Засгийн газрын өнөөдрийн /2025.12.17/ хуралдаанаар дэд сайд нарыг томилох нь. Тодруулбал, 16 дэд сайдыг шинээр томилохоор болжээ. Ардын намын цагаан байранд өнгөрсөн өдрүүдэд дэд сайдын суудал горилогчдын тохиролцоог хийсэн нь эцэслэснээр ард түмэн тэднийг тэжээх үүрэг хүлээгээд байна. Учир нь, дэд сайдыг дагуулж туслах, зөвлөх, жолооч нарыг цалинжуулах шаардлага үүснэ.  Ингэснээр төрийн алба цомхон болох бус улам л данхайх юм.

Гэвч Засгийн газарт татвар төлөгчдийн нурууг амраахаас илүүтэй намынхаа гишүүдийг хоолонд оруулах нь нэн чухал байна.

Тэр дундаа Засгийн газрыг нь байгуулахад хувь нэмэр оруулсан МАН-ын Бага хурлын гишүүддээ хариуг нь барих том даалгавраа Ерөнхий сайд Г.Занданшатар гүйцэтгэх нь гэж дүгнэж болно. Энэ тухай өмнө нь УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин ч хөндөж байсан удаатай.

Уг нь Засгийн газар дэд сайдгүй ажиллаж болохыг Ардчилсан нам Засгийн эрхийг барьж байхдаа харуулсан. Муу нэр, луу данстай Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар ч дэд сайдгүй ажилласан нь давхардсан албан тушаал бий болгохгүй л гэсэн агуулга. Өөрөөр хэлбэл, сайдын эзгүйд дэд сайд ажлыг нь орлодог гэх тайлбар бол үнэндээ эрх баригчдын хувьд намын гишүүдээ төрийн албанд “шахах” гэж зохиосон домог юм. Нэг талдаа Засгийн газрыг унагахад гол үүрэг гүйцэтгэсэн хүмүүс, УИХ-ын сонгуулиар ажилласан менежерүүдээ л төрд шахаж, татвар төлөгчдөөр цалинжуулах технологи нь юм.

Цаашлаад дэд сайд нар УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшиж парламентад орж ирдэг. Олон нийтэд танигдах аргаа болгох нь ч бий.

Өнгөрсөн хугацаанд олон Засгийн газарт дэд сайд нар ажилласан. Тэднээс хэн нь хамгийн мундаг ажилласан бэ гэвэл нэрлэх хүн олдохгүй. Муу ч, сайн ч яамдын Төрийн нарийн бичгийн дарга нар л сайдынхаа эзгүйд хамаг ажлыг нугалдаг.

Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг УИХ-аар хэлэлцэх болоход сайдын эзгүйд Төрийн нарийн бичгийн дарга нар л орлож, хариулт өгч асуудлыг авч гардаг. Дэд сайд байлаа ч асуудлаа мэдэж тайлбар өгдөг нь хуруу дарам. Асуултад дэд сайд нар хариулт өглөө гэхэд оновчтой тайлбар өгөх нь цөөн. Тэдний дэргэд мэргэжилтнүүд нь илүү мэдлэгтэй, мэдээлэлтэй тайлбар өгдөг. Гадаадаас зочин төлөөлөгч ирэхэд дэд сайд нар яажшуухан угтаж, асуудлаа хэр ойлгуулж чаддаг юм бүү мэд.  УИХ, Байнгын хороодоор хэлэлцүүлж байгаа асуудлаа олигтойхон тайлбарлаад, аваад гарах чадвартай дэд сайд байдаггүй л байсан. Түүнээс ч болсон уу дэд сайдын суудлыг “шагнал”-ын  албан тушаал гэж нэрлэсэн нь ч бий.

Засгийн газрын хувьд асуудлыг мэдсээр байж дэд сайдын суудлыг сэргээх болсон нь ажил хийлгэнэ гэхээс илүүтэй өр төлбөрөө төлж, яс амрах л гэсэн санаа.

Түүнээс биш төрийн албыг цомхон чадварлаг болгох амлалт өгснөө хэдхэн сарын дараанаас мартаж, сайдтайгаа давхцуулсан эрх мэдэлгүй, асуудал шийддэггүй, албан тушаалыг бий болгоно гэдэг нь төрөө данхайлгахаас өөр юуг ч шийдэж чадахгүй.

