Соёлын салбарын цалин 26 жилийн дараа нэмэгдсэний цаана

2024-site 10

Соёлын салбарын цалин 26 жилийн дараа нэмэгдсэний цаана

Соёлын салбарын цалин 26 жилийн дараа нэмэгдсэний цаана

Ээлж ээлжээр микрофон шилжүүлж, “Сайд аа, цалин нэм” хэмээн шаардах соёл урлагийн салбарынхан сүүлийн 30-аад жилд тийн нэгдсэн нь үгүй. 2023 оны тавдугаар сарын үйл явдал. Яг нэг жилийн өмнө аж. Харин хандаж хэлсэн, үгий нь арга буюу толгой дохин сонсож суусан Соёлын сайд нь гуравхан жилийн өмнө хувийн хэвшлээс томилогдсон Ч.Номин байв.


Ч.Номин сайдын тэр дур зураг цахим орчинд ч идэвхийлэн түгсэн. Хэлэх үггүй, тайлбарлах гарц гаргалгаагүй гацчихсан нь тэр мэтээр түгээсэн. Яг тэр үйл явдлын дараа, тавдугаар сарын 16-нд түүнтэй ярилцаж байв.

“Сайд аа, цалинг нь нэмэх юм уу?”

“Сайд аа, надад тоо хэрэгтэй байна. Яг хэдэн төгрөгөөр нэмэх юм бэ?”

“Яг ямар боломжтой вэ. Төсөв даах уу. Өөр гарц бий юу?”

Байн байн түншиж асуухад Ч.Номингийн хариулт товч, тодорхой байв. “Би попоръё гэвэл тоо хэлчихнэ ээ. Гэхдээ тайлбарлалаа шүү дээ. Төсөв тодотгохоор хүсэлтээ өгчихсөн. Мөн боловсрол, шинжлэх ухааны салбарынхантай дүйцүүлнэ гэж хэллээ. Гол нь гал унтраах маягаар, нэг удаад цалин нэмээд өнгөрөх буруу. Энэ салбарт менежментийн шинэчлэл хэрэгтэй”.

Угтаа тэр үед Ч.Номин Соёлын яамыг тэргүүлснээс хойш салбарынхаа ажилчдын цалинг 25 хувь нэмчхээд байв.

Манайд, мөнгөтэй мөртлөө цалин нэмдэггүй гэдэг гажууд ойлголт бий. Гэвч улс байтугай айл ч төсөвтөө, орлогодоо захирагдана. Хөнжлийнхөө хэрээ хөлөө жийдэг нь жам. Зөвхөн соёл урлагийн салбар биш, эмч багш нарын цалинг ч нэмье гэхээр төсвийн орлого хүрдэггүй. Бидний ярилцдаг тэр өдөр Ч.Номин “Манай улс 17 их наядын төсөвтэй. Үүний 80 хувийг зөвхөн урсгал зардал буюу цалин, тэтгэвэрт зарцуулдаг. Тэгэхээр ийм нөхцөлд цалинг хангалттай хэмжээнд, шууд нэмнэ гэдэг амаргүй шүү дээ” хэмээн тайлбарлаж байв.

Цаг үеийн мэдээллээс хол байдаг энгийн иргэд салбар, салбарын цалин үе шаттай нэмэгдсээр буйг анзаардаггүй л дээ. Харин бага багаар нэмээд ирэхээр салбарынхан нь өөрсдөө сэрсэн. Эмч, багш нар дээр ч ийм юм болсон. Соёл урлагийн салбар ч, Соёлын яам байгуулагдаад нийт дүндээ 25 хувиар цалин нь нэмэгдсэний дараа тийн нэгдэж, жагсаж, эсэргүүцлээ илэрхийлсэн сэн.

Улмаар соёл, урлагийн салбарын цалин боловсрол, шинжлэх ухааны салбартай анх удаа дүйцэж очлоо. Энэ бол сүүлийн 20 гаруй жилд байгаагүй нэмэгдэл, өөрчлөлт. Учир нь тэд хариуцсан яамгүй, сайдгүй байв.

Намбарын Энхбаяр гуай тэргүүлж байсан Соёлын яам 1998 он хүртэл л “амьдарсан” нь өнөөгөөс 26 жилийн өмнөх явдал. 1998 онд Гэгээрлийн яам, 2000 онд Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам болж өөрчлөгдсөнөөр энэ салбар орхигдсон.

Тийм болохоор цалингийн асуудал ч сөхөгддөггүй байв. Боловсрол, шинжлэх ухааны дунд “хавчуулагдсан” соёлын салбар цалингийн хувьд ч дор хоцроод 20 гаруй жил болсонд сая нэг гэрэл гэгээ туссан нь 2020 он юм.

