"Хар жагсаалт"-ыг халж, иргэд зээлийн онооны системд шилжлээ

НЭМЭЛТ:

Банкны хар жагсаалтыг халж буй талаар ЦХИХХ-ны сайд Э.Батшугар болон холбогдох албаныхан өнөөдөр /2025.09.01/ мэдээлэл хийлээ.

-Зээлийн мэдээллийн тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлт өнөөдөр буюу есдүгээр сарын 01-ний өдрөөс хэрэгжиж эхэллээ. Тус хууль хэрэгжиж эхэлснээр иргэд зээлийн онооны системд шилжиж, хар жагсаалт байхгүй болж байгаа юм.

Өмнөх зохицуулалтаар хар жагсаалтад багтсан иргэн авсан зээлээ бүрэн төлсөн ч дахин зээл авах хүртэл зургаан жил хүлээх шаардлагатай байв.

Есдүгээр сарын 15-н гэхэд зээлийн мэдээлэл нийлүүлэгч байгууллагууд үйл ажиллагаагаа шинэчилж дуусна. Иргэд зээлийн оноонд шилжсэнээр суурь оноо буюу 511 оноотойгоор эхэлнэ. Энэ оноо нь тухайн хүн төлбөрийн чадамжтай гэдгийг илэрхийлж байгаа. Харин зээлийн хугацаа хэтрэлттэй, хар түүхтэй бол үл ялиг багаас эхлэх боловч цаашид сайжрах боломжтой. Зээлийн онооны дээд хязгаар нь 999 оноо байна. Иргэдийн зээлийн дундаж оноо 650 байх ба, үүнээс дээш байвал зээлийн хүү буурах гэх мэт давуу талтай гэв.

ЦХИХХ-ны сайд Э.Батшугар:

-Миний бие 2025 оны тавдугаар сард Зээлийн мэдээллийн тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг санаачлан УИХ-аар батлуулсан. Үүний дагуу өнөөдөр /2025.09.01/ Монголбанкны Ерөнхийлөгч тушаал гаргаж, Аж ахуй нэгж болон иргэдийн арилжааны банкны хар жагсаалтыг хүчингүй болголоо. Энэ тушаал зээлийн мэдээллийн санд мэдээлэл нийлүүлдэг бүх байгууллагат хамаарна. Ингэснээр нийт 70 мянга орчим иргэн, ААН хар жагсаалтаас гарч байна гэж ойлгож болно. Хар жагсаалт гэдэг зүйл үндсэндээ ял байсан. Хар жагсаалтад багтсан иргэн авсан зээлээ бүрэн төлсөн ч дахин зээл авах хүртэл зургаан жил хүлээх шаардлагатай байсан. Харин шинэ зохицуулалтаар зээлээ хугацаанд нь төлсөн иргэнийг урамшуулдаг онооны систем рүү шилжиж байна. Ингэснээр илүү таатай нөхцөлөөр санхүүгийн үйлчилгээ авах боломж бүрдэж байна.

70 МЯНГАН ИРГЭНИЙГ "ХАР ЖАГСААЛТ"-ААС ГАРГАХ УУ?

ЗээЗээлийн мэдээллийн тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг өнгөрсөн тавдугаар сард УИХ-аар баталсан. Тус хуулийн өөрчлөлт хэрэгжиж эхэлснээр хар жагсаалтыг халж, зээлийн зэрэглэл тогтоох хууль эрх зүйн орчин бий болсон. Тус хууль хэрэгжсэнээр 70 мянган иргэн хар жагсаалтаас гарах эрх зүйн орчин бүрдэх юм.

Гэвч хуулийн хэрэгжилттэй холбоотой журмыг Монголбанк батлаагүйгээс хэрэгжих боломжгүй байгаа талаар ЦХИХХЯ-ны сайд Э.Батшугар мэдээлсэн. Тиймээс “Зээлийн мэдээллийн тухай хууль"-ийн хэрэгжилтийг яаралтай хангуулахаар Монголбанканд шаардлага хүргүүлсэн юм. Үүнтэй холбоотойгоор Монголбанкнаас холбогдох журмыг гаргаж өнөөдөр буюу есдүгээр сарын 1 гэхэд хэрэгжүүлэхээр болсон.

Үүнтэй холбоотойгоор албаныхан өнөөдөр нэгдсэн мэдээлэл хийх аж. Тус журмын хэрэгжилттэй холбоотойгоор гаргасан шийдвэрийн талаар бид эргэн мэдээлэх болно.

Дашрамд дурдахад, Зээлийн мэдээллийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг 2024 оны арванхоёрдугаар сарын 24-ний өдөр УИХ-д өргөн барьсан.

Зээлийн мэдээллийн санд 12 банк, 436 банк бус санхүүгийн байгууллага, харилцаа холбооны компаниуд, төрийн яам, агентлагуудын дэргэдэх сангууд, хадгаламж зээлийн хоршоо гэх мэтчилэн төр, хувийн хэвшлийн байгууллагууд иргэн, аж ахуй нэгжийн зээл, төлбөрийн үүргийн талаарх мэдээллийг нийлүүлдэг бөгөөд 2025 оны байдлаар 1.6 сая иргэн, 19.6 мянган аж ахуйн нэгжийн зээлийн мэдээлэл хадгалагдаж байна.

Өдгөө хүчин төгөлдөр мөрдөж байгаа хууль тогтоомжийн хүрээнд зээлдэгчийн зээлийн мэдээллийг зээлийн мэдээллийн санд төвлөрүүлэх нарийвчилсан зохицуулалт байгаа ч зээлдэгчийн зээлийн мэдээллийг ашиглах, зээлдэгчийн зээлжих чадварт үнэлгээ хийх, онооны аргачлалыг эрх бүхий байгууллагаар батлуулах, хэрэгжүүлэх зэрэг зохицуулалтгүй байгаа юм. Иймд тус хуулийн шинэчлэлээр,

Олон улсын жишиг, зарчмыг баримтлах,
Монголбанкнаас баталсан нөхцөл, шаардлагыг үндэслэн зээлдэгчийн зээлжих чадварын зэрэглэл, бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний хөлсийг тогтоох,
Зээлийн мэдээллийг зөвхөн зээлдэгчийн зээлжих чадварт зэрэглэл тогтооход ашиглах,
Энэ хуульд зааснаас өөр зорилгоор зээлийн мэдээллийг ашиглахыг хориглох зэрэг зохицуулалтыг тусгасан юм.