Нийслэл гэх том айл энэ өвөл Эрчим хүчний сайд Б.Чойжилсүрэн, ДЦС-III-т Засгийн газрын бүрэн эрхт төлөөлөгчөөр томилогдсон Н.Тавинбэх нарын үгэнд итгээд  хөлдөх вий гэх анхааруулгыг инженерүүд өгч эхэллээ.

Учир нь,  ДЦС-III-т өнгөрсөн зургадугаар сард ноцтой осол болсноор дулаан үйлдвэрлэлийг ямар эх үүсвэрээс нөхөх вэ гэдэг асуудалтай тулсан. Тодруулбал, 100Гкал\цаг дулааны дутагдал гарч байгаа юм. Харин сайд Б.Чойжилсүрэн дээрх дутагдлыг ДЦС-IV, Амгалан дулааны станцуудаас нөхөж, энэ өвлийг давна. Өвлийн бэлтгэл ажил 64 хувьтай гэх мэдээллийг Улсын онцгой комиссын өргөтгөсөн хуралдааны үеэр өгсөн.

Гэвч Монгол Улсын эрчим хүчний зөвлөх инженер Р.Ганжуур хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа “Сайд Б.Чойжилсүрэн иргэдийг хуураад байна. Ноцтой асуудлаар худлаа ярьж болохгүй. “ДЦС-III”-т осол гарснаас үүдэн 100Гкал\цаг дулааны дутагдал гарч байгаа. Гэтэл энэ 100Гкал/цаг дулааны- 50 Гкал/цаг -ийг нь “ДЦС-IV” болон Амгалангийн дулааны станцад шилжүүлнэ. Өвөл дулааны хангамж тасалдахгүй. Санаа зоволтгүй гэж яриад байгаа юм. “ДЦС-IV” найман зуух, долоон турбинтай. Арай ядан өнгөрсөн өвлийн их ачааллыг давсан.

Энэ жил цахилгаан дулааны ачаалал нэмэгдэж ирэхэд даах чадал байхгүй. Бодит нөхцөл байдал ийм байхад “ДЦС-IV”-өөс дулаан аваад шилжүүлнэ, схемийг нь хийчихсэн байгаа гэж ярихаасаа ичих хэрэгтэй.

“ДЦС-IV” маш хүн нөхцөлд ажилладаг, өөрийгөө яая даа гэж яваа станц. Өнгөрсөн өвөл бүх зуух, турбин нь ажилласан. Нэмээд ямар ч бэлтгэл, тоноглол байхгүй. Хэрэв “ДЦС-IV”-ийн ес дэх зуухыг барьчихсан байсан бол энэ асуудлыг шийдэж болох байсан. Энэ есдүгээр зуухны талаар сүүлийн гурван жил ярьсан. Санхүүжилтийн асуудлыг шийдээд өгөх ёстой байсан ч Эрчим хүчний сайд хөөцөлдөөгүй. Амгалангийн дулааны станц жил бүр доголддог. Доголддог станц дээр дахин ачаалал өгөх нь маш эрсдэлтэй” гэж байр сууриа илэрхийлээд байна.

Уг нь “ДЦС-IV” дээр ес дэх зуухыг барьчихсан бол асуудал нааштайгаар эргэж болох байв. Гэвч сайдын албыг гурав дахь удаагаа хашиж байгаа ч энэ хугацаанд юу ч хийгээгүй. Зөвхөн ДЦС-IV дээр ч хуумгай хандсан юм биш салбарын хэмжээнд асуудал шийдээгүй нь харагддаг.

Монголын эрчим хүч, геологи, уул уурхайн үйлдвэрчний эвлэлийн холбооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга А.Дагвадорж “Салбар үйлдвэрчний эвлэлээс 2020 оноос хойш эрх баригчдад шаардлага хүргэж байгаа ч шийдвэрлэхгүй байна. Салбарын ажилчдын цалин хөлсийг нэмэгдүүлж, насжилт өндөртэй, өнөө маргаашгүй зогсох эрсдэлд орсон техник технологийн засвар үйлчилгээг нэн даруй хийгээч гэсэн үндсэн хоёр шаардлагыг тавьсан. Гэтэл хийгээгүй.

