Зах зээлийн үнэлгээ нь бодит хөрөнгийг илэрхийлэхгүй ч хөрөнгийн зах зээлийн өөрчлөлт нь дэлхийн хамгийн чинээлэг хүмүүсийн хувь заяанд томоохон нөлөө үзүүлсээр байдаг. Сүүлийн үед АНУ-ын эдийн засаг гэнэтийн өөрчлөлтөөр дүүрэн байлаа. Жишээлбэл, “S&P 500” индекс ердөө 20 хоногийн дотор таван удаа дээд амжилт тогтоож, тус улсын хөрөнгийн зах зээлийн нийт үнэлгээ 62 их наяд ам.доллараас давсан. Энэ нь дэлхийн нийт зах зээлийн бараг талтай тэнцэж байна. Хэдийгээр Барууны нөхцөл байдал тогтворгүйтэж, Хятад хүчирхэгжиж байна гэх яриа түгээмэл ч, 2025 оны есдүгээр байдлаар дэлхийн хамгийн өндөр үнэлгээтэй 25 компанийн зөвхөн гурав нь АНУ-аас бусад оронд бүртгэлтэй байжээ. Тус гурван компани нийт үнэлгээний ердөө 10.8 хувийг эзэлж байгаа нь АНУ-ын компаниудын эдийн засгийн ноёрхол асар өндөр байгааг харуулж байна. Тэгвэл Оросын эдийн засаг, "баялаг бүтээгчид" хориг арга хэмжээний нөлөөг хэрхэн мэдэрч байгааг "ДЭЛХИЙН ЭДИЙН ЗАСАГ" буландаа онцолж байна.

Олон жилийн турш Оросын тэрбумтнуудын тансаг амьдрал нь тус улсын хөгжлийн бэлгэ тэмдэг гэж үзэгддэг байв. Оросын гол эдийн засгийн форум 2000-аад оны эхээр Лондонд зохион байгуулагдаж, "Тансаг хэрэглээ — Оросын үндэсний үзэл санаа" сэдэв бүхий хэлэлцүүлэг хүртэл болж байсан. Тухайн үед баяжих нь амьдралын гол зорилго мэт ойлгогддог байлаа. Харин өнөөдөр, цэргийн мөргөлдөөн тасралтгүй үргэлжилж байгаа тул тансаг хэрэглээгээрээ сайрхах нь тийм ч зөв алхам биш.

Михаил Ходорковский Оросын анхны тэрбумтан болсон байх магадлалтай. Тэр 1990-ээд оны сүүлээр хөрөнгийн зах зээлийн өсөлтөөс ашиг хүртэж байсан. Гэсэн хэдий ч 1998 оны санхүүгийн хямралын дараа уналттай тулгарсан. Түүн шиг Оросын тэрбумтнуудыг нарийн жагсаасан “Forbes”-ийн жагсаалт анх 2000-аад оны эхээр гарч эхэлсэн бөгөөд эл үеэс хойш энэ жагсаалт ОХУ-д ДНБ эсвэл өрхийн орлогын статистикаас ч илүү анхаарал татах болсон юм. Зарим нь шинэ тэрбумтныг улсын бахархал гэж үздэг байсан бол нөгөөдүүл нь шударга бусын бэлгэ тэмдэг хэмээн шүүмжилдэг байв. Тухайлбал, 2008 онд Газпромын дарга компанийн зах зээлийн үнэлгээг 1 их наяд ам.доллар болгоно гэж амлаж байжээ.

Энэ тоо нь “Microsoft”-ийн үнэлгээнээс хэд дахин их байсан. Гэвч өдгөө Газпром компанийн үнэлгээ АНУ-ын технологийн аварга компанийн нэг хувьтай ч дүйцэхгүй байна.

Оросын эдийн засгийн сэргэлтийн үе буюу 2007 онд тус улс хамгийн олон тэрбумтантай байв. Тэр дундаа тэрбумтны тоогоороо АНУ-ын дараа, хоёрт орж байжээ. Тэр үед 14 орос дэлхийн хамгийн баян 100 хүний тоонд багтсан бөгөөд хамгийн баян нь 30-дугаар байрт жагсаж байв. Харин 2025 онд ердөө зургаа нь л үлджээ. Өөрөөр хэлбэл 20 жилийн орос тэрбумтнуудын нийт хөрөнгө Гэйтсийн хөрөнгөөс гурав дахин их байв. Харин өнөөдөр үлдсэн зургаан тэрбумтны хөрөнгө нийлээд Элон Маскаас гурав дахин бага байна. Улсын хэмжээнд Орос баячуудын тоогоороо одоо АНУ, Хятад, Энэтхэг, Герман улсуудын дараа тавдугаарт бичигдэж байна.

