ХҮН намын нарийн бичгийн дарга, эдийн засагч Ц.Лут-Очиртой цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа. 

-Та ХҮН намын нарийн бичгийн даргын ажлаа өгч, намаасаа гарахаар болсон гэж сонслоо. Ер нь намын дотоод үйл ажиллагаанд оролцохгүй байгаа юу?

-Миний хувьд ХҮН намын үйл ажиллагаанд оролцоогүй нэг жил гурван сар болж байна. Тийм учраас ХҮН намаас гарч байгаагаа албан ёсоор зарлаж байна. Намынхаа үзэл баримтлал, мөрийн хөтөлбөр, сонгогчдод өгсөн амлалтаасаа урваад яваа нам нэртэй хуйвалдагчдын нэг байх хүсэл алга. ХҮН намаас гарч байгаа хүсэлтээ нийслэлийн Баянгол дүүргийн намын хороондоо өгнө.

-Ардчилсан нам ч юм уу, өөр намд элсэх үү?

-Одоогоор бодсон зүйл алга байна.

-Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ хэвлэлд анх удаа ам нээж, яриа өглөө. Таны хувьд Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ болон түүний хүү О.Тэмүүлэн, иргэн Ч.Өгөөдэйбаатар нарын хөрөнгө орлого хууль ёсных мөн эсэхийг шалгуулахаар АТГ-т хандаж байсан шүү дээ?

-Би бол 2025 оны дөрөвдүгээр сарын 16-н буюу Засгийн газрын бодлого шийдвэртэй холбоотойгоор улс орныхоо эрх ашгаас илүүтэй гадаад улсын эрх ашгийг хамгаалдаг урвагчдын Засгийн газар болчихлоо, тиймээс огцор гэдэг шаардлагыг тавьж байсан. Тэрний дараагаар Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнийн хүүгийн тансаг хэрэглээтэй холбоотой мэдээлэл цацагдаж, бидний шаардлагатай залуус нэгдэн "Огцрох амархан" жагсаалыг хийсэн. Түүний хэвлэлд ярьсан мэдээллийг харлаа. Тэр хүн Засгийн газраа яагаад огцорсон гэдгийг ойлголгүйгээр асуудлуудад хариулт өгч байгаа шиг санагдлаа. Миний хувьд Л.Оюун-Эрдэнэ таван жил орчим Ерөнхий сайдаар ажиллахдаа Монгол  Улсын хөгжил дэвшилд нэмэртэй чухал ажил хийж дуусгасан уу гэдэгт шүүмжлэлтэй хандаж байгаа. Миний санаанд тийм ажил огт буухгүй байна. Ард иргэд дахин нэг бодно биз. Тэр хүн сайхан пи-ар хийдэг байсан ч бодитоор ард түмний амьдралыг дээшлүүлэхээр хэрэгжүүлж, эхлүүлж, дуусгасан ажил байхгүй түүнд.

Хувийн хэвшлээ тонон дээрэмдэх, хөрөнгийг нь булаах, баялгийн сан гэдэг гоё сайхан үгээр олон нийтийг төөрөгдүүлэх, төрийн өмчийг нэмэгдүүлж, хэдхэн улстөрч тэнд тоглодог тогтолцоог л бий болгосон хүн.

Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын үед нүүрсний хулгай гарсан байхад Засгийн газрыг тэргүүлж байгаа хүн энэ хулгайн талаар огт мэдэхгүй байна гэж байхгүй. Хэрвээ үнэхээр энэ хулгайг мэдэхгүй байсан бол ажлаа хийж чаддаггүй байсан гэсэн үг. Хулгайтай холбогдсон эсэхийг нь Авлигатай тэмцэх газраас шалгаж, мухарлах ёстой. Гэтэл өнөөдөр АТГ-аас Л.Оюун-Эрдэнийн хүүгийн тухайн үеийн дуулиан дэгдээсэн тансаг хэрэглээнийх нь эх үүсвэрийг шалгасан болж, дүр эсгэсэн байна лээ. Гэтэл хүүхэд нь Англи улсад ямар зардлаар амьдарч байгаа эсэх талаар гэх мэт өндөр дүнтэй олон зарлага байгаа.

-МАН-ын дотоод асуудал улс орныг хямрал руу түлхэж байна. Ардчилсан намын зүгээс нэгдмэл байр суурьтай байгаагаа илэрхийлж, сөрөг хүчний дуу хоолойг хүргэж байсан бол ХҮН намаас одоог болтол тодорхойгүй байгаа нь олны шүүмжлэл дагуулж байна?