Хэдийгээр Засгийн газар төрийн албанаас 14 мянган төрийн албан хаагчийг цомхотгосон ч зөрүүлээд намын гишүүдээ энэ мэт шагналын албанд томилон шахаж байна.

Уг нь Засгийн газар Ерөнхий сайдаас гадна 18 сайдтай ажиллаж байгаа нь том данхгар гэх шүүмжлэлийг сонсч ирсэн. Төр толгойноосоо эхлээд цомхон болох шаардлагыг олон нийт болоод судлаачид хэлдэг ч эрх баригч МАН өнгөрсөн 10 жилийн турш үл тоосон. 3.5 сая хүн амтай Монгол Улсад 16 яам данхайгаад байгаа нь үнэн. Яамдын тоог цөөлбөл тэр хэмжээгээр цомхон болно. Татвар төлөгчдийн үүрэх ачаа буурна гэсэн үг. Ядаж л Засгийн газар солигдож, халаа сэлгээ хийгдэхэд ажлаасаа гэнэт халагдсан хүмүүст өгдөг ажилгүйдлийн тэтгэмжид зарцуулж байгаа тэрбум, тэрбум төгрөгийг хэмнэх бололцоо бий. Дээр нь бензин тосонд зарцуулж байгаа урсгал зардлаас эхлэн яривал хэмнэх мөнгө тэрбум, тэрбумаар гарна. Харамсалтай нь, улсаа хөгжүүлэх гоё амлалт өгсөн эрх баригчид хэлсэндээ хүрдэггүй.

Төрийн өмчит компаниудыг нэгтгэж, цөөрүүлнэ гэх амлалт өгсөн ч одоогоор захирлуудыг нь сольж, хоёрдугаар ээлжийнхнээ хоолонд оруулж байгаагаас цааш ажил хийгээгүй.

Төрийн өмчит компанийн захирлыг сонгон шалгаруулалт зарлаж томилно гэдэг ч өнөөх нь хэлбэр төдий. Бүлэглэл, фракцынх нь хүнийг хэзээний тодруулсан.

Жишээ татвал, Сонгуулийн ерөнхий хорооны дарга П.Дэлгэрнаранг "Эрдэнэс Тавантолгой" ХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар томилохоор бэлтгэл хангаж, УИХ-ын Хууль зүйн байнгын хороо өчигдөр хуралдан, чөлөөлөгдөх хүсэлтийг нь дэмжсэн. 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгууль, 2024 оны УИХ, орон нутгийн сонгуульд МАН ялалт байгуулсан тул өрөө л төлж байгаа хэрэг л дээ.

Мөн "Эрдэнэс Монгол" компанийн захирал С.Наранцогтыг Монголбанкны ерөнхийлөгчөөр томилохоор УИХ-ын түвшинд бэлтгэл хангав. Хуучин Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Н.Баганбанди, УИХ-ын дарга асан Д.Дэмбэрэл, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Ц.Нямдорж, Хан-Уул дүүргийн Засаг дарга асан Д.Загджав тэргүүтэй насаараа сайд, дарга хийсэн хэдэн хүнийг МАН хамгийн их мөнгө, хамгийн их эрх мэдэл эргэлддэг албан тушаалд томилж байсан бол одоо тэдний оронд П.Дэлгэрнаран, С.Наранцогт тэргүүтэй нэгдүгээр хүний татуургатай хэдэн нөхөр Монголын хамгийн том албан тушаалуудад томилогдож очих болж байна. Өмнө хийсэн ажлаа сайн хийсэн эсэх ер падгүй.

Дээр нь Монголын эдийн засаг элгээрээ хэвтэж, төсвийн орлого нь 2 их наяд төгрөгөөр тасарчихсан, татвараа төлж чадаагүй компанийн тоо сүүлийн нэг жилд 20 мянгаар нэмэгдэж, Ардчилсан намаас Эдийн засгийн өршөөлийн хууль санаачлах бодит шаардлага үүссэн тухай хөндөж суухад, дэд сайд нарыг томилно гэдэг бол улсаа бодохоос илүү намаа л тэргүүнд тавьж байна. Төрийн дээр нам сандайлсны жишээ дэд сайдын томилгоо болох нь.

Г.ХОРОЛ