Э.Бат-Үүл

Ардчилсан намын гишүүн, Хотын дарга асан

-Бидний тэнэглэлийн гайгаар Монгол Улсын Үндсэн хуулиас төр төвтэй улстөрийн тогтолцоо гээгдэж, одоогийн нам төвтэй улстөрийн тогтолцоо бий болсон юм. Бидний энэ тэнэг алдааг засах түүхэн боломж Г.Занданшатар, О.Цогтгэрэл нарт олдож байна. 27 жилийн өмнө Ардчилсан Холбоо Эвсэлийн дарга нь засгийн газраа удирдах ёстой гэсэн ганцхан үндэслэлээр ардчиллын удирдагчид бид М.Энхсайханы Засгийн газрыг огцоруулсан юм. Тухайн үедээ нам төвтэй улстөрийн тогтолцоо руу ингэж шилжснээр мэндлээд удаагүй байгаа шинэ ардчилсан Үндсэн хуулиа “алах” үйл явцыг эхлүүлж байгаагаа ойлгоогүй. Зөвхөн ард түмний сонголтоор ялсан парламентийн гишүүдээрээ дамжуулан төрийн ажилд оролцохоос өөрөөр төрийн ажилд хөндлөнгөөс хутгалдахыг намуудад хориглосон байсан.

Үндсэн хуулийнхаа амин зарчимыг социалист сэтгэлгээнээсээ салж чадаагүй байсан бидний нялх ардчилагчид ийнхүү устгасан бөлгөө.

М.Энхсайхан тухайн үедээ төр төвтэй тогтолцооноос нам төвтэй тогтолцоо руу шилжин хуучин руугаа ухарч байна шүү, ингэснээр цаашдаа парламентийн ардчилалд муугаар нөлөөлнө гэж их анхааруулсан. Сонсоогүй. Улсыг төр нь биш коммунист намуудын Улстөрийн Товчоо удирддаг байсан хуучин социалист ёс эргэж сэргэсэн. Монголыг үнэндээ манай намын Улстөрийн Зөвлөл, МАН-ын Удирдах Зөвлөл, Хүн намын Удирдах Зөвлөл удирдаж байгаа өнөөгийн гаж тогтолцоо бий болох эхлэл тавигдсан бөлгөө. М.Энхсайханы хэлсэн сэрэмжлүүлэг ёсоор болсоон. 

Манай намын Улстөрийн Зөвлөл, МАН-ХҮН-ий Удирдах Зөвлөлүүд бол коммунист намуудын Улстөрийн Товчоо гээчийн үр төлүүд юм.

Үнэндээ,энэ товчоод олон засгийн газрыг огцоруулах шийдвэр гаргасан юм шүү. Ард түмнээс сонгогдож байгуулагдаагүй ийм улстөрийн товчоод төрийг удирдаж байгаа шиг гаж балмад үзэгдэл жинхэнэ парламентийн ардчилалтай аль улсад байдаггүй билээ. 

Монгол Улсын Дээд Шүүх, манай нам, МАН,Хүн намуудын эдгээр улстөрийн товчоодыг татан буулгахаас нааш уул намуудын дүрмийг бүртгэж авч огт болохгүй шүү. 

Г.Занданшатар Засгийн газрын тэргүүний хувьд, О.Цогтгэрэл сөрөг хүчний удирдагчийн хувьд хамтран төр төвтэй улстөрийн тогтолцоог Үндсэн хуульдаа эргүүлж авчирч өгөх хэрэгтэй. Эс тэгвэл нам төвтэй улстөрийн тогтолцооны ард намын нэр барьсан “нүүрсний хулгайчид” ээлж оочёроо хүлээн зогссоор байх болно.

УИХ-ын даргаар МАН-ын даргыг тавьж огт болохгүй. Ингэвэл,Ерөнхий сайд нь Парламентынхаа өмнө ажлаа хариуцах биш, намынхаа даргын өмнө ажлаа хариуцаж, төрийн эрх барих дээд байгууллага УИХ-ыг “хуулийн хэлтэс” болгодгийг З.Энхболд,М.Энхболд нарын үед ард түмэн харсан юм гэдгийг УИХ-ын гишүүд, ард түмний элчийн хувиар бас мартаж болохгүй. 

Н.Лүндэндорж

Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн дарга асан

Манай Ардчилсан нам хорвоод ховор хууль санаачлах нь. Бүх дэлхий ертөнцөд парламент чинь тэр аяараа намын үнэнч нөхдөөс бүрддэг улс төрийн байгууллага учраас нам парламент хоёр салшгүй холбоотой.

Бидний анхааран хардаг АНУ, Герман зэрэг улсад спикер заавал намын дарга байдаг. Харин спикер саналын эрхгүй байх ёс бий.

Улс төрийн намуудаас бүрддэг байгууллагын даргыг намаас түтгэлзүүлэх, намын дарга спикер хийж болохгүй гэсэн хуультай болвол онигоонд орж мэднэ. Бас парламентын улсын мөн чанараа ойлгоогүйн “сод” жишээ ч болно доо.