Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга А.Үйлстөгөлдөр өнөөдөр /2025.10.20/ мэдээлэл хийлээ.

Тэрбээр "Юуны өмнө Монгол Улсын ард иргэд маань тусгаар тогтнолоо баталгаажуулахаар тэртээ 80 жилийн өмнө 1945 оны аравдугаар сарын 20-ны өдөр ард нийтийн санал хураалтад оролцож, тусгаар тогтнолоо баталгаажуулж байсан түүхт өдрийн мэндийг дэвшүүлье. Монгол Улсын Үндсэн хууль бол улсын тусгаар тогтнол, үндэсний эв нэгдэл, Монголын ард түмний хүсэл зоригийн илэрхийлэл, ард түмнээс урган гарсан эрхэм дээд баримт бичиг байдаг. Тэгвэл өнөөдөр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх энэхүү ардчилсан Үндсэн хуулиа сахин хамгаалах, бататган бэхжүүлэх үүднээс Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай УИХ-ын тогтоолд бүхэлд нь хориг тавьж байгааг та бүхэндээ танилцуулж байна. Ингээд та бүхэндээ Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн хоригийг бүрэн эхээр нь уншиж танилцуулъя. 2025 оны аравдугаар сарын 20-ны өдөр тогтоолд хориг тавих тухай,

Монгол Улсын Их Хурлаас Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай 95 дугаар тогтоолыг 2025 оны аравдугаар сарын 17-ны өдөр баталж, тухайн өдрийн 14.00 цагт ёсчлон Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газарт албан бичгээр ирүүлсэнтэй танилцлаа. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Үндсэн хуулийн 33.1 дэх хэсгийН 1 болон Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тухай 12 дугаар зүйлийн 8 дахь хэсгийг тус тус үндэслэн Монгол Улсын Их Хурлын 2025 оны 95 дугаар тогтоолд дараах үндэслэлээр бүхэлд нь хориг тавьж байна. Нэг, УИХ-ын шийдвэр үйл ажиллагаа Үндсэн хуульд бүрэн нийцсэн байвал зохино. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 43.1 дэх хэсэгт УИХ-ын гишүүдийн 1/4 доошгүй нь Ерөнхий сайдыг огцруулах саналыг албан ёсоор тавьбал УИХ гурав хоногийн дараа хэлэлцэж, эхлэн 10 хоногийн дотор шийдвэрлэнэ. УИХ-ын гишүүний нийт гишүүдийн олонх уг саналыг дэмжсэн бол Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай УИХ-ын тогтоол баталсанд тооцно. Мөн Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны Дэгийн тухай хуулийн 101.1.4 дэх хэсэгт УИХ-ын нийт гишүүний олонх Ерөнхий сайдыг огцруулах саналыг дэмжсэн бол Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай тогтоол баталсанд тооцно гэж тус тус заасан. Дээрх заалт ёсоор УИХ-ын гишүүдийн анх тавьсан санал буюу Ерөнхий сайдыг огцруулах саналыг дэмжих эсэхээр УИХ санал хурааж шийдвэрлэх ёстойг Үндсэн хууль болон Дэгийн тухай хуульд салаа утгагүйгээр тусгажээ. Гэтэл 2025 оны аравдугаар сарын 17-ны өдөр УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Ерөнхий сайдыг огцруулах эсэх асуудлыг хэлэлцэхдээ УИХ-ын гишүүдийн албан ёсоор тавьсан саналаар бус Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны Ерөнхий сайдыг огцруулахыг дэмжээгүй гэсэн саналаар санал хураан хэлэлцэж, шийдвэрлэсэн байна. Энэ нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 1.2 дахь хэсгийн Ардчилсан ёс, шударга ёс, үндэсний эв нэгдлийг хангах хууль дээдлэх төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчим мөн түүнчлэн Үндсэн хуулийн 70.1 дэх хэсэгт Үндсэн хуульд хууль, зарлиг, төрийн байгууллагын бусад шийдвэр, нийт байгууллага, иргэний үйл ажиллагаа бүрнээ нийцсэн байвал зохино хэмээх заалтыг тус тус зөрчих нөхцөлийг бий болгосон байна. Хоёр, хууль дээдлэх төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчим зөрчигдсөн байна. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 27.6 дахь хэсэгт УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдааныг гишүүдийн олонх ирснээр хүчинтэйд үзэж, Үндсэн хуульд өөрөөр заагаагүй бол хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонхын саналаар асуудлыг шийдвэрлэнэ. УИХ-ын чуулганы Дэгийн тухай хуулийн 7.7.1 хуралдааныг гишүүдийн олонх ирснээр хүчинтэйд тооцно гэж тус тус заасан. Мөн Дэгийн тухай хуулийн 6.6.2 -т нэгдсэн хуралдаан долоо хоног бүрийн Пүрэв, Баасан гаригт 10.00-13.00 цагт болон 14.00-.18.00 цагт хуралдана. Гишүүд өглөө 09.00 цагаас эхлэн ирцээ бүртгүүлж, хуралдаанаар асуудал хэлэлцэхэд бэлтгэнэ. Энэ асуудлыг ажлын цагт багтаана хэлэлцэж дуусаагүй бол хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонхын саналаар хуралдааны цагийг сунгаж болно гэж хуульчилсан байдаг. Гэтэл 2025 оны аравдугаар сарын 16-ны өдрийн Пүрэв гаригийн 09.00 цагаас эхлэн УИХ-ын гишүүд ирцээ бүртгүүлж эхэлсэн байх боловч аравдугаар сарын 16-ны өдөр хуралдааны ирц бүрдээгүй байна. Улмаар 2025 оны аравдугаар сарын 17-ны өдөр буюу Баасан гаригийн хуралдааны ирцийг шинээр бүрдүүлэлгүйгээр Пүрэв гаригийн ирцийг үргэлжлүүлэн тооцож, УИХ-ын чуулганы хуралдаан хуралдаж шийдвэр гаргажээ.

