Тэртээ 1949 онд Баянхонгор аймгийн Богд сумын харьяат Пагмын Аюуш гэх хүчтэн улсын наадамд есөн даван түрүүлж, улсын арслан цол хүртэж байв. Тэгвэл тэрхүү үйл явдлаас даруй 76 жилийн дараа түүний хөрш зэргэлдээ Жинст сумаас дахин арслан цолтон мэндэллээ. Энхтүвшингийн Батмагнай гэх эр бяр нь тэгширсэн, эмнэг хангал шиг аатай хүү Их Богдын өвөр бэл, Түйн голын хөвөөнөөс тодорч, төрийн наадамд ес даван түрүүлэв.

Ээ дээ Э.Батмагнайг түрүүлнэ гэж наадмын өмнө олон ч хүн ярьсан. Өөрөө ч үүндээ итгэлтэй байж, "Удахгүй төрийн наадамд түрүүлж, түмэн олноо баярлуулна" гэдгээ ил, далд, ний нуугүй хэлсээр л байв. Мэдэрчихсэн, төрчихсөн хүн нээрээ цаанаа л өөр байдгийн тод жишээ нь энэ юм уу.

Тунах сайхан, тунаад давах сайхан, даваад цол ахих, түрүүлэх сайхан гэдэг үгийг Э.Батмагнай өчигдөр утгаар нь харууллаа. Зургаагийн даваанаас л эхлээд тунаж, барилдсан. Гурвын даваанд нутгийн ах, улсын начин Д.Цэрэнтогтох дэмнэж, тавын даваанд их спортын ах, улсын заан Д.Хүдэрбулга гарыг нь амраасан. Харин зургаагийн даваанаас эхлэн өөрийн үнэн хүчээр, уран мэхээр гайхууллаа.

• Зургаагийн даваанд улсын харцага, Арын хангайн ганц найдвар Б.Зоригтбаатартай тунаж 08:34 минутад
• Долоогийн даваанд улсын заан, Ховдын "танк" Б.Бат-Өлзийтэй тунаж, 01:43 минутад
• Наймын даваанд, улсын аварга П.Бүрэнтөгстэй тунаж, 02:45 минутад
• Есийн даваанд, улсын гарьд цолны болзол хангасан, Н.Өсөхбаярыг 02:26 минутад тус тус давжээ.

Э.Батмагнайг 2001 онд төрж байхад тухайн жилийн баяр наадамд дархан аварга А.Сүхбат арав даван түрүүлж байлаа. Аваргын барилдааныг өвчсөн мэт Хонгор нутгийн хүү гар ачааг дахин алдаршуулж, алдар цолоо дуудуулан, Төв цэнгэлдэхэд Хонгор нутаг эгшиглэв.

Гуйгаад өгдөггүй арслан цолыг нь гуядаж, ачиж, дохиж нутагтаа авчирлаа. "Ес давсан заан"-д өгөх ёстой цолыг нь өөртөө залав.

Монголынхоо ард түмэнд “Инээдэг Сүхбат”, “Ес давсан заан” , “Том Сүхбат” хэмээн алдаршсан П.Сүхбат агсны хувьд Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо суманд төрсөн бөгөөд 1991 оны Ардын хувьсгалын 70 жилийн ойн баяр наадамд ес даван үзүүрлэсэн ч арслан цолоо хүртэж чадалгүй хожмоо 2003 онд шинээр бий болсон улсын гарьд цолыг хүртэж байсан юм.

П.Сүхбат агсан нэгэнтээ ярихдаа “Өгдөггүй цолыг нь өөр дээрээ хадгалчихлаа. Би ер нь арслангийн эрэмбэтэй бөх” гэж байв.

Талийгчийг Денверт байхад нь түүнд улсын арслан цол олголоо гэх шуум гарсан ч гарьд цол олгож байлаа. Угтаа түүнийг давж, түрүүлсэн О.Балжиннямд аварга цол олгосон билээ.

Ийнхүү түүхийн уртад тодрох ёстой арслан цолтон нь Хонгор нутгаас тодорч, бөхийн үнэнд гүйцэгдлээ. Монголчууд Э.Батмагнай гэдэг шинэ залуу арслангаа өлгийдөн авлаа. Харах юмтай, хариад ярих юмтай сайхан наадам боллоо.

Хослон цэнхэртэх Хангай говийн

Хонгор нутаг хонгор нутаг минь ээ

Хосгүй чамдаа хайртай…