Кремльд засгийн газрын түшээд болон аюулгүй байдлын албан тушаалтнуудын хэн нь хамгийн эрх мэдэлтэй вэ гэдэг дээр хүмүүс маргалдсаар иржээ. Зарим хүн Орос бол цэрэгжсэн улс гэж хэлдэг. Харин зарим нь цэргийн албан тушаалтнуудыг засгийн газрын түшээд нь хянадаг гэлцдэг. ФСБ буюу Аюулгүй байдлын алба, эсвэл Дотоод хэргийн яамыг Орост хамгийн хүчирхэг гэдэг ч эрх мэдлийн цорын ганц эх үүсвэр биш юм. Учир нь Оросын улс төрийн тогтолцооны гол эрх мэдлийг Кремль буюу ерөнхийлөгч Путин атгадаг.

Гэхдээ ажиглагчдын үзэж байгаар 2022 онд Украин дахь дайн эхэлснээс хойш Оросын Батлан хамгаалах яам болон Аюулгүй байдлын албаны нэр хүнд ихээхэн өсчээ. Материаллаг болон хүн хүчний хэрэгцээ их хэвээр байгаа тул Батлан хамгаалах яам өдгөө Оросын эдийн засгийн томоохон хэсгийг удирдаж байна. Цаашилбал, ерөнхийлөгч Путин ахмад дайчдыг нэг л өдөр удирдлагыг гартаа авах чухал хүмүүс гэж тодорхойлсон билээ.

Үүний зэрэгцээ тэрбээр Аюулгүй байдлын албанд Мөрдөн байцаах хороотой хамт авлигын эсрэг цуврал мөрдөн байцаалт явуулах гайхалтай эрх чөлөөг олгосон. Нийгэм болон бусад салбарт ч Аюулгүй байдлын алба нөлөөгөө улам бүр тэлсээр байна. Аюулгүй байдлын алба яваандаа Оросыг удирддаг болно гэх яриа аль 2000-аад онд л гарч байв.

Тэгвэл сүүлийн үеийн үйл явдлууд юуг харуулж байна вэ? Арми, аюулгүй байдлын хүчин улам их эрх мэдэлтэй болохын хэрээр Путины засаглал удаан үргэлжлэх дарангуйллын хэлбэртэй болжээ. Тиймээс анх харахад Оросыг цэргийнхэн болон Путин өөрөө удирддаг мэт. Бодит байдал дээр бүх зүйл илүү төвөгтэй аж.

Тодруулбал, Оросын хамгийн чухал байгууллагууд болох аюулгүй байдлын хүчнийхэн болон иргэний технократуудын хооронд маргаан байсаар байна.

Путин өнгөрсөн сарын 31-нд Василий Осмарковыг Батлан хамгаалахын сайдын орлогчоор томилсон. Энэ үйл явдал нь Оросын төрийн албан хаагчдын бүрэлдэхүүн өнгөц харагдаж байгаагаасаа илүү төвөгтэй байгааг илэрхийлэв. Осмарков 2017 оноос хойш энэ албан тушаалыг хашиж байсан хурандаа генерал Александр Фоминыг орлож байна.

Аюулгүй байдлын албанд туршлагагүй Осмарков нь Москвагийн улсын их сургууль болон Улсын менежментийн их сургуульд суралцаж төгсөөд, Үйлдвэр худалдааны сайдын нэгдүгээр орлогчоор ажиллаж байжээ. Тэрбээр импортыг орлох бүтээгдэхүүн, ялангуяа эмийн үйлдвэрлэлийн чиглэлээр мэргэшсэн технократ хүн юм.

Өнгөрсөн оны тавдугаар сард Батлан ​​​​хамгаалахын сайд Сергей Шойгуг огцруулсан нь дайн эхэлснээс хойш Путины дэглэмд гарсан хамгийн том өөрчлөлт байсан. Шойгуг Аюулгүйн зөвлөлд оруулж, түүний оронд мөн л цэрэг армийн туршлалагүй Андрей Белоусовыг томилсныг та бид санаж буй. Эдийн засагч мэргэжилтэй Белоусовыг Путины хамаатан Анна Цивилёва зэрэг бусад энгийн иргэдийн хамтаар албан тушаалд томилсон билээ.

Оросын цэрэг армийн хамгийн том нэгжийг удирдах албан тушаалд иргэний гаралтай удирдагчдыг томилсон нь нэгийг өгүүлнэ.

Нэгдүгээрт, өдгөө Батлан ​​​​хамгаалах яамны мэдэлд байгаа асар их хөрөнгийг үр ашигтай, оновчтой зарцуулах хэрэгцээ Кремльд байна. Батлан хамгаалах яам нь Оросын бусад яамнаас илүүтэй авлига, эрх мэдлийн тулаантай. Тиймээс Батлан ​​​​хамгаалах яамны зардал, үйл явцыг удирдах, аудит хийхийн тулд гаднаас технократ мэргэжлийн ур чадварыг авчрах нь зүйн хэрэг. Тулааны талбарт Оросын арми төдийлөн өндөр үр дүн үзүүлэхгүй байгаатай ч энэ нь холбоотой.

Хоёрдугаарт, авлигын эсрэг үргэлжилж буй цэвэрлэгээ нь хоёр үндсэн бүлэгт чиглэж байв. Энэ нь цэргийн албан тушаалтнууд болон орон нутгийн удирдагчид. Нэр бүхий хүмүүсийг халахыг нь халж, баривчлахыг нь баривчилснаар Батлан ​​​​хамгаалах яамны хоосон орон тоог иргэний гаралтай мэргэжилтнүүд, албан тушаалтнууд дүүргэжээ.

Үүгээр дамжуулан Кремль цэргийнхэн хэт их эрх мэдэл олж авахаас сэргийлж буй. Нөгөөтэйгүүр, төрийн эргэлтээс хамгаалж буй нэг хэлбэр.

Сергей Шойгугийн үеийг бодвол Кремль цэргийн дээд албан тушаалтнуудад төдийлөн итгэл үзүүлэхээ больжээ. Дайн эхэлснээс хойш ОХУ байлдааны талбарын командлагчдаа ч олон удаа сольлоо, Шойгугийн хамгаалж, дэмждэг байсан албан тушаалтнуудыг ч халлаа. Хүнд суртлаас ангижрахын тулд Кремль Батлан хамгаалах яаманд цус сэлбэлт хийж, иргэний технократуудыг авчрав.

Аливаа авторитар дэглэмүүд хэдий үр дүнгүй байсан ч хуучны том албан тушаалтнуудаас хамааралтай байдаг. Харин Оросын засгийн газарт системийг илүү үр ашигтай, шинэлэг болгох сонирхол их бага хэмжээгээр байдаг бололтой. Жишээлбэл, Дмитрий Медведев ерөнхийлөгч байхдаа орчин үеийн шинэчлэл, инновацийн талаар дуугардаг байв. Мөн Михаил Мишустин засгийн газрын үр ашгийг дээшлүүлэхэд чиглэсэн технократ гэдгээрээ алдартай тул 2020 онд ерөнхий сайдаар томилогдож байлаа.

Гэхдээ хэдэн 10 жил хүчирхэг явсан аюулгүй байдлын аппаратууд өнөөдөр шууд өөрчлөгдөнө гэдэг амаргүй. Цэргийнхэн эдийн засаг, нийгмийн асар их нөлөөтэй хэвээр. Засгийн газар бүрэн бэлэн байгаа эсэхээс үл хамааран цаашид олон өндөр албан тушаалтан буурь сэлгэх болов уу.