УИХ-ын гишүүн Ө.Шижир: 

-Хамгийн эхний асуудал бол монголчууд Оюутолгойгоос хэзээ ашгаа хүртэх вэ гэдэг асуудал. Энэ тов байнга өөрчлөгддөг. Өнөөдрийн байдлаар 2037 он гэхэд ашгаа хүртэж эхлээд 2040 оноос эхэлж Оюутолгойн борлуулалт гурван жилийн дараа гурав дахин буурна гэж шинжээч хэллээ. Өөрөөр хэлбэл, ашиг олоод гурван жилийн дараа үйл ажиллагааны зардал хэвээрээ мөртлөө боруулалт багасна гэсэн үг. Хоёрдугаарт, түр хорооны 12 удаагийн хуралд 92 мянга гаруй баримт бичиг ирэхэд түүний 50 гаруй хувь нь нууцын тамгатай. Ингэхээр бид нар мэдээлэлгүй болж байна. Оюутолгойн санхүүгийн тайлан хүртэл нууц байгаа. Энэ мэт бид бүх юмыг нуугаад байхаар хэзээ асуудлыг ил тод ярьдаг болох юм. Дээрээс нь хувь нийлүүлэгч, хөрөнгө оруулагчдын гэрээ байгуулагдсанаас хойш таван сарын дараа ТЭЗҮ батлагдсан байх жишээтэй. Энэ бүхэн хууль нийцсэн байна уу. Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж байгаа бүх компана хууль, дүрэм журам дагаж мөрдөх ёстой. Түүнээс дуртай үедээ дагаж мөрдөөд дургүй үедээ дагаж мөрдөхгүй байж болохгүй. Рио Тинто яагаад манайд 11 хувийн зээл өгсөнхэрнээ Онтрэ-д зургаан хувийн хүүтэй зээл өгсөн юм.  ОТ-н ТУЗ 9 гишүүнтэй. Тэдний 6-г нь Рио Тинто томилдог. С.Мөнхсүх захирал та ТУЗ-д гурав дахь жилдээ сууж байна. Үйл ажиллагаа эрхэлж эхэлснээсээ хойш жил бүр өнөөдрийг хүртэл хэдэн ам.долларыг менежментийн төлбөрт хэчнээн компанид өгдөг вэ. Менежментийн төлбөр 6 хувь буюу өндөр байна.  Одоо бид нийт 12 тэрбум ам.долларын зээлтэй болсон. Рио уул уурхайн биш санхүүгийн бизнес эрхлээд байна уу?     

Оюутолгой компанийн гүйцэтгэх захирал С.Мөнхсүх: 

"Онтрэ"-тэй хийсэн хэлцэл 2004 оноос эхлэлтэй. Тухайн үед Рио, би байгаагүй. Оюутолгой "Онтрэ"-тэй хэлэлцээ  хийгээд сайжруулсан хувилбараа ТУЗ-д танилцуулсан, шийдвэр хүлээж байна.  "Туркойз хилл ресурс" өөрөө хөрөнгийн бирж дээр том хувьцаатай компани байсан. "Pentwater" компани томоохон хөрөнгө оруулагчдын нэг байсан. Гүний уурхайн зардал хэтрэлттэй холбоотой цаг үе хугацаанд амжиж мэдээлээгүй, үүнээс бол "Pentwater" компани хөрөнгө оруулагчийн хувьд хохирол хүлээсэн гэдэг нэхэмжлэлийн дагуу шүүх дээр явж байсан. Гэхдээ талууд ойлголцоод талууд эвлэрлийн гэрээ зурсан байгаа. ТУЗ-ийн гишүүдийн тухайд хувьцаа эзэмшигч хоёр талд адил байр сууриа илэрхийлэх үүрэгтэй байдаг. Оюутолгойн ТУЗ-ийн гишүүдэд санал зөрөлдөх үе бий. Оюутолгойн төлөө шийдвэр гаргадаг. Рио гишүүний олноороо хүч түрдэггүй, аль болох ойлголцож 100 хувийн санал гаргах гэж хичээдэг. Оюутолгой компанийн гүйцэтгэх захирал С.Мөнхсүх тэрбээр, "Менежментийн төлбөрт нийт Рио тинтод 1.1 тэрбум ам.доллар орчим байгаа байх.                     

