УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Ерөнхий сайдыг огцруулах асуудлыг хэлэлцэн шийдвэрлэхдээ Монгол Улсын Үндсэн хууль болоод бусад холбогдох хуулиудыг зөрчсөн гэж үзэн Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх УИХ-ын 95 дугаар тогтоолд бүхэлд нь хориг тавьсан байсан.  Тэгвэл дээрх хоригоо өнгөрсөн Даваа гаригт татан авсан юм.

Учир нь, Үндсэн хуулийн Цэц 2025 оны аравдугаар сарын 22-ны өдрийн Их суудлын хуралдаанаар УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэн шийдвэрлэсэн Ерөнхий сайдыг огцруулсан асуудал нь Үндсэн хууль зөрчсөн гэдэг дүгнэлт гаргасан. Иймээс хоригоо татан авч байна гэдгээ мэдэгдэв.

Үндсэн хуулийн Цэцийн 2025 оны аравдугаар сарын 22-ны өдрийн их суудлын хуралдаанаар Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Х.Булгантуяа нь Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдааныг даргалахдаа Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Нэгдүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн “Ардчилсан ёс, … хууль дээдлэх нь төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчим мөн.”, Дөчин гуравдугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн “Улсын Их Хурлын гишүүдийн дөрөвний нэгээс доошгүй нь Ерөнхий сайдыг огцруулах саналыг албан ёсоор тавибал Улсын Их Хурал гурав хоногийн дараа хэлэлцэж эхлэн арав хоногийн дотор шийдвэрлэнэ. Улсын Их Хурлын нийт гишүүний олонхи уг саналыг дэмжсэн бол Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай Улсын Их Хурлын тогтоол баталсанд тооцож, шинэ Ерөнхий сайдыг гуч хоногийн дотор томилно.” гэснийг зөрчсөн гэж дүгнэсэн билээ.

Түүнчлэн Монгол Улсын Их Хурлын 2025 оны аравдугаар сарын 17-ны өдрийн “Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай” 95 дугаар тогтоол нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Нэгдүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн “Ардчилсан ёс, … хууль дээдлэх нь төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчим мөн.”, Дөчин гуравдугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн “Улсын Их Хурлын гишүүдийн дөрөвний нэгээс доошгүй нь Ерөнхий сайдыг огцруулах саналыг албан ёсоор тавибал Улсын Их Хурал гурав хоногийн дараа хэлэлцэж эхлэн арав хоногийн дотор шийдвэрлэнэ. Улсын Их Хурлын нийт гишүүний олонхи уг саналыг дэмжсэн бол Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай Улсын Их Хурлын тогтоол баталсанд тооцож, шинэ Ерөнхий сайдыг гуч хоногийн дотор томилно.”, Далдугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн “Үндсэн хуульд хууль, зарлиг, төрийн байгууллагын бусад шийдвэр, нийт байгууллага, иргэний үйл ажиллагаа бүрнээ нийцсэн байвал зохино.” гэснийг зөрчсөн гэж шийдвэрлэсэн юм.

МАН-ЫН ГИШҮҮДИЙГ ЭВЛЭРҮҮЛЭХ АЖЛЫН ХЭСЭГ БАЙГУУЛАВ

МАН-ын Удирдах зөвлөл Мягмар гаригт өргөтгөсөн байдлаар хуралдаж, нам дотор үүссэн хурцадмал асуудлыг шийдвэрлэх хүрээнд ажлын хэсэг байгуулав. Тус ажлын хэсгийг УИХ-ын гишүүн асан, Эдийн засаг хөгжлийн сайд асан Ч.Хүрэлбаатар ахалсан бөгөөд бүрэлдэхүүнд нь  МАН-ын дарга асан, Ерөнхий сайд асан С.Баяр, М.Энхболд, Б.Даш-Ёндон, Н.Энхбаяр, Ерөнхий сайд асан Ж.Эрдэнэбат, Хууль зүй дотоод хэргийн сайд асан Ц.Нямдорж, УИХ-ын гишүүн, Шадар сайд С.Амарсайхан, УИХ-ын гишүүн, Эдийн засаг хөгжлийн сайд Н.Учрал, УИХ-ын гишүүн З.Мэндсайхан, Ж.Бат-Эрдэнэ, Улаанбаатар хотын захирагч Х.Нямбаатар нар оржээ.

МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Я.Содбаатар “МАН-ын Удирдах зөвлөлийн хуралдааныг өргөтгөсөн байдлаар зохион байгууллаа. Нам дотор үүсээд байгаа улс төрийн нөхцөл байдал, бүлэг дээр үүсээд байгаа асуудлыг ярьж үзээд ажлын хэсэг гаргалаа. Ажлын хэсэг хоёр хоногт ажиллаад ойлголцохгүй,  хуваагдаад байгаа асуудлыг нэгтгэж эв нэгдлийг хангах үүрэг чиглэл авсан.

Ажлын хэсэгт МАН-ын даргаар ажиллаж байсан ахмад гишүүдээ оруулаад байгуулсан.

Удирдах зөвлөлийн хураддаанаар ганцхан намын дотоод асуудлыг ярихаас гадна нийгэмд үүсээд байгаа асуудлыг ярилцлаа. Улсын төсвийг цаг хугацаанд нь батлахад парламент бүрэн эрхийнхээ хүрээнд шийдвэрлэх чиглэлийг гаргалаа.  Мөн Ерөнхий сайд шатахууны хомстол, багш, эмч нарын ажил хаялттай холбогдуулж мэдээлэл өгсөн юм.

УИХ дахь МАН-ын бүлгийн Пүрэв гаригийн ээлжит бус хуралдаанаар бүлгийн даргын асуудлыг хэлэлцээд УИХ-ын гишүүн Ж.Батжаргалыг сонгожээ. Улмаар бүлгийн даргын тамгыг өмнөх бүлгийн дарга УИХ-ын гишүүн Ж.Бат-Эрдэнэ хүлээлгэн өгчээ. Түүнийг энэ удаагийн ээлжит бус бүлгийн хурлаас УИХ дахь МАН-ын бүлгийн даргаас чөлөөлөв. Хоёр асуудал хэлэлцсэний нэг нь УИХ-ын дэд даргаас УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяаг чөлөөлж, УИХ-ын дэд даргад УИХ-ын гишүүн Ж.Бат-Эрдэнийг нэр дэвшүүлсэн байна.

БАГШ, ЭМЧ НАРЫГ ОРОН СУУЦАНД ХАМРУУЛАХ АСУУДЛЫГ СУДЛАХ АЖЛЫН ХЭСЭГ БАЙГУУЛЛАА

Засгийн газрын Лхагва гаригийн /2025.10.29/ хуралдаанаас гаргасан шийдвэрийн талаар сайд нар дараах мэдээллийг өгсөн юм. Энэ үеэр Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын сайд Э.Бат-Амгалан мэдээлэхдээ "Төрийн оролцоотой баригдаж байгаа орон сууцнууд Улаанбаатар хотод түлхүү бий.  Нийслэлийн хэмжээнд есөн байршилд  2025-2028 оны хооронд 21694 айлын орон сууц ашиглалтад орохоор баригдаж байна.

Засгийн газрын өнөөдрийн хуралдаанаас багш, эмч болоод төрийн албан хаагч нарыг эдгээр орон сууцанд хамруулах асуудлыг судлах ажлын хэсгийг байгууллаа. Ажлын хэсгийг миний бие ахалж, Боловсролын сайд П.Наранбаяр, Эрүүл мэндийн сайд Ж.Чинбүрэн болон бусад сайд нар багтаан байгуулсан.  Энэ он дотроо багтаад ажлын хэсэг дээрх асуудалтай холбоотой шийдлийг танилцуулах үүрэг хүлээлээ.

Тэргүүн ээлжинд дээрх 21694 айлын орон сууцанд багш, эмч, төрийн албан хаагч нарыг хамруулах юм. Урьдчилгаа багатайгаар буюу 5-10 хувийн урьдчилгаа төлж, ипотекийн зээлд хамруулах боломжийг судлах юм.

Мөн ажлын хэсэг ипотекийн зээлийн эх үүсвэрийг хаанаас гаргах вэ гэдгийг судална гэлээ.

Сануулахад, энэ онд Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр хэрэгжиж буй төслийн хүрээнд Баянхошуу, Шархаданд тус бүр 110 айлын орон сууц ашиглалтад орох бөгөөд ирэх гурван жилд Сэлбэ, Баянголын ам, Ханын материал зэрэг байршилд нийт 12619 айлын орон сууц ашиглалтад орох юм байна" гэв.

ШАДАР САЙД С.АМАРСАЙХАНЫГ АЛБАН ТУШААЛААС НЬ ОГЦРУУЛЛАА

Тэрбээр өөрийн олон нийтийн сүлжээн дэх хуудаснаа дараах мэдэгдлийг хийсэн юм.

Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүх “Ногоон автобусны хэрэг” гэх тодотголтой 24 хүнд холбогдох хэргийг шүүгдэгч, хохирогч, иргэний хариуцагч, тэдгээрийн өмгөөлөгч нарын гаргасан давж заалдах гомдлууд болон прокурорын бичсэн эсэргүүцлийг үндэслэн 2025 оны 10 дугаар сарын 23-ны өдрөөс 2025 оны аравдугаар сарын 30-ны өдөр хүртэлх хугацаанд хянан хэлэлцэж, дараах байдлаар шийдвэр гаргалаа. Үүнд:

Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүх Д.Мөнх-Эрдэнэ, Г.Энхтайван, Г.Мишээлт, Ж.Сүхбаатар, БНСУ-ын иргэн Ли Жон Соб /Lee JungSeob/ Ким Кэа Баум /Kim KeaBaum/, Б.Алтаншагай, Ч.Мөнхбаяр, Ц.Болортуяа нарын 9 хүнд холбогдох хэргийг “гэмт хэргийн шинжгүй” үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгож, тэдгээрийг цагаатгаж шийдвэрлэсэн, мөн шүүгдэгч С.Жавхлантбаатар, С.Бямбасүрэн нарыг гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож шийдвэрлэсэн нь хэргийн бодит байдалтай нийцсэн, Эрүүгийн хуулийг зөв тайлбарлан хэрэглэсэн байх тул шийтгэх тогтоолын энэ хэсгүүдийг хэвээр үлдээж шийдвэрлэсэн.

Шүүгдэгч А.Ганхуяг, Ж.Эрдэнэбат, А.Чойжилсүрэн, Б.Түмэнжаргал, Ш.Баярсүх, Б.Мөнхболд, Д.Цогтбадрах, Б.Баярмаа, Б.Дөлгөөн, Ц.Хадбаатар, О.Лувсандагва, О.Сүхбаатар, О.Хонгорзул нарын 13 хүнийг гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тус тус тооцож шийдвэрлэхдээ хууль зүйн дүгнэлтийн зарим хэсэг нь хэргийн талаар тогтоосон байдал, түүний гэм бурууг нотолж байгаа нотлох баримтын агуулгад буюу хэргийн бодит байдалд нийцээгүй, Эрүүгийн хуулийг буруу тайлбарлан хэрэглэсэн байх тул тэдгээрт холбогдох хэсгүүдэд зохих өөрчлөлтийг оруулж шийдвэрлэв. Тодруулбал,

Нийслэлийн худалдан авах ажиллагааны газрын даргын А/157 тушаалаар батлагдсан ажлын хэсгийн гишүүд болох шүүгдэгч Б.Түмэнжаргал, Ш.Баярсүх, А.Чойжилсүрэн нарыг  “Тэнүүн Огоо” ХХК-иас их багтаамжийн дизель автобусны хөдөлгүүр “..DE08TIS DIESEL (240PS)..” гэж евро-2 стандартын хөдөлгүүртэй санал ирүүлсэн буюу техникийн тодорхойлолтын 6 дахь хэсэгт заасан шаардлагад нийцээгүй байгааг огт шалгаж үзээгүй шийдвэр гаргасан, уг шийдвэр гаргахад шүүгдэгч С.Жавхланбаатар нөлөөлсөн гэж дүгнэсэн боловч нэр бүхий шүүгдэгч нар зориуд санаатай үйлдлээр дээрх нөхцөл байдлыг шалгаж үзээгүй, мөн тэдгээрт хэн нэг этгээд нөлөөлсөн, мэдсээр байж Тэнүүн Огоо ХХК-д давуу байдал бий болгосон гэж үзэх үйл баримт, үндэслэл хэргийн баримтаар тогтоогдоогүй байх тул Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.1 дүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэргийн шинжийг хангаагүй.