-МАН-ын даргын төлөөх өрсөлдөөн нь намыхнаа гишүүдийг 50:50 хувьтай хувааж, Засгийн эрхийн төлөөх тэмцэл болж хувирлаа. Энэ асуудалд Ардчилсан намын зүгээс нэгдмэл байр суурьтай байж, шаардлагаа тавиад явсан. Харин ХҮН намынхан албан ёсоор байр сууриа илэрхийлээгүй. Хамтарсан Засгийн газарт орж ажиллаж буй ХҮН намын хоёр сайд нь УИХ-ын нэгдсэн чуулганы хуралдааны санал хураалтад оролцоогүй. Гэтэл ХҮН намын таван гишүүний дөрөв нь Засгийн газрыг огцруулахаар гарын үсэг зурж, дэмжсэн бол нэг нь огт санал өгөөгүй, харин Ж.Золжаргал гишүүн ганцаараа Засгийн газраа авч үлдэх талд кноп дарсан байдаг.

Намын санал тодорхой биш, зарчмаа дагахгүй, МАН-ын зарим албан тушаалтан, эрх ашгийн талд саналаа өгсөн гэж харж байгаа.

Сая ажиглаж байхад нэг гишүүн нь зарчмаа бодож Засгийн газрыг огцруулах үндэслэлгүй байна гэдэг талаас саналаа өгсөн бол үлдсэн гишүүд нь Засгийн газрыг огцруулах шаардлагатай гэж гарын үсэг зурсан. Тэрнээс биш ямар нэгэн хуулийн үндэслэлтэй, тайлбартай ХҮН намын нэгдсэн байр суурь огт байхгүй. Засагт хамтарч байгаа Шадар сайдаар ажиллаж байгаа хүмүүс маань Засгийн газраа хамгаалж гарын үсгээ зурахгүйгээр "зугтсан". Нөгөө гишүүдийнх нь олонх Засгийн газрыг огцруулахыг дэмжсэн учраас Засгаас гарья гэж байгаа юм болов уу гэж ойлгож байна.

-Шадар сайд С.Амарсайханыг хариуцлагын гэрээ зөрчсөн гэж үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөх шийдвэрийг гаргалаа. Үүний дараагаар ХҮН намын хоёр сайдыг чөлөөлөх эсэх асуудал хөндөгдөв үү?

-Сая Шадар сайд С.Амарсайханыг чөлөөлсөн шийдвэр бол олон нийтийн хүсэн хүлээж байсан шийдвэр байсан. Энэ хүн хүний эрх зөрчсөн, олон нийтийг хохироосон маш олон буруу шийдвэрийг гаргасан ч ямар нэгэн хариуцлага хүлээгээгүй. Улс төрийн хариуцлагаас гадна бусад хариуцлагыг тооцох болов уу гэж найдаж байна.

-Улс төрийн тогтворгүй нөхцөл байдлын улмаас нийгэм, эдийн засагт хүлээлт үүсгэж байна. Ирэх оны төсвийг энэ сарын 15-ны дотор батлах ёстой. Гэтэл одоо төсвийн төслийн дөрөв дэх хэлэлцүүлэг рүү орох гэж байна. Та ирэх оны төсвийг хэрхэн дүгнэж байна вэ?

-Би ирэх 2026 оны улсын төсвийн төслийн саналуудыг харсан. Өнгөрсөн жилийн төсөвтэй харьцуулахад инфляцийн түвшиндээ нэмэгдэж, үргүй зардал багатай, бодитой төсвийн төсөл батлахаар хэлэлцүүлж байна гэж харж байгаа.

Улсын төсвийн урсгал зардал дотроо зохицуулалт хийж, багш, эмч нарын цалин болон ахмад настны тэтгэврийг боломжит хэмжээндээ тооцоолол хийж нэмэхээр төлөвлөж байна.

Багш нарын цалин нэмсэнтэй адилхан эмч нарын цалинг нэмэх шаардлагатай байгааг дэмжиж байгаа. Нөгөө талдаа улсын төсвийн зарлагаа нэмэхээс гадна орлого нэмэх нөхцөл боломжийг хайх ёстой. Төрийн өмчийн компаниуд нь дандаа ашиггүй ажиллаж, өндөр зарлагатай, олон мянган ажилтан үр ашиггүй, сул цалин авч ажилладаг. Эдгээр компаниудыг яагаад хувьчилж болохгүй байгаа юм бэ.

Гэрэл зургийг Л.Энх-Оргил