Энэ нь Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.2-т “Нэгдсэн хуралдаан долоо хоног бүрийн пүрэв, баасан гарагт 10.00-13.00, 14.00-18.00 цагт хуралдана. Товлосон асуудлыг ажлын цагт багтаан хэлэлцэж дуусаагүй бол хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонхын саналаар хуралдааны цагийг сунгаж болно.” гэх хуулийн заалтыг зөрчсөн байна.

Өөрөөр хэлбэл Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаан хуралдах хүчин төгөлдөр ирц бүрдээгүй байхад чуулганы нэгдсэн хуралдааныг сунган хуралдаж шийдвэр гаргасан нь Чуулганы дэгийн тухай хуулийг илт зөрчсөн байна.

Энэ нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Нэгдүгээр зүйлийн 2 дахь хэсгийн “ хууль дээдлэх нь төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчим мөн.”, мөн Хорин долоодугаар зүйлийн 6 дахь хэсэгт “Улсын Их Хурлын чуулганы нэгдсэн … хуралдааныг гишүүдийн олонх нь хүрэлцэн ирснээр хүчинтэйд үзэж, Үндсэн хуульд өөрөөр заагаагүй бол хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонхын саналаар асуудлыг шийдвэрлэнэ…” гэж заасныг зөрчсөн хэмээн үзэж байна.

Монголын ард түмний үнэт зүйл, хүсэл зоригийн илэрхийлэл болсон Үндсэн хууль дээдлэх зарчим зөрчигдөх нь Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, үндэсний аюулгүй байдал, ард түмний эв нэгдэл, улс орны хөгжил дэвшил, гадаад, дотоод нэр хүнд, төрийн байгууллын дархлаа, улс үндэстний нэгдмэл байдалд ноцтой хохирол учруулах аюултайг Улсын Их Хурлын эрхэм гишүүд Та бүхэнд онцгойлон сануулж байна.

Иймд Монгол Улсын Их Хурлын 2025 оны аравдугаар сарын 17-ны өдрийн 95 дугаар тогтоолд тавьсан энэхүү хоригийг зохих хууль тогтоомжид заасны дагуу хэлэлцэн шийдвэрлэх нь зүйтэй” гэжээ.