Харин шүүгдэгч Б.Түмэнжаргал, Ш.Баярсүх, А.Чойжилсүрэн нарын техникийн тодорхойлолтын 6 дахь хэсэгт заасан үзүүлэлтийг “..Дизель турбо евро III, нэмэлт хэсэгт DE08TIS DIESEL (240PS, Евро III)” гэж евро-2 хөдөлгүүрийн DE08TIS DIESEL моделийг бичиж ирүүлснийг шалгаж тодруулаагүй үйлдэл нь ажил үүргээ зохих ёсоор гүйцэтгээгүй буюу Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 23.5 дугаар зүйлийн 1 хэсэгт заасан “Хайнга хандах” гэмт хэргийн шинжийг хангаж байна гэж дүгнэж, тухайн зүйл, хэсэгт зааснаар гэм буруутайд тооцож, эрүүгийн хариуцлага оногдуулсан,

Мөн, анхан шатны шүүх шүүгдэгч Ж.Эрдэнэбатыг 2023 оны 01 дүгээр сарын 23-ны өдрийн 50 дугаартай албан бичиг үйлдэж, тодруулгад дурдсан бүх шаардлагыг хангана гэсэн агуулгаар албан бичиг хүргүүлж, ажлын хэсгийн гишүүдийг өөрийн компанийг сонгон шалгаруулахад зориуд хүргэсэн гэмт хэрэгт хатгагчаар хамтран оролцсон гэж прокуророос яллаж ирүүлээгүй үндэслэлээр гэм буруутайд тооцсон. Тухайн албан бичгийн агуулгаас үзэхэд техникийн тодорхойлолтын 6 дахь шаардлагад буюу Евро-2 хөдөлгүүрийн модель хэсэгт тодруулга аваагүй, энэ талаар тодруулга өгөөгүй байгаа учир уг албан бичиг үйлдснээр сонгон шалгаруулах ажлын хэсгийн гишүүдэд нөлөөлж давуу байдал бий болгосон гэж үзэх боломжгүй байх тул шүүгдэгч Ж.Эрдэнэбатад холбогдох хэргээс уг үйлдлийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэлээ.

Залилах гэмт хэргийн хувьд, прокуророос Бүгд Найрамдах Солонгос Улсын иргэд болох “Воннам Жи Эл Эс” ХК /Wonnam GLS Co.,Ltd/-ын захирал болох Ли Жон Соб /Lee Jung Seob/, “Иктае” ХК /Iktae Co.,Ltd/-ын ерөнхийлөгч Ким Кэа Баум /Kim Kea Baum/, “Тэнүүн-Огоо” ХХК-ийн ерөнхий захирал А.Ганхуяг, гүйцэтгэх захирал Ж.Эрдэнэбат нарыг залилах гэмт хэргийг бүлэглэн үйлдсэн гэж яллагдагчаар татсан бөгөөд анхан шатны шүүх Ли Жон Соб, Ким Кэа Баум, Ж.Эрдэнэбат нарыг гэмт хэрэг үйлдээгүй гэж цагаатгаж, шүүгдэгч А.Ганхуягийг гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож шийдвэрлэжээ.

Хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудыг цогц байдлаар үнэлж дүгнэхэд, Бүгд Найрамдах Солонгос Улсын иргэд болох “Иктае” ХК /Iktae Co.,Ltd/-ын ерөнхийлөгч Ким Кэа Баум /Kim Kea Baum/, “Воннам Жи Эл Эс” ХК /Wonnam GLS Co.,Ltd/-ын захирал болох Ли Жон Соб /Lee Jung Seob/, “Тэнүүн-Огоо” ХХК-ийн ерөнхий захирал А.Ганхуяг, гүйцэтгэх захирал Ж.Эрдэнэбат нарын нэгдсэн үйлдлийн үр дүнд евро 2 хөдөлгүүр бүхий автобуст “Adblue” төхөөрөмжийн банк суурилуулаад, евро 5 гэсэн бичиглэл бүхий наалт наасан нөхцөл байдал тогтоогдож байх боловч энэ нь өмчлөгч, эзэмшигчийн эд хөрөнгө, эд хөрөнгийн эрхийг өөртөө ашиг олох шунахай сэдэлтээр, хариу төлбөр хийхгүй, буцаан өгөхгүй байх санаа зорилгоор өөрийн эзэмшил, өмчлөлд шилжүүлэн авсан залилах гэмт хэргийн шинжийг хангахгүй байна. Харин шүүгдэгч “Тэнүүн Огоо” ХХК-ийн ерөнхий захирал А.Ганхуяг нь Нийслэлийн Засаг даргын тамгын газартай байгуулсан гэрээгээр өөртөө олж авсан давуу байдлаа хамгаалах зорилгоор стикер наах, хүхрийн агууламж бууруулах зориулалтын төхөөрөмж суурилах үйлдэл хийж, Эрүүгийн хуулиар хамгаалагдсан нэг эрх ашигт халдаж, нэг төрлийн хохирол, хор уршигт хүргэсэн байна.

