МАН-ын Удирдах зөвлөлөөс ажлын хэсэг гарч, эвдрэлцсэн хоёр талыг эвлүүлсэн ч УИХ дахь МАН-ын бүлгийн гишүүд 2026 оны төсвөөс болж дахин хагараад байна.

УИХ дахь МАН-ын бүлэг УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаас өчигдөр завсарлага авч ээлжит бусаар хуралдсан ч ойлголцолд хүрч чадсангүй. Иймээс УИХ-ын чуулганы өнөөдрийн нэгдсэн хуралдаанд УИХ дахь МАН-ын бүлгийн 68 гишүүнээс тал нь оролцож байна.

Өмнөх жилүүдэд УИХ-аар төсөв хэлэлцэх үед “Сайд, дарга нартай аймгуудад төсөв их хэмжээгээр тавигдлаа” гэдэг шүүмжлэл өрнөдөг байсан бол энэ удаад УИХ дахь МАН-ын бүлгийн хэсэг гишүүд “Засгийн газар танхимаа авч үлдэхийн тулд Ардчилсан намынхныг 2026 оны төсвөөр авлигадсан” гэдэг асуудал хөндөж буй.

Энэ талаар УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга Ц.Сандаг-Очир “Зураг төсөвгүй 363 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг УИХ-ын Төсвийн байнгын хороогоор оруулж дэмжсэн. Засгийн газраас 2026 оны төсөв УИХ-д өргөн мэдүүлэхэд эдгээр ажлууд байгаагүй. Засгийн газрыг тогтвортой ажиллуулах ёстой гэж Ардчилсан намын гишүүд ярьж хамгаалаад байсны цаад учир нь энэ боллоо. 2026 оны төсөв бол хулгайн төсөв, авлигажсан төсөв” гэдэг байр суурь илэрхийлсэн.

Харин УИХ-ын Төсвийн байнгын хорооны дарга Х.Ганхуяг “2026 оны төсвийг бүлгийн гишүүд барьцаалж байна. УИХ-ын дэд даргын асуудлыг шийд, Х.Булгантуяагийн асуудлыг шийд гэж байгаа. Уучлаарай, Төсвийн байнгын хороо, Төсвийн ажлын хэсэг ял наймаалцдаггүй.

Төсөв болохгүй байна, Ардчилсан намынхныг худалдаад авчихлаа гэдэг бол асуудал бол зориуд сценаритай явчихсан болов уу.

Төсвийн байнгын хороогоор ажлын хэсэг дээр хураагдсан саналаар санал хураахад манай намын бүлгийн гишүүдээс зарим нь гараад явсан. Тэгэнгүүт Ардчилсан намын гишүүдийн гаргасан санал дэмжигдэж, манай намын гишүүдийн дэвшүүлсэн санал унасан. Энийг Ардчилсан намтай үгсэн хуйвалдаж, төсөв наймаалцлаа гэж ярьж болохгүй” гэдэг тайлбар хийгээд буй.

Төсөв тойрсон дуулиан тасарсангүй, Хан-Уул дүүрэгт хэзээ мөдгүй ашиглалтад орохоор төлөвлөгдөж байсан 1500 хүүхэд хүлээн авах хүчин чадалтай 15 дугаар сургуулийн хөрөнгө оруулалтын мөнгө гэнэт алга болсон л гэнэ…

Тэр бүү хэл УИХ-ын Төсвийн байнгын хороогоор дээрх хэл ам дагуулсан 363 тэрбумын хөрөнгө оруулалттай холбоотой асуудлаар санал хураах үед Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Т.Аубакир албан бусаар хурал даргалж, Х.Ганхуягийн өмнөөс санал өгсөн гэдэг асуудал хөндөгдөж эхлээд байна.

УИХ-ын дэгийн тухай хуулийн 10.9-д “Санал хураалт явуулах үед гишүүн санал өгөх эрхээ зөвхөн өөрөө эдлэх бөгөөд энэ эрхээ бусдад шилжүүлэх, бусад гишүүний өмнөөс санал өгөхийг хориглоно” гэж тодорхой заасныг санаатайгаар зөрчсөн үйлдэл болжээ.