Засгийн газрын тогтоолоор Соёлын яам дахин байгуулагдаж, улмаар хэн толгойлох нь анхаарал татаж эхэллээ.

Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн зурсан төлөвлөгөө, тооцсон дүр нь Ч.Номин байв.

Улс төр, хувийн хэвшил үргэлж өөр байдаг. Улстөрч хүнд худал, худал биш юм гэхэд урьдчилж хэлэх шаардлага үүсдэг. Тэгж байж ард түмэнд таалагдана, олон нийтийн хараанд өртөнө. Харин хараанд өртөхөд төвлөрч анхаарсаар, асуудлыг сууриар нь шийдэх гэж хөдөлдөггүй, ажиллаж буй цаг хугацаагаа хялбарчилж өнгөрөөсөөр дуусгадаг бол Монголын улстөрчдийн хандлагын алдаа хэмээн цохон тэмдэглэгдэнэ.

Харин Ч.Номин шууд судалгаа хийхээс эхлэв. Тэгээд, судалгаанд үндэслэж, даацтай хөдлөхөөр шийдсэн. Хуулийн төслүүд дээр ажилласан.

Ч.Номин сайд бид хоёр 2022 онд анхны ярилцлагаа хийж байв. Тухайн үед л тэрбээр “Хааны алба халаатай гэдгийг би мэднэ. Байх хугацаандаа үр дүнтэй ажиллана. Нухацтай хөдөлнө. Тэгээд дараагийн сайдыг илүү бүтээлч ажиллах суурь нөхцөлийг тавина. Суурийг нь бэлдэнэ” гэж хэлж байв.

Соёл урлагийн салбарт 7000 төрийн албан хаагч бий. 330 сумын соёлын төвөөс эхлээд номын сан, музей, галерей, театр, чуулга гээд чиглэл, чиглэлийн олон байгууллага энэ хүрээнд багтана.

Харин энэ салбарын цалин буюу том зургаар санхүүжилтийн асуудлыг шийдэх хэд хэдэн хувилбар бий. Улсын төсвөөс хараат байлгаад л байх. Эсвэл менежментийн шинэчлэл хийх. Эс бол бүтцийн өөрчлөлт хийж, хувьчилж юм уу хувьцаат компани болгож болно.

Угтаа төсвийн хүрээнд цалингийн асуудлыг нэг удаад шийдэж болох ч, алс хэтдээ энэ салбарт менежментийн шинэчлэл хийх нь гол байв.

Менежментийн шинэчлэл бол угтаа жинхэнэ бизнес хүний, хувийн хэвшилд ажиллаж үзсэн хүний “толгой”-ноос гардаг ажил юм.

Нэг үгээр, урлаг соёлын байгууллагууд өөрсдөдөө тулгуурлаж, бүтээгдэхүүн үйлчилгээгээ “зардаг” болно. Өөрсдөө орлого олдог болж, төлөвшинө. Тэгээд тэр орлогоо, төсвөөс хараат бусаар захиран зарцуулна, үүнд цалин хөлс ч багтана. Ийм концепц.

Соёл урлагийн салбарт 7000 төрийн албан хаагчаас гадна 11 мянган хувийн хэвшил байгаа. Харин тэднийг Creative Industry болгох буюу, бүтээлч үйлдвэрлэлд “дадуулах” нь Ч.Номингийн гол алсын хараа байв.

Иймд сайдын ажлаа авсан 2021 оноос эхлээд л, хуулийн төсөл боловсруулах суурь судалгааг эхлүүлсэн байдаг. Улмаар Соёлын тухай болон Соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийн тухай хууль батлагдсан. Салбар анх удаа хуультай болсон.

Энэ хуульд “чихэр” шиг олон заалт туссан. Соёл урлагийн салбарынхны оюуны өмчийг хамгаалах, туурвих боломж бололцоог хангах бөгөөд дэмжих, бизнес утгаар үйл ажиллагаа явуулах эрх зүйн орчинг бүрдүүлэх том өөрчлөлт Соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийн тухай хуулиар хийгдсэн.

Мэдээж Ч.Номингийн зарим төлөвлөгөө тусаж чадаагүй, багтаагүй. Салбар бүр уялдаа холбоотой. Тийм учраас Засгийн газар хуулийн төсөл өргөн барихын өмнө яам бүрийн саналыг авдаг. Зарим яамдын босгыг даваагүй, үзэл баримтлалын хувьд сайд нарын дэмжлэгийг аваагүй агуулгууд хуульд багтаагүй нь бий. Гэхдээ энэ том өөрчлөлт болсон.