Мөн, яллаж буй үндэслэлд дурдсан зөвхөн евро 5 хөдөлгүүртэй автобусанд суурилуулах төхөөрөмж байсан гэж дүгнэх нотлох баримт эргэлзээгүй тогтоогдоогүй, талуудын гэрээ дүгнэсэн байдлаас үзэхэд гэрээний зарим хэсгийг хэвээр үлдээсэн, зарим хэсэгт хугацаатай үүрэг өгсөн, зарим хэсгийг хэсэгчлэн цуцалсан байх бөгөөд захиалагч талаас гэрээ цуцлагдсан хэсгээр хохирлыг тооцон акт үйлдэж гаргуулан авсан байх тул шүүгдэгч А.Ганхуягт холбогдох хэргээс уг үйлдлийг гэмт хэргийн шинжгүй үндэслэлээр хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэв.

Нийтийн тээврийн газрын даргын А/65 дугаартай тушаалаар батлагдсан ажлын хэсгийн гишүүд болох Б.Мөнхболд, Д.Цогтбадрах, О.Лувсандагва, А.Чойжилсүрэн, О.Хонгорзул, Б.Дөлгөөн, Ц.Хадбаатар, Б.Баярмаа нарыг анхан шатны шүүхээс албаны эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаад “Тэнүүн Огоо” ХХК-ийн нийлүүлж буй 20 автобусыг техникийн тодорхойлолтод заасан шаардлага хангаагүй байхад хүлээн авч, “Тэнүүн Огоо” ХХК-д давуу байдал бий болгосон гэмт хэрэгт хамжигчаар хамтран оролцсон гэм буруутайд тооцсон нь хэргийн бодит байдалд нийцээгүй, Эрүүгийн хуулийг буруу хэрэглэсэн үндэслэлд хамаарч байна.

Учир нь аливаа гэмт хэрэгт хамжигчаар хамтран оролцоход үйлдэл хийхээсээ өмнө урьдчилан амласан байхыг шаарддаг бөгөөд дээрх ажлын хэсгийн гишүүд нь А.Ганхуяг, Ж.Эрдэнэбат, Жавхлантбаатарт нартай урьчилан тохиролцсон амлалт өгсөн, тэдгээртэй хуйвалдаж хэрэгжүүлсэн гэж үзэх үйл баримт, үндэслэл хэргийн баримтаар тогтоогдохгүй байна.

Харин, шүүгдэгч Б.Мөнхболд, Д.Цогтбадрах, О.Лувсандагва, А.Чойжилсүрэн, О.Хонгорзул, Б.Дөлгөөн, Ц.Хадбаатар, Б.Баярмаа нар нь А/65 дугаартай ажлын хэсгийн гишүүнээр томилогдон ажиллаж байхдаа ажил үүргээ зохих ёсоор хэрэгжүүлээгүй буюу сонгон шалгаруулах ажлын хэсгийн гишүүнээр ажиллах үүрэг хүлээсэн хэдий ч дээд албан тушаалтны шийдвэрт тал засах, бусдад хэт найдах зэргээр үүрэгт ажилдаа хайнга хандаж, хэлбэрийн шинжээр өөрсдийн оролцоог хангасан болгож, 20 ширхэг автобус хүлээн авсан хурлын тэмдэглэл, актад гарын үсэг зурсан байгаа нь Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 23.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “Албан тушаалтан хууль, захиргааны хэм хэмжээний актаар тодорхойлогдсон албан үүргээ зохих ёсоор биелүүлээгүй улмаас их хэмжээний хохирол учруулсан” гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний шинжийг хангаж байна гэж давж заалдах шатны шатны шүүх дүгнэж, тухайн зүйл, хэсэгт зааснаар гэм буруутайд тооцож, эрүүгийн хариуцлага оногдуулж шийдвэрлэв.

Түүнчлэн, Монгол Улсын Үндсэн Хуульд зааснаар иргэд шударга шүүхээр шүүлгэх, хэргээ шүүх ажиллагаанд биеэр оролцох үндсэн эрхтэй тул анхан шатны шүүх хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалд тооцож, шүүх хуралдааны танхимын түрээс 26.000.000 төгрөгийг шүүгдэгч нараас хувь тэнцүүлэн гаргуулсан хэсгийг хүчингүй болгов.