Тавантолгойн ордоос Монгол Улсын иргэн бүр эзэмшдэг 1072 хувьцааны ногдол ашиг энэ онд олгох боломжгүй нөхцөл байдал үүссэн гэж "Эрдэнэс Тавантолгой" компанийн зүгээс мэдээлэв. Тодруулбал, “Эрдэнэс Тавантолгой компанийн 2025 оны санхүүгийн үзүүлэлтээс харахад ногдол ашиг тараахад хүндрэлтэй байгаа. Тиймээс ногдол ашиг тараах эсэхийг ТУЗ-ийн  хурлаар шийднэ. Учир нь маш олон төсөл хөтөлбөрүүдийг бэлэн мөнгөөр санхүүжүүлж байна. Тухайлбал, "Эрдэнэс Тавантолгой" компани өнгөрсөн зургаа, долоон жилийн хугацаанд шахмал түлшинд 2 орчим их наяд төгрөг зарцуулсан. Өөрөөр хэлбэл, "Эрдэнэс Тавантолгой" компанийн зүгээс "Тавантолгой түлш" компани байгуулагдсан цагаас хойш 1,5 их наяд төгрөгийн санхүүжилт олгосон. Товчхондоо, нийслэлийн гэр хорооллын иргэд шахмал түлшээ хэд дахин бага үнээр авах боломжийг бид энэ санхүүжилтээрээ олгосон.

Угтаа нийслэлийн гэр хорооллын бүх иргэд "Эрдэнэс Тавантолгой" компаниас ашиг хүртэж байгаа гэсэн үг” гэж "Эрдэнэс Тавантолгой" ХК-ийн гүйцэтгэх захирлыг түр орлон гүйцэтгэгч Н.Цэрэнсамбуу өчигдөр /2026.01.07/ мэдээлсэн нь олон нийтийн бухимдлыг төрүүлээд байна.

Хийх хүнд арга олдоно, хийхгүй хүнд шалтаг олдоно гэгчээр шинэхэн томилогдсон түр орлон гүйцэтгэгч даргын мэдэгдэлд олон хүн дургүйцлээ илэрхийлсээр байна.

Нүүрсний үнэ унасан нь экспортоос орж ирэх орлогыг бууруулж, төсөвт хүндрэл учруулж эхэлснийг хүн бүр мэднэ. Хамгийн гол нь Засгийн газар бодит хүндрэлээ ярихгүй,  түр орлон гүйцэтгэгчээр дамжуулж "Тавантолгой түлш" компанид татаас өгснөөс 1072 хувьцааны ногдол ашиг олгохгүй гэж байгаа нь энэ жил сонгуульгүй тул ногдол ашиг олгохгүй гэсэн л санаа юм.

Учир нь, Засгийн газар сонгуулийн жилүүдэд иргэдийн саналыг худалдаж авах, баяр наадам тохиолдуулж төрөөс барьж байгаа бэлэг мэтээр 1072 хувьцааны ногдол ашгийг тарааж ирсэн нь энэ жил давтагдах болж байна. Өөрөөр хэлбэл, иргэд Үндсэн хуульд заасан байгалийн баялгийг тэгш хүртэх эрхээ эрх барьж байгаа намын эсвэл улстөрчдийн хүсэл зоригт нийцүүлэн боймлуулдаг болсон нь үүний нотолгоо гэж хэлж болно.

Эх орны хишиг, газар доорх баялгийн ашгийг иргэн бүрт тэгш хуваарилах нь зүйтэй гэж Ерөнхий сайд асан С.Батболдын Засгийн газар шийдвэр гарган, иргэн бүрт 1072 хувьцааг анх эзэмшүүлсэн. Үүний дараа 2011 оноос эхлэн Монгол Улсын иргэн бүрт сар тутамд 21 мянган төгрөг олгож байсан юм. Улмаар эх орны хишиг УИХ-ын 2012 оны сонгуулийн шоу болж,  ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд бэлнээр 500 мянган төгрөг олгосон бол оюутнууд мөн сургалтын төлбөр хэлбэрээр 500 мянган төгрөг авсан. Бэлнээр их хэмжээгээр тараасан мөнгөнөөс болж инфляци өсч, эдийн засагт шок үүсч байв.

Түүнээс сургамж аван, хувьцааг нь бэлэн мөнгө болгодог жишгээс татгалзахаар болсон.

Улмаар 2020 оны есдүгээр  сард анх удаа нэгж хувьцааг 81 төгрөгөөр бодож 1072 хувьцаатай 857.491 иргэнд тус бүр 86.832 төгрөгийн ногдол ашиг олгосон. Үүнд 180 орчим тэрбум  төгрөг зарцуулсан байдаг.

Дараа нь 2022 онд 104.000 төгрөг, 2023 онд 256.000 төгрөгийг бэлэн мөнгө хэлбэрээр үе шаттай иргэдэд олгосон.