Тулсан техник технологийн засвар үйлчилгээгээ хийгээгүйгээс осол аваар гарч, хүний амь хохирч байна. Төсөв байхгүй биш бий. Соёл спорт аялал жуулчлалын төсөв 2023 онд 316 тэрбум, эрчим хүчний салбарын төсөв 256 тэрбум, 2022 онд соёл спорт аялал жуулчлалын төсөв 575 тэрбум, Эрчим хүчний салбарын төсөв 468 тэрбум, 2025 онд соёл спорт аялал жуулчлалын салбарын төсөв 525 тэрбум, эрчим хүчний салбарын төсөв 298 тэрбум буюу үндсэндээ хоёр дахин бага тавигдаж ирсэн.  Өнөөдөр талбай дээр гаднаас инфлүүнсер авч ирээд бичлэг хийлгэх нь чухал юм уу, эрчим хүч дулаантай байх нь чухал юм уу. Ирэх өвөл дулаантай байх эсэх нь эргэлзээтэй байна. Улаанбаатар хотын дулааны 32 хувийг хангадаг 50 мВт-ын генератор засвар авахааргүй эвдэрчихлээ. Хотоороо хөлдөх юм уу. Гэрт нь тоггүй байхад гадаа тоглолт үзээд явах юм уу. Эвдэрсэн генераторыг шинэчлэхэд 100 сая ам.доллар шаардлагатай. Мөнгийг нь яаж ийгээд шийдчихлээ гэж бодоход суурилуулахад багадаа 24 сарын хугацаа шаардана. Тэр хүртэл яаж амьдрах вэ” гэдэг асуудлыг хөндөж байв.

Харин салбарын сайд “Аргална даа” гэдэг алдарт үгээ хэлж, ард түмнийг төөрөгдүүлсээр яваа.

ДЦС-III-ыг сэргээн босгох үүрэг хүлээсэн Засгийн газрын БЭТ Н.Тавинбэхийн хувьд ч дээрдэх зүйлгүй. Насаараа энэ салбарт сайдаас нь эхлээд дэд сайд, Төрийн нарийн бичгийн дарга гээд хашаагүй албан тушаал үгүй боловч шийдсэн ажил нь үнэн дампуу. Жишээ татвал, арван аймгийг дулааны цахилгаан станцтай болгох  “МОН-14” төслийг Эрчим хүчний яам 2018 онд эхлүүлсэн. Төслийг хэрэгжүүлэхийн тулд БНСУ-ын Экзим банкнаас 148,7 сая ам.долларын хөнгөлөлттэй зээл авч, гүйцэтгэгчээр нь 2023 онд БНСУ-ын "Бюксан инженеринг" компани шалгарсан ч ажлаа эхлүүлээд удалгүй орхисон.

Ажлаа гүйцээгээгүй шалтгаан нь "Бюксан инженеринг" компани дампуурсан.

Гэтэл тус компанийн зарим аймагт эхлүүлсэн ажлын гүйцэтгэл нь 40-45 хувьтай хийгдээд зогссон бол зарим аймагт ажил эхлээгүй байх жишээний. Гэтэл 40-45 хувийн гүйцэтгэлтэй төсөл зогссон ажил дээр Монгол Улсын Засгийн газар хүү төлөөд явж байх жишээний.

Сангийн яамны холбогдох албан тушаалтны тайлбараар бол өнгөрсөн тавдугаар сарын байдлаар Монгол Улс дээрх зээлд 610.7 сая төгрөгийн хүү төлсөн.

Гэтэл дулааны цахилгаан станцуудаас нэг нь ч баригдаж ашиглалтад ороогүй.  Үүнээс болоод аймгууд нь ч хөлдөх эрсдэлтэй.

Жилээс жилд Монгол Улсын цахилгаан, дулааны хэрэгцээ өсөн нэмэгдэж байгаа. Гэтэл ДЦС-III нь дулаан түгээх боломжгүй, ДЦС-IV дээр шилжүүлэг хийж ачаалал үүрүүлнэ гэж байгаа ч техникийн шинэчлэл хийгээгүйгээс хэдийд ч зогсож мэдэх аюултай. Амгалан станцаас эх үүсвэр нэмж татна гэх ч жил бүр доголддог.

Нөхцөл байдлыг мэдэх эрчим хүчний инженерүүд энэ өвөл хөлдөх эрсдэл нүүрлэснийг анхааруулсаар байгаа ч дээдсүүд ер тоох юм алга. Цахилгааны тасалдал үүсэхэд нийслэлийн гэр хороолол, аймгийн төвүүдийн гэр хороололдоо хязгаарлалт хийгээд аргалж болно. Лаагаа ч болов бариад гэр хорооллынхны цахилгааныг хязгаарлахад өвлийн ид хүйтнийг давчихаж болох л байх. Харин дулааныг бол аргалах боломжгүй шүү дээ.

Г.ХОРОЛ