Оюутолгойн орд нь 6,3 тэрбум геологийн нөөцтэй. Зэс үйлдвэрлэлийн хувьд 2024 оны байдлаар дэлхийн шилдэг 20 зэс үйлдвэрлэгчээс 12 дугаар байрт жагсаж байна. 2009 онд байгуулсан Засгийн газар болон Рио тинто компанийн байгуулсан хөрөнгө оруулалтын гэрээний зээлийн хүү 11 хувь байхаар тохиролцсон бол Онтрэ компани болон Риотинтотой 6,7 хувийн хүүтэй зээлийн гэрээ байгуулсан байна. АМНАТ-ыг манай тал борлуулалтын үнэлгээний таван хувь гэж тооцсон бол Онтрэ компани хоёр хувь гэж тооцсон. 

УИХ-ын гишүүн Б.Жаргалан: 

-Оюутолгой бүлэг ордын нөөцийн 60 орчим хувь нь C зэрэгтэй гэж танилцууллаа. 2009 онд хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулснаас хойш Оюутолгой компаниас хайгуулын ажилд хэр их хөрөнгө зарцуулж байгаа вэ. C зэргийнхээ нөөцийг A,B болгоход ямар төлөвлөгөөтэй ажиллаж байгаа вэ? Хоёрдугаарт, ордын нөөцийн талаарх гадаад, болон дотоод мэдээллүүд зөрөөд байна гэж сая шинжээчид хэллээ. Үүнд тайлбар өгөхгүй юу. 

Ил уурхай хариуцсан ерөнхий менежер Отгонбаяр: 

Оюутолгойн хувьд хайгуулыг тасралтгүй хийдэг. 2009 онд 36 сая тонн зэстэй байсан бол 2014 онд 46 сая тонн болсон. Хайгуулын ажил огт зогсдоггүй жил бүр тайлан, тооцоогоо өгөөд явдаг. 

Оюутолгой компанийн нөөцийн үнэлгээ хариуцсан менежер Одончимэг: 

-2003-2024 оны хооронд өнөөдрийн байдлаар Онтрэгийн тусгай зөвшөөрлийн хоёр талбай дээр 188 орчим тэрбум төгрөгийн хайгуулын ажил гүйцэтгээд байна. 

УИХ-ын гишүүн О.Батнайрамдал: 

Оюутолгойн Хянан шалгах түр хороо байгуулагдаад таван сарын хугацаа өнгөрсөн байна. Энэ хугацаанд 12 удаа хуралдсан байна. Мөн нийт үүнтэй холбоотой 28 орчим төрийн байгууллагуудтай уулзсан. Эдгээр байгууллагуудаас ганцхан байгууллагад зургаан удаа албан бичиг өгсөн боловч ирээгүй. Өөрөөр хэлбэл, Монгол Улс өөрөө 34 хувийг эзэмшдэг, Монгол Улсад бүртгэлтэй Оюутолгой компанийн гүйцэтгэх удирдлагыг дуудаж танилцуулгаа тавиач гэсэн. Хянан шалгах түр хороо гэдэг бол Монгол Улсын хамгийн том хяналтын механизм. Яагаад тайлангаа тавиагүй вэ. Хоёрдугаарт, бид Хянан шалгах түр хорооны хуралд дээр 92467 хуудас нотлох баримт цуглуулсан. Харамсалтай нь 51 хувь нь байгууллагын нууц, төрийн нууц, албаны нууц, маш нууц гэсэн тамга дарчихсан байгаа учраас өнөөдөр энд ашиглаж чадахгүй байна. Тэр дундаа Оюутолгой, Онтрэ компаниас ирсэн хуудас болгон нууцын тамгатай байсан. Тэр битгий хэл Хянан шалгах түр хорооны даргад ирсэн албан тоотуудын дийлэнх нь нууцын тамгатай байсан. Ингээд нууцын тамгатай ирэхээр олон нийтэд мэдээлэх эрхгүй болж байгаа юм. Энэ шийдвэрийг ямар учраас гаргаж хуудас болгон дээр нууцын тамга дарсан юм бэ. 

