Жил бүрийн энэ өдөр улс орон даяар боловсролын үнэ цэнийг дахин мэдэрдэг билээ. Өнөөдөр Монголын боловсролын салбарын шинэ хичээлийн жилийн эхлэл төдийгүй, ирээдүйн эзэд болсон хүүхэд багачуудын мөрөөдлийн шинэ гараа болдог.

Энэ өдөр тохиолддог баримтуудаас дурдвал:

• 1984 оноос ЗХУ-д албан ёсоор “Мэдлэгийн өдөр” болгосон. Түүнээс өмнө хичээлийн жил янз бүрийн өдөр эхэлдэг байжээ. Энэ уламжлал өнөөдөр Монгол, ОХУ, Казакстан зэрэг орнуудад хадгалагдан үлдсэн.
• Монгол Улсад 9-р сарын 1-ийг 1943 оноос эхлэн албан ёсоор сургуулийн шинэ жил эхлэх өдөр болгон тэмдэглэж иржээ.
• 2024–2025 оны хичээлийн жилд Монголд:
  • 850 гаруй ерөнхий боловсролын сургууль үйл ажиллагаа явуулсан. 
    
  • 700 мянга орчим сурагч суралцсан.
  • 170 мянга орчим оюутан их, дээд сургуульд суралцсан. 
  • 40 мянга гаруй багш, сурган хүмүүжүүлэгч ажилласан. 

• Шинэ эхлэлтэй өдөр 9-р сарын 1-нд зөвхөн сургуулийн хүүхдүүд гэлтгүй , оюутнууд, багш нар, зарим ажил мэргэжлийн сургалтууд хүртэл эхэлдэг. Хүүхэд бүрийн анхны сургуулийн хонхны дуу энэ өдөр эгшиглэдэг учир “Хонхны баярын эхлэл” ч гэж ярьдаг.

Түүхэнд

• Түүхэн тохиолдол-1939 оны 9-р сарын 1-нд Дэлхийн II дайн эхэлсэн (Германи Польш руу довтолж). Энэ өдөр түүхийн хувьд том үйл явдалтай холбоотой.

Зурхайд

• Сарны тооцооллоор-Зарим жил 9-р сарын 1 нь намрын эхэн сарын шинийн нэгэнтэй ойрхон таардаг. Энэ нь шинэ мөчлөг эхлэхтэй холбоотойгоор улам “шинэ эхлэл”-ийн бэлгэдэлтэй.

Хамгийн онцгой сурагчид

• Жил бүрийн энэ өдөр 70-80 мянган нэгдүгээр ангийн сурагч сургуулийн босго алхаж, шинэ хуудас нээдэг.
• Өөрөөр хэлбэл, 9-р сарын 1 бол хамгийн олон “анхны өдөр”-ийг тэмдэглэдэг өдөр.
  

Цэцгийн баяр мэт өдөр

• 9-р сарын 1-нд Монголд жил бүр дунджаар 1.5–2 сая ширхэг цэцэг зарагддаг гэсэн тооцоо бий.
• Энэ нь жилийн бусад өдрөөс хэд дахин их бөгөөд багш нарын баяраас ч давдаг.

Ном, дэвтрийн хэрэглээ

• Шинэ хичээлийн жил эхлэхийн өмнөх 8-р сарын сүүлийн долоо хоногт дэвтэр, номын худалдаа хамгийн идэвхтэй болдог.
• Дундаж сурагч жилд 40–60 ширхэг дэвтэр хэрэглэдэг гэх судалгаа бий.

Хөдөлгөөн, хотын амьдрал

• 9-р сарын 1-нд Улаанбаатар хотын хөдөлгөөн 30-40% ихэсдэг.
• Хотын гудамжинд хамгийн олон цагаан цамцтай, зангиатай хүүхдүүд алхдаг өдөр.
  

 Сонирхолтой баримт

• Монголд хамгийн олон сурагчтай сургуульд 4500 гаруй хүүхэд сурдаг бол хамгийн бага нь хэдхэн арван сурагчтай хөдөөний сургуулиуд бий.
• 9-р сарын 1 бол зөвхөн сурагчид төдийгүй эцэг эхийн хувьд хамгийн их зардал гардаг өдөр – нэг хүүхдийн сургуульд бэлдэх дундаж зардал 300–500 мянган төгрөг хүрдэг гэсэн судалгаа бий.