Улаанбаатарт ирсэн жуулчдын зорин очдог газрын нэг бол Гандантэгчинлэн хийд. Хүмүүсийн хэлж заншсанаар Гандангийн дэнжийг аялал жуулчлалын бүс болгох талаар олон жил ярьж, төлөвлөсөн ч ажил болж хэрэгжсэн нь үгүй. Энэ дэнжийнхэн бусад гэр хорооллоос онцгой. Учир нь Гандангийн дэнж тэр чигээрээ улсын тусгай хамгаалалттай бүс. Тэгэхээр нэг талаасаа соёлын өв, нөгөө талаасаа гэр хороолол болж байгаа юм.

Энэ талаар нийслэлийн Ерөнхий архитектор Ч.Төгсдэлгэр мэдээлэл өгөхдөө "Гандангийн дэнж орчмыг аялал жуулчлалын бүс болгохоор дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалтыг энэ жил маш эрчимтэй хийсэн. Үүнээс гадна жишиг гудамжийг тохижуулж байна. Гандангийн дэнж бол нийт 55 га нутаг дэвсгэртэй бөгөөд 5700 өрх амьдарч байна. Тэр дунд 170 гаруй аж ахуйн нэгж үйл ажиллагаагаа явуулж байна.

Өнгөрсөн хугацаанд маш олон удаагийн төлөвлөлтүүдийг хийж байсан ч хэрэгжиж чадаагүй. Энэ удаа Гандантэгчинлэн хийдийн зүүн хаалгаас чанх урагшаа 1.7 га газрыг чөлөөлж, жишиг гудамж хийнэ.

Газар чөлөөлөлтийн хувьд 55 нэгж талбар өртсөн бөгөөд гурван нэгж талбар татгалзаж, чөлөөлөгдөөгүй байгаа. Энэ өвөлдөө газар чөлөөлөлтөө бүрэн дуусгаж, үнэлгээгээ дуусгаад ирэх хавраас тохижилтын ажлыг эхлүүлнэ. Ерөнхийдөө Гандан орчмын худалдаа үйлчилгээ, аялал жуулчлалын бүс болох бүрэн боломжтой. Аж ахуйн нэгжүүдийг жигд байдлаар тохижуулна. Ингэхдээ Гандангийн дэнжийн хуучин төрхийг сэргээж, төлөвлөлтөө хийсэн" гэсэн юм.

"УЛСДАА СҮМ ХИЙДИЙГ ДАГАЛДСАН СУУРЬШЛЫН БҮСТЭЙГЭЭ ҮЛДСЭН ЦОР ГАНЦ ТҮҮХЭН БАЙГУУЛАМЖ"

Гандангийн дэнжийн жишиг гудамжны бүтээн байгуулалтын хүрээнд авто зам дээгүүр явган хүний гүүрэн зам байгуулж, үргэлжлүүлэн Урт цагааны цэцэрлэгт хүрээлэнтэй холбогдох гэнэ. Цаашдаа Тасганы овоон дээр Богд Зонхов бурхны цогцолбортой холбогдохоор төлөвлөлтийг хийж байгаа талаар албаныхан мэдээлэв.

"Гандантэгчинлэн хийд соёлын түүхэн дурсгалт байгууламж. Зөвхөн сүм хийд гэдэг утгаараа бус Гандангийн дэнжээс гадна Тасганы овоотой нийлээд 58 га газрыг 1994 онд улсын тусгай хамгаалалтад авсан байдаг. Гэвч тусгай хамгаалалттай газар дээр 2004 онд иргэн, аж ахуйн нэгжид өмчлөл олгож эхэлсэн. Тиймээс сүүлийн жилүүдэд өмчийн эзэдтэй харьцах харилцааны асуудал тулгарсан. Хамгийн сүүлд Гандангийн дэнжийг 2014-2015 онд “Гудамж” төслийн хүрээнд орчин нөхцөлийг нь сайжруулахаар судалгаа хийсэн байдаг. Үүнээс өмнөхөн 2013 онд гэр хорооллын дахин төлөвлөлтийн төслүүд эрчээ авч, “Пума констракшн” болон “Эко констракшн” ХХК тэр чигээр нь Ганданг дахин төлөвлөлтөд оруулахаар болсон ч оршин суугчид нь дэмжихгүй, 1000 айлын гарын үсэг дээр “унасан”.

Учир нь оршин суугчид өөрийн гэр бүлээсээ өвлөж ирсэн газартаа амьдрахыг хүссэн. Энэ нь бас учиртай. Монгол Улсын хэмжээнд түүхэн сүм хийдийг дагалдсан суурьшлын бүстэйгээ үлдсэн цор ганц түүхэн байгууламж гэдгээрээ онцлог.

Нийгэм, эдийн засгийн өөрчлөлтөд өөрийн хувьслаар явж, өнөө цагт ирсэн. Энэ байгаа дүр төрх нь бидний соёлын өв юм гэдгийг хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй. Цаана нь байгаа нэг том асуудал нь орон сууцны бодлого. Гандангийн дэнж нэг талаасаа соёлын өв, нөгөө талаасаа гэр хороолол болчихоод байгаа юм" гэдгийг өмнө нь “Нью урбанизм” компанийн захирал, хот төлөвлөгч З.Туяа хэлж байсан юм.

ГАНДАНГИЙН ДЭНЖИЙН ЕРӨНХИЙ ТӨЛӨВЛӨГӨӨ, ЗУРАГ ТӨСЛИЙГ 1990-ЭЭД ОНООС ХОЙШ 4 УДАА ГАРГАЖ БАЙЖЭЭ

Гандангийн дэнжийн ерөнхий төлөвлөгөө, зураг төслийг 1990-ээд оноос хойш дөрвөн удаа гаргаж байжээ. Ингэхдээ айлууд нь хашаагүй, барилгуудыг сүм хийдийн архитектуртай хослуулсан, ижил өнгөний кодтой төлөвлөж байж. Зарим мэргэжилтнүүд Гандангийн гэр хорооллыг гудамжны системээр хөгжүүлэх зүйтэй гэдгийг хэлж байв.

Гандантэгчинлэн хийдийг тойрсон нийт 38 гудамж бий. Гудамж бүр өөр өөрийн онцлог, аялал жуулчлалын бүс болох боломжтой.

Хамгийн сүүлд 2014-2015 онд мэргэжилтнүүд түүх дурсгалын байгууламжид суурилсан аялал жуулчлалын цогцолбор болгох бүрэн боломжтой гэх тооцоо судалгааг хийжээ. Гэвч бас л төрийн дэмжлэг, бодлого дутсан.

Өнгөрсөн 2025 оны улсын төсөвт Гандангийн дэнжийг шинэ аялал жуулчлалын бүс болгох хүрээнд зураг төсөв, барилгын ажилд 9.2 тэрбум төгрөгийг тусгаж байв.

Мөн МАН-ын 2024 оны УИХ-ын сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт Гандантэгчэнлин хийд орчмын орон зайг “Далх, Тасганы дэнжийн Үндэсний соёлын өвийн дурсгалт газар” концепцоор хөгжүүлж “Буддын шашны соёлын өвийн цогцолбор” болгоно гэж тусгасан байдаг.