ҮАБЗ-ийн нарийн бичгийн дарга А.Бямбажаргал:

-Монгол Улсын Үндсэн хууль "Монголын ард түмэн бид улсынхаа тусгаар тогтнолыг бататган бэхжүүлж" хэмээн эхэлж мэдэхтүн, сахихтун хэмээх үгээр төгссөн байдаг. Монгол Улс Үндсэн хуульт ёсны 100 гаруй жилийн баялаг түүхтэй улс орон. Манай ард түмний хүсэл тэмүүлэл, манай улсын тусгаар тогтнолын баталгаа бол ардчилсан Үндсэн хууль. Монгол Улсын эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын бэлгэ тэмдэг бол Үндсэн хууль. Тэр дундаа 1992 оны ардчилсан Үндсэн хууль бол улс орны тусгаар тогтнол, аюулгүй байдалтай салшгүй холбоотой. Энийг Үндсэн хуульт ёсны үүднээс ч тэр Үндсэн хуулийг дагаж мөрдөх, захирагдах гэдэг нэрээр тодорхойлдог юм. Аливаа байгууллага тэр дундаа төрийн байгууллага, албан тушаалтны шийдвэр үйл ажиллагаа нь өөрийнхөө шийдвэр үйл ажиллагаанд Үндсэн хуулийг нийцүүлэх тухай биш, харин Үндсэн хуульд шийдвэр үйл ажиллагаа нийцэх тухай зарчим бол Үндсэн хуулийн гол дархлаа байдаг юм. Өнгөрсөн 2019 онд та бүхэн санаж байгаа бол нэр бүхий УИХ-ын гишүүдээс зургадугаар сарын 6-ны өдөр Монгол Улсын Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар холбогдох төслийг өргөн мэдүүлсэн байдаг. Энэхүү нэмэлт өөрчлөлтийн төслийн үзэл баримтлал гүйцэтгэх эрх мэдлийн тогтвортой, хариуцлагатай байдлыг хангах гэдэг үзэл баримтлалыг баталж, 2019 оны Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн холбогдох зүйл заалтуудад хийсэн. Үүний нэг нь өнөөдөр бид бүхний дурдаж яриад байгаа Үндсэн хуулийн 43.1 дэх хэсэг юм. Нэмэлт өөрчлөлтийн дагуу УИХ-ын гишүүдийн 1/4 нь санаачлан албан ёсоор саналыг тавьж, Ерөнхий сайдыг огцруулах асуудлыг өнгөрсөн долоо хоногт эцэслэн шийдвэрлэсэн. Өмнө нвь ийм тохиолдол гарч байгаагүй. Яагаад гэхээр 2019 оны Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг санаачилж, хэлэлцэж, түүнд мэргэжил арга зүйн туслалцаа үзүүлж байсан хүмүүс өнөөдөр ч амьд сэрүүн байна. Баталсан хуулийнх нь хуудас шарлаж амжаагүй байна. Энэ бол мөрдөгдөж байгаа шинэ дэг журам гэдгийг онцлон тэмдэглэе.

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 33.1 хэсэгт Монгол Улсын Ерөнхийлөгч хууль, УИХ-ын бусад шийдвэрт хориг тавих эрхтэй байдаг. Хоригийг УИХ хэрхэн хэлэлцэх нь УИХ-ын бүрэн эрхийн асуудал. Хоригийг хүчин төгөлдөр болсон хууль, бусад шийдвэрт тавих эрхтэй. Энэ бол төрийн институциудын харилцааны асуудал. Үндсэн хуулийн энэ харилцаа жам ёсоороо явах ёстой. Хориг бол магадгүй гарч болзошгүй зөрчил, холбогдох хор хохирлыг УИХ дахин хэлэлцэж, шаардлагатай бол залруулах боломжийг олгож байгаа юм.

Хүчин төгөлдөр болж, ёсчлогдсон өдрөөс хойш ажлын анхны өдөр хориг тавьж байна. ҮХЦ-ийн талаар мэдээлэл аваагүй байна. Ажлын тав хоногт хориг тавих эрх байдаг. Энэ дагуу хориг тавьж байна. Үндсэн хуульд ганцхан зарчим бий. Хориг бол улс төрийн биш Үндсэн хуулийн эрхийн  дагуух асуудал. Энийг тал бүрдээ ойлгох ёстой. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч өмнө нь гурван удаа хориг тавьж байсан. Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн хоёр гишүүн нэг өдөр огцорч байсан тохиолдол өмнө болж байгаагүй. Монгол Улсын ардчилсан Үндсэн хууль бол бидний улс орон оршин тогтнож байгаагийн хамгийн том баталгаа.