Оюутолгой компанийн гүйцэтгэх захирал С.Мөнхсүх:

-Миний бие Оюутолгой компанийн гүйцэтгэх захирлын албан тушаалд очоод удаагүй байгаа ирэх оны хоёрдугаар сарын 1-нээс үүрэгт ажилдаа орно. Гэсэн Оюутолгойн төсөл дээр нэлээд удаан ажиллаж байгаа. Гэхдээ өөрийн мэдэж буй мэдээллийн хүрээнд асуултад хариулъя. Нэгдүгээр, Хянан шалгах түр хорооны хуралд очихгүй байх шийдвэрийг компаниараа ярилцаж байгаад гаргасан. Яагаад оролцох боломжгүй байгаа вэ гэдгээ тухайн үед албан бичгээр өгсөн. Тухайлбал, тэр үед Оюутолгойн хүүгийн асуудлаар хувь нийлүүлэгчидтэй уулзаж байсан мөн тухайн үед манай компани дотооддоо удирдлага солигдож нөхцөл байдал тогтворгүй байсан учраас ажилчдаа албадаагүй. Харин нууцын тамгын тухайд компанийн дотоод журмаар  зарим асуудлыг олон нийтийн хэрэгцээнд шаардлагагүй гэж тооцсон мэдээллүүд байдаг.  

Хянан шалгах түр хорооны сонсголд оролцож буй бүрэлдэхүүнд гурван хуулийн этгээдийн 31 оролцогч нэр ирүүлснээс 27 нь ирсэн байна. Сонсголд бүртгүүлсэн иргэд бас оролцож байна. Дарааллын дагуу өнөөдөр Жавхлант-Шивээтолгойн ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн талбайн нөөцийг тогтоож, үнэлгээг тодорхойлсон болон холбогдох бусад баримтад үндэслэн төрийн эзэмшлийн хувь хэмжээг тогтоосон асуудлыг хэлэлцэнэ. Эхлээд Оюутолгой төслийн ерөнхий танилцуулгыг хийж, бүлэг ордын геологи нөөцийн асуудал, Жавхлант-Шивээтолгойн ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой асуудал болон тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчтэй холбоотой асуудлыг хэлэлцэнэ. 

Мөн Жавхлант-Шивээтолгойн ашиглалтын тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой асуудал ба Оюутолгой төслийн хөрөнгө оруулалтын гэрээний хамаарлын асуудлаар үргэлжилнэ. 

Санал хураалтад 7 гишүүн оролцож, 100 хувийн саналаар сонсголын сэдэв батлагдлаа. 

УИХ дахь Ардчилсан намын бүлгийн хуралдаан явуулдаг Чингис хаан танхимд хяналтын сонсгол зохион байгуулсан гэдгийг АН-аас мэдэгдэж, хүсэлт тавьлаа. 

УИХ-ын гишүүн О.Батнайрамдал:

-Сонсгол зохион байгуулах танхимтай холбоотой асуудал гарлаа. Уг нь Хяналтын сонсгол хийх мэдээллийг сарын өмнө хийсэн. УИХ-ын хянан шалгах түр хороо хуулиараа зургаан сарын хугацаанд хуралдаж, үр дүнгээ УИХ-д танилцуулах үүрэгтэй. 2026 оны нэгдүгээр сарын 2-нд хугацаа дуусна. Энэ хугацаандаа багтаж, ямар ч саад тохиолдсон сонсголоо явуулах ёстой. Өнөөдрийн Хянан шалгах түр хорооны сонсголыг МҮОНРТ-ээр шууд дамжуулж, бүх иргэдэд хүрч байгаа. Хурлын үйл ажиллагаа тасалдаж болохгүй. Бид сарын өмнө УИХ-ын үйл ажиллагааны төлөвлөгөөнд оруулсан. УИХ-ын Тамгын газар албан ёсоор Хянан шалгах түр хорооны даргаас захиа явуулсан байгаа. Өнөөдрийн заалтай холбоотой асуудал гарах ёсгүй юм. АН-ын бүлгийн хурал өөр танхимд хийгдэх ёстой. УИХ-ын Тамгын газар энэ асуудлыг шийднэ гэдэгт итгэлтэй байна. 

