УИХ-аас Ерөнхий сайд Г.Занданшатарыг огцруулсан УИХ-ын 95 дугаар тогтоолд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч бүрэн эрхийнхээ хүрээнд хориг тавьж буйгаа өнөөдөр /2025.10.20/ зарлалаа.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тухай хуульд хориг тавих бүрэн эрхийг нь дараах байдлаар заасан юм.

• 16.1. Ерөнхийлөгч дараах үндэслэлээр Улсын Их Хурлын баталсан хууль, бусад шийдвэрт бүхэлд нь, эсхүл зарим хэсэгт нь хориг тавих эрхтэй:
• 16.1.1. хууль, Улсын Их Хурлын бусад шийдвэр нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, бусад хуульд харшилсан;
• 16.1.2. хууль, Улсын Их Хурлын бусад шийдвэр нь Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалд нийцээгүй;
• 16.1.3. хууль, Улсын Их Хурлын бусад шийдвэр нь хүний эрх, эрх чөлөөг дордуулсан гэж үзвэл.
• 16.2. Ерөнхийлөгч Улсын Их Хурлын баталсан хууль, бусад шийдвэрт бүхэлд нь, эсхүл зарим хэсэгт нь хориг тавихдаа энэ хуулийн 16.1-д заасан үндэслэлийг тодорхой зааж, тайлбарласан байна.

Иймээс УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хороогоор хэлэлцэн шийдвэрлэсэн Ерөнхий сайдыг огцруулах саналыг дэмжихгүй гэсэн саналын томъёоллоор УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оролцсон гишүүдээр санал хураалган шийдвэрлэсэн нь Үндсэн хуулийн Далдугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Үндсэн хуульд хууль, зарлиг, төрийн байгууллагын бусад шийдвэр, нийт байгууллага, иргэний үйл ажиллагаа бүрнээ нийцсэн байвал зохино.” хэмээх заалтыг тус тус зөрчих нөхцөлийг бий болгосон гэж үзэв.

Мөн дээрх асуудлыг хэлэлцэн шийдвэрлэхдээ Пүрэв гаригийн чуулганы хуралдаанд ирсэн гишүүдийн ирцийг хамруулж, Баасан гаригт шийдвэрлэсэн нь УИХ-ын дэгийн тухай хуулийг зөрчсөн үйлдэл болсныг онцолсон. Өөрөөр хэлбэл, УИХ-ын чуулганы Баасан гаригийн нэгдсэн хуралдааныг хийхдээ зөвхөн тухайн өдрийн ирцэд орсон гишүүдийг хамруулж, Ерөнхий сайдыг огцруулах саналыг хэлэлцэх ёстой байсан гэсэн үг. Гэвч тухайн өдрийн хуралдааныг удирдсан УИХ-ын дэд дарга Х.Булгантуяа гишүүдийн ирц бүрдэхгүй байгаагаар шалтаглаж, Пүрэв, Баасан гаригийн чуулганы нэгдсэн хуралдаанд ирсэн гишүүдийн ирцийг нэгтгэн Ерөнхий сайдыг огцруулах асуудлыг хэлэлцсэн нь мөн давхар хуулийн зөрчил үүсгэсэн болж таарч байна.

Иймээс УИХ-аас Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай 95 дугаар тогтоолыг 2025 оны аравдугаар сарын 17-ны өдөр баталж, тухайн өдрийн 14 цагт ёсчлон Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газарт ТГ-01/1202 дугаар албан бичгээр ирүүлсэнтэй танилцаад хориг тавьжээ.

УИХ-аас баталсан 95 дугаар тогтоолд Ерөнхийлөгч хориг тавьсан тул УИХ хэлэлцэн шийдвэрлэх дэгтэй.

УИХ-ын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуульд зааснаар Ерөнхийлөгч УИХ-аас баталсан хууль, тогтоолд хориг тавьсан бол УИХ хүлээн авснаас хойш дараалал харгалзахгүйгээр тэргүүн ээлжид ажлын 14 өдрийн дотор нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэнэ.

УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хоригийг хэлэлцэхэд гишүүдийн гуравны нэгээс олон буюу 43 гишүүн Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээн авах нь зүйтэй гэж үзвэл парламент хүлээн авна. Нэг ёсны Ерөнхий сайд Г.Занданшатарыг огцруулсан хууль бус тогтоол хүчингүй болж бүрэн эрхээ хэргжүүлэх боломжтой болно. Ингэснээр Засгийн газрын танхимын эрх ч дагаж сэргэнэ гэсэн үг.

Харин Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээн авах боломжгүй гэх шийдвэр гаргах бол УИХ-ын гишүүдийн гуравны хоёр буюу 86- гишүүний санал хэрэгтэй болох юм.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөс тавьсан энэ удаагийн хориг нь түүний хувьд бүрэн эрхээ хэрэгжүүлж байгаа хугацаанд тавьсан дөрөв дэх хориг нь болж буй. Тодруулбал, анх 2023 оны гуравдугаар сард Олон нийтийн сүлжээнд хүний эрхийг хамгаалах тухай хууль болон дагалдан батлагдсан хуулиудад бүхэлд нь хориг тавьж байв.

Хоёр дахь хоригийг нэг жилийн өмнө буюу 2024 оны арваннэгдүгээр сарын 20-нд УИХ-аас баталсан Монгол Улсын 2025 оны төсвийн тухай хуульд бүхэлд нь хориг тавьсан түүхтэй. УИХ 2025 оны төсөвт тавьсан хоригийг хүлээн авснаар Монгол Улсын 2025 оны төсөв 3.5 их наяд төгрөгийн алдагдалтай батлагдсаныг алдагдалгүй болгон зассан юм.

УИХ хаврын чуулганаараа "Алт-3" тогтоолыг баталсан байсанд Ерөнхийлөгч 2025 оны долдугаар сарын 25-нд хэсэгчлэн хориг тавьсан юм. Энэ нь Ерөнхийлөгчийн хувьд гурав дахь хориг нь гэж хэлж болно. УИХ есдүгээр сарын 24-ний өдрийн УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаараа Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээн авснаар Ноён уул, Гутайн даваа зэрэг дархан цаазат газарт алт олборлох нь хориотой болсон.

Харин УИХ-аас аравдугаар сарын 17-нд баталсан Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай 95 дугаар тогтоолд бүхэлд нь хориг тавьсан нь дөрөв дэх удаагийн хориг болж буй юм.

УИХ-ын чуулганы Баасан гаригийн нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэн шийдвэрлэсэн Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай асуудалтай холбогдуулж Үндсэн хуулийн Цэц дээр маргаан үүсгэсэн байгаа. Цэцээс гарах дүгнэлтийг ч УИХ сонсоно.

Г.ХОРОЛ