Нам, намын тавиулуудын шахааны газар болж хувирсан төрийн өмчит компаниудыг ашигтай, ашиггүй ажиллаж байгаагаар нь эрэмбэлэн, цэгцлэх ажлыг Засгийн газар ойрын хугацаанд хийхээр болсон нь энэ намрын улс төрийн хамгийн том тоглолт болж мэдэхээр байна.

Учир нь, төрийн өмчийн оролцоотой 109 компани үйл ажиллагаа явуулж байгаагаас давхардсан чиг үүргийг арилгах хүрээнд нэгтгэх, татан буулгах зэрэг арга хэмжээ авснаар 87 болгож цөөлнө.  Ингэхдээ компани нь ашиггүй ажиллаж байхад өндөр цалин, хангамж авч туйлдаг асуудлыг ч цэгцэлнэ.

Төрийн өмчийн бодлого зохицуулалтын газрын дарга Б.Цэнгэлийн тайлбараар сар бүр 30 сая төгрөгийн цалин авдаг төрийн өмчит компанийн захирлуудын үндсэн цалинг бууруулж, жилийн эцэст ажлынх нь үр дүнгээр урамшуулдаг тогтолцоонд шилжүүлэх нь.

Өнгөрсөн хугацаанд хамгийн өндөр цалин хангамжийг “Эрдэнэс Монгол”, “Эрдэнэс Тавантолгой”, МИАТ компани болон Хөдөө аж ахуйн биржийн захирал авч иржээ.  Нэг үгээр хэлбэл, дээрх компанийн захирлуудын сарын цалин 30 сая төгрөг гэж ойлгож болно.  Гэвч эдгээрээс “Эрдэнэс Монгол”, “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн захирлуудын сарын цалин 30 сая төгрөг байгаа нь нүүрсний үнэ ханш унасан нөхцөлд хэтийдсэн цалин болж бууж буй. Мөн захирлын цалин өндөр байхын хэрээр газрын дарга нарын цалин ч мөн өндөр.  Дээр нь төрийн өмчит компаниудад нам, намын тавиулуудыг улстөрчид “байршуулах”-аас эхлээд бараа материалын “шахаа” –г ч хийж ирсэн.  Иймээс Засгийн газар зорьсноо ажил хэрэг болгож чадвал тавиулуудыг явуулах боломжтойгоос гадна төрд ачаа болж ирсэн компаниуд ч цэгцрэх боломж бүрдэнэ. Учир нь компани нь ашиггүй ажиллаж алдагдал хүлээгээд байхад захирлууд нь өндөр цалин хангамж эдлэн ямбалдаг буруу жишгийг хязгаарлах юм.

Гэхдээ энэ ажлыг хийхдээ ТӨК-ийн захирлуудын үндсэн цалинг таван сая төгрөгөөр хязгаарлах,  үр дүнгээс хамаарах урамшууллыг нь бодитой тогтоох, компанийн ТУЗ-ийн гишүүдэд цензуртэй хандаж, хяналт тавьж чадах хүмүүсийг сонгодог болох зэргээр аль болох намын харьяаллаас ангид байлгахад анхаарахгүй бол тавиулуудыг тэжээдэг, сонгуулийн циклээр ажил нь өрнөдөг, Засгийн газар солигдох бүрийд дараагийн ээлжийнх нь орж ирж, бужигнуулдаг байдал засрахгүйг сануулах хүмүүс ч олон байна.

Төрийн өмчит компаниудад өнгөрсөн хугацаанд хийгдэж ирсэн томилгоо ч том жишээ болж буй.

Жишээ татвал, Монголын саалийн үнээгээр нэрлэгдэж ирсэн “Эрдэнэт” үйлдвэр, “Эрдэнэс Монгол” нэгдэлд Ерөнхийлөгчийн, “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн захирлаар экс Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн, “Монголросцветмэт”, "Эрчист Монгол" зэрэг компанийн удирдлагаар УИХ-ын 2024 оны сонгуульд өвдөг шороодсон улстөрчид томилогдож очсон.

Дээр нь хулгай луйвар илрүүлэх нэрийн дор бүтээмжийн менежер, хяналтын менежерүүд томилсон нь давхардсан бүтцийг үүсгэснээс гадна цалин хангамжид нь мөн тэрбум, тэрбум төгрөг зарцуулж байна.

Менежерүүдийн сарынх нь цалин хамгийн багадаа зургаан сая төгрөгөөс эхэлж буй.  Нийтдээ 50 гаруй хяналтын болон бүтээмжийн менежерийг нэр бүхий хоёр намаас томилсон. Гэвч тухайн компаниуд нь ашигтай ажиллаж байгаа гэхээс илүү алдагдалтай ажилладаг. Тиймээс өнгөрсөн хугацаанд 150 гаруй тэрбум төгрөгийн алдагдал “үйлдвэрлэсэн” компаниудыг нэгтгэх, олон нийтийн болгох, хувьчлах зэрэг ажлыг шат дараатай хийх нь хамгийн зөв алхам болж буй.

Нөгөө талдаа зарим төрийн өмчит компани, улсын үйлдвэрийн газрын захирлынх нь цалин, урамшуулал мэргэжилтнүүдээсээ хэд дахин нугарсан өндөр байгаа нь ажилчдынх нь дундаж цалин, урамшуулалтай харьцуулж тогтоодог шударга зарчимд нийцүүлэхгүй бол ачааны хүндийг үүрэгсэд нь хохирч, дарга удирдлага нь хождог гажуудал засрахгүйг ч шүүмжилж байгаа юм.

Хэдийгээр хожимдсон ч гарцаа байхгүй хийх ёстой ажил тул зоригтой, зорилготой хөдөлж ард нь гарах ёстой болж байна.

Төр энэ ажлыг хийж чадсан цагт улсын төсвийг гурав дахин нугалсан их мөнгө эргэлддэг төрийн өмчит компанид үүрлэсэн хулгай луйвар, авлига, шахаа энэ бүхэн цэгцрэх учиртай.

Г.ХОРОЛ