Монгол Улс сүүлийн жилүүдэд гэр хорооллын айл өрхөд цахилгааны тарифын хөнгөлөлт олгох бодлого хэрэгжүүлж, үүгээр дамжуулан агаарын бохирдлыг бууруулах зорилт тавьсан. Гэвч 2021-2024 оны тоон мэдээлэл, төсвийн зарцуулалт, хэрэглээний бүтэц, хөнгөлөлтийн нөлөөллийг харвал бодлого үр дүнгээ өгч чадаагүй, харин ч төсвийн дарамтыг нэмэгдүүлжээ.

Засгийн газрын 2017 оны 199 дүгээр тогтоолоор баталсан “Гэр хорооллын өрхөд цахилгаан эрчим хүчний тарифын хөнгөлөлт үзүүлэх журам”-ын хүрээнд хүйтний улиралд шөнийн цагийн хэрэглээнд 100 хувийн хөнгөлөлт үзүүлдэг. Гэхдээ сүүлийн жилүүдэд Эрчим хүчний зохицуулах хороо (ЭХЗХ)-ноос дээд хязгаараас давсан хэрэглээнд 50 хувийн хөнгөлөлт нэмж олгож эхэлсэн нь бодит тооцоонд үндэслээгүй, төсвийн дэмжлэгийг хэт өсгөсөн гэж аудитын байгууллага дүгнэсэн байна.

 ЦАХИЛГААНЫ ХӨНГӨЛӨЛТӨД ХЭЧНЭЭН ТӨГРӨГ ЗАРЦУУЛАВ? 

Сүүлийн дөрвөн жилд нийт 710.8 мянган өрх хөнгөлөлтөд хамрагдаж, нийт 974.4 сая кВт.ц цахилгаан хэрэглэсэн байна. Үүнээс 779 сая кВт.ц буюу 80 хувь нь 100 хувийн хөнгөлөлт, 195.5 сая кВт.ц нь 50 хувийн хөнгөлөлт авчээ.

Улсын төсвөөс энэ хугацаанд нийт 109.2 тэрбум төгрөг зарцуулсан бөгөөд үүний 99.4 тэрбум нь бүрэн хөнгөлөлтөд, 9.7 тэрбум нь 50 хувийн хөнгөлөлтөд зориулагдсан байна. 2024 онд гэхэд л орой, шөнийн цахилгааны хөнгөлөлтөд 202.2 мянган өрх хамрагдаж, 285.1 сая кВт.ц цахилгаан хэрэглэж, 33.9 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлт авсан байна.

ХЭН ИЛҮҮ ХӨНГӨЛӨЛТ АВЧ БАЙНА ВЭ?

Гэвч хөнгөлөлтөд хамрагдсан өрхүүдийн 14.7 хувь буюу өндөр хэрэглээтэй айлууд нийт хөнгөлөлтийн 61.8 хувийг дангаар эзэлж байгаа нь бодлого зорилтот бүлгээс гажсан гэдгийг нотолж байна.

Эрчим хүчний салбарын татаас жил ирэх тусам өсөж байгаа. Зөвхөн гэр хорооллын хөнгөлөлт, өвлийн хүлэмжийн цахилгааны хөнгөлөлт хоёр нийлээд 2024 онд 29.3 тэрбум төгрөгт хүрч, энэ нь салбарын нийт татаасын 32.3 хувийг эзэлжээ.

Өвлийн хүлэмжийн цахилгааны хөнгөлөлтөд 2021–2024 онд 220 аж ахуй эрхлэгч хамрагдаж, 5.3 сая кВт.ц хэрэглээнд 750.4 сая төгрөгийн хөнгөлөлт авсан. Энэ нь 2021 онтой харьцуулахад хэрэглээ 145 хувь, хөнгөлөлтийн хэмжээ хоёр дахин өссөн үзүүлэлт юм.

 АГААРЫН ЧАНАР САЙЖИРСАН УУ?

Харамсалтай нь агаарын чанарын үзүүлэлт бодлогын зорилготой нийцэхгүй байна. 2021–2024 оны дундаж үзүүлэлтээр:

PM2.5 ба PM10 тоосонцрын агууламж стандартын хэмжээнээс 2–3.5 дахин их байгаа нь гэр хорооллын цахилгааны хөнгөлөлт бодитоор утааг бууруулаагүйг харуулж байна. Эрчим хүчний зохицуулах хороо 2021–2024 онд эрчим хүчний үр ашиг, хэрэглээний соёлыг дээшлүүлэх чиглэлд 3,780 арга хэмжээ хэрэгжүүлж, 230.8 тэрбум төгрөг зарцуулсан гэж мэдээлсэн. Үүний үр дүнд 93.5 сая кВт.ц цахилгаан, 187.7 мянган Гкал дулааны хэмнэлт бий болсон нь дэвшил боловч нийт хөнгөлөлтийн системийн үр ашигтай харьцуулахад харьцангуй бага үзүүлэлт юм.

Өнөөгийн нөхцөлд цахилгааны хөнгөлөлтийн бодлого анх зорьсон “агаарын бохирдлыг бууруулах” үр нөлөөгөө бүрэн өгч чадсангүй. Харин ч төсвийн дарамт нэмэгдэж, өндөр хэрэглээтэй өрхүүдэд илүү ашигтай болжээ.