"Эрдэнэс Тавантолгой" ХК 2024 онд 30.4 сая тонн нүүрс олборлож, 29.6 сая тонн нүүрс борлуулж, 4.5 их наяд төгрөгийн цэвэр ашигтай ажилласнаар нийт хувьцаа эзэмшигчдэд ногдол ашиг хуваарилах боломж бүрдсэн. 2024 оны цэвэр ашгаас 1072 хувьцаатай иргэдэд 350 мянган төгрөгийн ногдол ашгийг гурав хуваан олгох шийдвэрийг компанийн төлөөлөн удирдах зөвлөл гаргаж байсан юм. Тус шийдвэрийн дагуу 2024 оны арванхоёрдугаар сард буюу шинэ жилээр 1072 хувьцаатай иргэнд татварын дараах дүнгээр 21,500 төгрөг, 2025 оны хоёрдугаар сард буюу цагаан сарын өмнө 100.006 төгрөгийн ногдол ашиг, 2025 оны дөрөвдүгээр  сард 93,500 төгрөгийг иргэдэд бэлэн мөнгө хэлбэрээр тус тус олгосон.

 Харамсалтай нь, тус компанийн ашгаас ногдол ашиг тараах дээр бүгд улстөржиж, улстөрчдөөс эсвэл аль нэг улс төрийн намуудаас ард иргэддээ өгч байгаа бэлэг сэлт, хаялага мэтээр хандаж ирсэн хандлага одоо ч амь бөх оршсоор байна.

УИХ-ын дарга Н.Учрал өнгөрсөн жилийн мөн өдийд Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга байхдаа /2025.02.19/-нд  "Эрдэнэс Тавантолгой" ХК-ийн ногдол ашгийг жилд нэг удаа ч биш бүр улирал тутамд олгох боломжтой гэдгийг мэдэгдэж байсан. Тухайлбал, 1072 хувьцааны 27 хувийг ард иргэд эзэмшдэг. Санхүүгийн жил дууссанаас 50 хоногийн дотор Төлөөлөн удирдах зөвлөл (ТУЗ) хуралдаж, ногдол ашгийг хуваарилах компанийн хуулийн зохицуулалттай. Эрх үүрэг нь ТУЗ-д хадгалагдаж байгаа. Тийм учраас Засгийн газар улирал тутамд ногдол ашгийг хуваарилах санал оруулсан.

"Эрдэнэс Тавантолгой" ХК-ийн ТУЗ хуралдаад ногдол ашгаа хуваарилах ёстой" гэж мэдэгдэж байсан нь News.mn вэб сайтын архивт үлдсэн байна. Мөн түүнчлэн 1072 хувьцааны ногдол ашгийг бэлэн мөнгөөр авах уу, эсвэл Хуримтлалын сан руугаа хийх үү. Хуримтлалын сан руу хийсэн мөнгөө нийгмийн хариуцлагын хүрээнд төслийг санхүүжүүлэхэд зарцуулах уу гэдэг дээр иргэн та сонголтоо хийх боломжийг И Монголоор олгож байна.

Иргэд ногдол ашгаа бэлэн мөнгөөр авахгүй, хадгаламж руугаа хийвэл бодлогын хүү тооцогдох, цаашлаад хадгаламж, хөрөнгийн зах зээл рүү орох, үнэт цаас авах, бонд авах, арилжаалах боломжийг бүрдүүлэх учраас иргэд хадгаламж руугаа оруулах сонголт хийвэл ирэх хаврын чуулганаар Үндэсний баялгийн сангийн тухай хуулдаа нэмэлт өөрчлөлт оруулаад хадгаламж руугаа ногдол ашгийг авах, түүнийгээ хөрөнгийн зах зээл рүү оруулах бололцоонуудыг бүрдүүлэхээр ажиллана. Өнөөдрөөс иргэн та И Монгол руу нэвтрээд саналаа өгөх боломжтой гэж мэдэгдэж байв.

Түүний хэлсэн үг хатаж амжаа ч үгүй байхад иргэдэд 1072 хувьцаанд нь ногдох ногдол ашгийг олгохгүй, өөр зүйлд захиран зарцуулах тухай асуудал яригдаж байгаа нь энэ жил сонгуулийн жил биш учраас иргэдийн эрхийг боймилж байна гэж үзэхээс өөр арга алга.

Хамгийн анх иргэдэд хувьцаа эзэмшүүлэх шийдвэрийг сонгуулийн жил угтан 2011 онд гаргасан. Дараа нь 2020 онд хувьцаатай иргэдэд бэлэн мөнгө тараасан нь мөн л сонгуультай жил байв. 2023 онд бэлэн мөнгө тараасан энэ нь мөн л УИХ-ын сонгуулийн өмнөх жил байв. 2024 он ч мөн ялгаагүй сонгуультай жил байв. Эндээс, сонгууль угтаж иргэдээс санал авахын тулд байгалийн баялгийг ард түмэндээ тэгш хүртээнэ гэж уянгалж, уяраадаг, санал авах хэрэгсэл болгож ашигладаг арга мэх нь тодорхой болж байна. Хэрэв тийм биш л юм бол  иргэн бүрд хүртэх ёстой өгөөжийг нь хүртээх л учиртай. 1072 хувьцааны ногдол ашиг бол улстөрчдийн бэлэг биш. Харин иргэн бүр байгалийн баялгаас шударгаар өгөөж хүртдэг тогтолцоо юм.  Тогтолцоогоор тоглож, тогтолцоог эвддэг биш тогтолцоог бэхжүүлэх нь чухал байна.

1072 хувьцааны ногдол ашгаа авъя!. Тавантолгойн орд зөвхөн эрх барьж байгаа улс төрийн намын өмч биш.