Мөн Монгол Улсын 2026 оны төсвийг батлах хуулийн хугацаа тулсан үед “Засгийн газар авлигажсан төсвөө татаж ав” гэх шаардлага тавьж эхэлсэн нь УИХ хуульд заасан хугацаанд багтаан ирэх оны төсвийн хуулийг баталж чадах уу гэдэг эргэлзээг ч үүсгээд буй.

Хуульд зааснаар УИХ Монгол Улсын 2026 оны төсвийн хууль болоод хамт өргөн мэдүүлсэн төслүүдийг арваннэгдүгээр сарын 15-нд багтаан батлах учиртай. Хэрэв дээр заасан хугацаанд багтаан баталж чадахгүй нөхцөлд аймаг, нийслэл төсвөө хэлэлцэхэд хүндрэл учирч тэр хэрээр төрийнхний цалин хөлсний асуудал ч сөхөгдөх юм.

Засгийн газар УИХ-д Монгол Улсын 2026 оны төсвийн хуулийг өргөн мэдүүлэхдээ нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогын хэмжээг 31.6 их наяд төгрөг буюу ДНБ-ий 30.9 хувь, нийт зарлагын хэмжээг 33 их наяд төгрөг буюу 32.2 хувь, төсвийн суурь тэнцлийг 2.0 их наяд төгрөг буюу ДНБ-ий 2.0 хувьтай тэнцэх алдагдалтай байхаар төлөвлөсөн. Нэг ёсны урсгал зардлыг нэмэгдүүлж болохгүй. Иймээс урсгал зардлаас таналт хийхээс аргагүй болсон. УИХ-аас байгуулагдсан ажлын хэсэг 2026 оны төсөв дээр ажиллаад  1 их наяд 150 тэрбум төгрөгөөр зардлыг бууруулсан. Төсвийн бүх ерөнхийлөн захирагч нарын зардлыг 13 хүртэл хувиар танасан.

УИХ-аар төсөв хэлэлцэх үеэс багш нар суулт зарлаж, улмаар ажил хаяснаар 2026 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс эхлэн цалингаа 50 хувь, 2025 оны арваннэгдүгээр сарын 1-нээс 26 хувиар тус, тус нэмэгдүүлж үндсэн цалингаа 2.8 сая төгрөгт хүргэхээр болсон.

Харин эмч нар суулт зарлан, ажил хаяхаа мэдэгдсэн ч ирэх онд цалинг нь 10-15 хувиар нэмэгдүүлэх, ахмадын тэтгэврийг 8.6 хувиар нэмэгдүүлэхээр УИХ дээр байгуулагдсан ажлын хэсэг төлөвлөснийг тэд эсэргүүцсээр байна. Ахмадууд өнөөдөр Төрийн ордны гадаа эсэргүүцлээ илэрхийлж байгаа бол эмч нар энэ сарын 13-нд ажил хаялт зарлахаа мэдэгдээд буй.

УИХ-аар 2026 оны төсвийн хуулийг батлахад ердөө долоо хоног үлдсэн. Иймээс төсвийг Засгийн газар луу буцаах боломж байхгүй.

Харин зураг төсөвгүй гэгдэж байгаа 363 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг “царцааж” эмч нарын цалин, ахмадын тэтгэврийг нэмэх эх үүсвэр болгох боломж бий.

Энэ тохиолдолд төсвөөс болж хоёр талцаад байгаа УИХ дахь МАН-ын бүлгийн гишүүд ойлголцоно. Гэхдээ Х.Ганхуяг гишүүний хэлсэнчлэн давраад УИХ-ын дэд даргын асуудлыг шийд, Х.Булгантуяагийн асуудлыг шийд гэдэг байдлаар төсвөөр барьцаа хийвэл МАН-ын Удирдах зөвлөлөөс байгуулагдсан ажлын хэсэг УИХ дахь МАН-ын бүлгийн гишүүдийг дахин эвлэрүүлэхээр ажиллаад ч амжилт олохгүй л болов уу.

Г.ХОРОЛ