УИХ-ын гишүүн О.Батнайрамдал:

-Хэн бүхэн парламентыг хүндэтгэх үүрэгтэй бөгөөд сонсголын дэгийг сахих, сонсгол даргалагчийн хууль ёсны шийдвэрийг биелүүлэх үүрэгтэй. Хоёрт, сонсгол даргалагч сонсголын дэг сахиулах бөгөөд дэг зөрчигчийг сануулж, танхимаас гаргах хүртэл арга хэмжээ авна. Гуравт, сонсгол даргалагч гэрч, шинжээч, хянан шалгагч, бусад оролцогчид хууль сануулж, эрх үүргийг нь танилцуулах үүрэгтэй. Энэ хүрээнд сонсголын дэгийг нэг бүрчлэн танилцуулж байна. Дөрөвт, сонсголыг доор дурдсанаас бусад тохиолдолд нээлттэй явуулж, олон улсын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр шууд дамжуулна. Хувь хүний нууцтай холбоотой асуудал, гэрч эсвэл гуравдагч этгээдийн хувийн амьдралтай холбоотой асуудал, мөн нийтэд мэдээлбэл түүний хууль ёсны ашиг сонирхол хохироох үйл баримт, Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдалд хохирол учрахтай холбоотой асуудал байгаа. 

Бид хянан шалгах түр хорооны сонсголыг олон нийтэд нээлттэй явуулах зарчмыг баримталж байгаа. Оюутолгойн орд төрийн нийтийн өмч буюу ард түмний баялаг. Ард түмний мэдэх эрхийг хангах үндсэн үүргийг хангах зорилготой. Нотлох баримтыг шинжлэх судлах зорилгоор гэрч, шинжээч, хянан шалгагч болон бусад оролцогчоос сонсгол даргалагч болон түр хорооны гишүүд асуулт асууж болно. Асуулт асууж хариулт авах хугацаа 3-4 минут байна. Хариулт тайлбар хангалтгүй гэж үзвэл нэг минут нэмж өгнө. Тусгай хяналтын сэдэвтэй холбоогүй тодорхойгүй, салаа утгатай, хөтөлсөн, гэмт хэрэгт буруутгасан шинжтэй асуулт тавихыг хориглоно. Хэрвээ тэгвэл сонсгол даргалагч тухайн асуултыг алгасаж, дараагийн асуултыг асууна. УИХ-ын хяналтын сонсголд оролцож буй этгээд үнэн зөв, бүрэн мэдээлэл өгнө. 

УИХ-ын гишүүн О.Батнайрамдал сонсголын талаар мэдээлэл хийхдээ  "Оюутолгойн Хянан шалгах түр хороо 2025 оны долдугаар сарын 2-нд байгуулагдсан. Үүнээс хойш таван сар гаруй хугацаа өнгөрсөн байна. Энэ хүрээнд хянан шалгах үйл ажиллагааг 12 удаа байнгын хороо шиг хуралдаж хийсэн. Хянан шалгах түр хороог хуулийн хугацаанд зургаан сараар байгуулдаг. Энэ хугацаандаа амжиж бид түр хорооны сонсгол зохион байгуулах ёстой. Мөн сонсгол зохион байгуулахаас 14 хоногийн өмнө хуулийн дагуу гэрчийн нэрсийг олон нийт, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр нээлттэй зарлах үүрэгтэй. Өчигдөр Хянан шалгах түр хороо хуралдаж, 2025 оны арванхоёрдугаар сарын 8-12-ны өдрүүдэд зохион байгуулахаар тогтоолоо баталсан. Энэ сонсголд гэрчээр дуудагдах 300 орчим албан тушаалтан, иргэдийн нэрсийг гаргасан. Бид бүхний сонсголын нотлох баримтын хүрээнд 2006 оноос хойш сүүлийн 20 жилийн туршид Оюутолгойтой холбоотой асуудлаар шийдвэр гаргасан, ажлын хэсэгт орсон албан тушаалтнууд болон холбогдох байгууллагуудын төлөөллийг гэрчээр дуудаж байна.

Тодруулбал, Монгол Улсын үе үеийн гурван Ерөнхийлөгч, долоон Ерөнхий сайд, 25 Засгийн газрын гишүүд, 39 УИХ-ын гишүүн болон Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар, ГХЯ, АМГТГ, салбар яам, Сангийн яам зэрэг олон албан байгууллагуудаас нэрсийг зарлаж байна.