. Монгол Улс олон улсын өмнө хүлээсэн аюулгүй байдлыг хангах чадваргүй болох эрсдэлтэй гэж дүгнэжээ. Ингээд аудитын тайлангаас сийрүүлье.

Хамгийн ноцтойгоос нь эхлэхэд, 2010 оноос хойш Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллагын аудитаар илэрсэн зөрчилтэй дутагдлаа арилгаж чадаагүй. Өнгөрсөн 2025 онд хийсэн урьдчилсан шалгалтаар ноцтой эрсдэлтэй байгууллагаар бүртгэгдэх эрсдэлтэй гэж тодорхойлсон. Үр дүнд нь 2026 онд хийгдэх Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллагын үнэлгээгээр хүлээн зөвшөөрөгдөхгүй байх эрсдэлийг дагуулжээ. Энэ тохиолдолд Монгол Улсын нисэхийн салбар олон улсын өмнө эрхээ сэргээхэд дор хаяж 10 жилийн хугацаа зарцуулах шаардлагатай аж.

Энэ хугацаанд хүний нөөцийн чадавхаа сайжруулахад санхүүгийн асуудал тулгарсан. Санхүүгийн асуудлаа шийдвэрлэх ёстой навигацийн орлого буюу Монгол Улсын агаарын хилээр дамжин өнгөрсөн нисэх онгоцны төлбөрөөр нарийн мэргэжлийн хүний нөөц бэлтгээгүй гэдгийг аудитын тайланд онцолсон. Бүр тодруулбал, иргэний нисэхийн салбарт 2020 оноос хойш навигацийн орлогоор нарийн мэргэжлийн хүний нөөц бэлтгээгүйн улмаас инженер, техникийн ажилтнуудын хомсдолд орсон талаар дүгнэж байжээ.

Энэ хугацаанд ИНЕГ-ын харьяа Иргэний нисэхийн үндэсний төв ТӨХХК хариуцлагагүй ажиллаж олон улсын явах чиглэлийн зорчигчдод үзүүлж буй аюулгүй байдлын үйлчилгээний хураамжийн он дамжсан авлага 4.3 тэрбум төгрөгт хүрсэн байна. "Хүннү эйр", "Изинис эйрвез", "Аэромонголиа", "МИАТ" компани бүгд олон улсын зорчигч нэг бүрийн таван ам.долларын төлбөрөө төлөөгүй.

Нөгөө талдаа "Аэромонголиа" тэргүүтэй компаниудаас өр барагдуулахын тулд “Моннис интернэшнл” компаниас тансаг зэрэглэлийн “Nissan Y63” тэргүүтэй найман автомашин авч Зам, тээврийн хөгжлийн яам болон ИНЕГ-ын хэрэгцээнд ашиглахаар гэрээлжээ. Мөн "Зорт эйр" ХХК, "Хүннү эйр" ХХК зэрэг компаниудын агаарын хөлгийн хууль, журам зөрчин ангилал зөрүүлэн бүртгэж авсаар байгаа аж.

Энэ мэт Монголын иргэний нисэхийн салбар дампуурч байхад Зам, тээврийн сайд Б.Дэлгэрсайхан арга хэмжээ авалгүй сайдаараа улиран ажилласан байдаг. Аудитаас Зам, тээврийн сайд Б.Дэлгэрсайханыг навигацын орлогыг зориулалтын дагуу зарцуулж, Монголын иргэний нисэхийн байгууллагын олон улсын өмнө хүлээсэн үүргийг биелүүлэх албан даалгавар өгсөн байна.

Д.МЯГМАРДОРЖ