Гэтэл дэлхийн бусад баян хүмүүсийн хөрөнгө өссөөр байна. Oracle компанийн үүсгэн байгуулагч Ларри Эллисон есдүгээр сарын 10-ны өдөр ердөө нэг өдөрт 101 тэрбум ам.долларын ашиг олсон. Энэ нь Алексей Мордашов, Леонид Михельсон, Владимир Лисин гурвын бүх амьдралынхаа турш хуримтлуулсан хөрөнгөнөөс их байв.

Хэрэв энэ чиг хандлага үргэлжилбэл, 2026 оны эцэс гэхэд Оросын 150 хамгийн баян хүний нийт хөрөнгө дэлхийн хамгийн баян ганц хүний хөрөнгөөс бага байх магадлалтай.

Оросын баячуудын олонх нь азаар баяжсан. Яг л 1970–80-аад онд газрын тосоор баяжсан Араб элитүүдтэй төстэй. Ихэнх нь байгалийн нөөц, эсвэл төртэй ойр харилцаан дээр суурилсан бизнес хийсэн.Мөн Оросын нийт баячуудын гуравны хоёр нь баяжсан шалтгаан бол шууд хувьчлалтай холбоотой. Гэхдээ дэлхийн бусад улсын баячуудтай харьцуулахад, орос баячууд нь олон улсад амжилттай, тогтвортой бизнес байгуулж чадаагүй. Одоог хүртэл хөрөнгөө хадгалж чадсан цөөн хэдэн онцгой тохиолдол л бий. Олег Тиньковын финтек компани "Plata" одоо 1.5 тэрбум ам.долларын үнэлгээтэй. Николай Сторонский нь “Revolut” компанийн 25 хувийг эзэмшдэг бөгөөд тус компани 75 тэрбум ам.доллараар үнэлэгдэж байгаа. Тиймээс Сторонский удахгүй Орос гаралтай хамгийн баян бизнесмен болж магадгүй.

Гэвч эдгээр “шинэ баян оросууд”-ын ихэнх нь ОХУ-ын иргэншлээс татгалзсан эсвэл татгалзах гэж байгаа. Харин Орост үлдсэн баячууд хүлэгдэж, гацсан мэт байна.

Өдгөө Оросын бизнес эрхлэгчид дотоодын зах зээл эсвэл ойрын хөрш оронд л үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Харин Хятадын баячууд олон улсын бизнесээ амжилттай үргэлжлүүлж байна. Жишээлбэл, “TikTok” апп-ыг бүтээсэн “ByteDance” компани 340 тэрбум ам.доллараар үнэлэгдэж байгаа нь Оросын бүх хөрөнгийн зах зээлийн талтай тэнцэх хэмжээний үнэ цэнтэй. Харин Оросын баячуудын хөрөнгө ихэвчлэн газрын тос, жижиглэн худалдаа, үл хөдлөх хөрөнгөнд төвлөрдөг. Гэвч эдгээр салбар нь Кремльтэй холбоотой болсон учраас ихэнхийг нь алдсан байна.

Дотоод зах зээлд төвлөрөх нь санхүүгээ хамгаалах түр зуурын арга болжээ. Барууны орнууд хөрөнгийг нь царцаах үед Путин татварыг бага хэмжээнд барьсан. Гэхдээ энэ нь тэрбумтнуудыг өмчөө хураалгах, улстөрийн хяналтад орох эрсдэлтэй болгосон. 2020 он гэхэд Оросын баячууд Кремлийн нөлөө бүхий эрх мэдэлтнүүдийн хөрөнгийг нэр дээрээ бүртгүүлдэг мануухай төдий болсон. Тус улсын бизнесменүүдийн эрх мэдэл, чадал нь хүчин мөхөстөж байна. Үүнийг 2024 оны Путины тангараг өргөх ёслолд ирсэн хүний тоог Трампын 2025 оны ёслолтой харьцуулахад тод харж болно.

Үүнээс гадна Оросын баячууд бусад орны баячуудтай адил хөгширч, нас барж байна. “Forbes”-ийн дэлхийн тэрбумтнуудын дундаж нас 67 бол, Оросын хувьд бараг 70 хүрчээ. Гэхдээ бусад орноос ялгаатай нь, Орост өмч хөрөнгө өвлүүлэн үлдээх хууль сул юм. Тиймээс тэдний хөрөнгө хүүхдэд нь өвлөгдөнө гэдэг баталгаагүй. Тиймээс ирээдүйд “Forbes”-ийн жагсаалтад орос баячууд багтах эсэх нь тодорхойгүй. Оросыг дэлхийн эдийн засгийн элит эгнээнд авчирсан баячуудын эрин үе одоо түүх болон үлдэж байна. Хэдхэн жилийн дараа дэлхийн Топ 100-гаас сүүлчийн орос хүн ч алга болж мэдэх нь.