Ч.Номин “Соёлын салбарын байгууллагуудыг хэрхэн дахин загварчлах буюу Re-Engineering хийх асуудлыг судалж байна. Музейгээр жишээ татъя. Музей өдгөө дэлхий дахинд зөвхөн үзмэрээ үзээд, тойроод гардаг биш Experience center буюу мэдрэмж авдаг газар болсон. Зөвхөн тасалбараа борлуулдаг биш арга хэмжээ, event (өдөрлөг) зохион байгуулдаг олон талт соёлын орчин болсноор түрээсийн орлого орж ирнэ. Ингэснээр эргээд тасалбараа хямдруулах, эргээд зарим үед музейгээ үнэгүй үзүүлдэг байх боломж бий болно гэх мэт. Давхар ажилчдын цалин, нийгмийн баталгааны асуудал ч хөндөгдөнө шүү дээ” хэмээн тайлбарлаж байлаа.

Харин сонгодог урлаг, соёлын өв гээд төр байгаа цагт тогтмол хариуцан авч явах ёстой салбар, байгууллага гэж бий. Ашигтай байна уу, алдагдалтай байна уу, хамаагүй. Энэ утгаар, соёлын салбарт алив байгууллагыг хувьчлах тухай асуудал бол огт байхгүй гэдгийг Ч.Номин мэдэгдэж байв.

Ганцхүү яаж менежментийн шинэчлэлийг бүтцийн өөрчлөлтийн хамт хийж, тухайн байгууллагын үнэлэмж, үр өгөөжийг нэмэх вэ гэдэг асуудалд анхаарна хэмээж байлаа.

Соёлын сайд Ч.Номин одоогоос яг жилийн өмнө Засгийн газрын мэдээллийн цагаар ингэж мэдэгдэв.

  • 2022 онд батлагдсан Соёлын тухай хуулиар, төвөөс алслагдмал газар байрлах соёлын байгууллагын ажилчдад таван жил тутам зургаан сартай тэнцэх нэг удаагийн тэтгэмж олгох талаар туссан. Энэ заалтыг хэрэгжүүлэх журмыг Засгийн газар баталлаа. Улсын хэмжээнд соёлын 452 байгууллага бийн 432 нь хөдөө, орон нутагт. Иймд соёлын салбарын 4470 алба хаагчаас 3002 нь дээрх тэтгэмжийг авдаг боллоо.
  • Манай салбарын ажилчдын цалингийн доод хэмжээ 570 мянган төгрөг байна. Үүнийг энэ онд багтаан боловсрол, шинжлэх ухааны салбарынхантай дүйцүүлнэ.

Харин долдугаар сарын 1 гэхэд энэ мэдэгдэл бодит болов. Соёлын салбарын цалин нийт дүнгээр 61 хувь нэмэгдлээ. Улмаар доод хэмжээ 1 сая төгрөгт хүрсэн юм.

Үүний тулд Соёлын сайд Ч.Номин УИХ-д санал оруулж, төсвийн тодотголд салбарынхаа ажилчдын цалин нэмэгдлийг багтааж ч чадсан.

40 жил Монгол Улсын Консерваторид багшлахын сацуу Монгол Улсын филармонид хөгжимчнөөр ажилласан Б.Зоригттой ярилцах үеэр “Багадаа сая төгрөгийн цалинтай болчихлоо. Энэ бол том алхам” хэмээн дурссан. 20 гаруй жил орхигдсон соёлын салбарын цалин анх удаа тэгж нэмэгдсэн.

Харин одоо түүний эхлүүлсэн, салбарт менежментийн шинэчлэл хийх агуулга нүдэнд харагдаж, гарт баригдаж эхлээд байна. Үнэндээ соёл урлаг бол том хүч. Энэ салбар төсвөөс хараат байдлаар гацвал, гацаавал харамсалтай. Гацаанаас гаргахаар ажиллаж буй Ч.Номингийн эхлүүлсэн ажлын үр дүнг ярих хүн бол олон.

 

М.ТЭНГИС

Энэ мэдээнд өгөх таны сэтгэгдэл?
8
ТэнэглэлТэнэглэл
4
ЗөвЗөв
1
ХөөрхөнХөөрхөн
1
БурууБуруу
0
ХахаХаха
0
ГайхмаарГайхмаар
0
ХарамсалтайХарамсалтай
Баярлалаа!

Холбоотой мэдээ

60 сэтгэгдэл

News.mn сайтад сэтгэгдэл оруулахад анхаарах зүйлс

Avatar

JenniferBonner 2024-05-20 45.81.136.165

Халуун охид таныг хүлээж байна —-> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

ChristinaPeacock 2024-05-20 46.8.222.169

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

KimEspino 2024-05-20 45.81.136.219

Халуун охид таныг хүлээж байна —– https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

MeganSmith 2024-05-20 45.84.177.66

Халуун охид таныг хүлээж байна ___ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

ElizabethCook 2024-05-20 109.248.14.70

Халуун охид таныг хүлээж байна ->>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

AmyLove 2024-05-20 46.8.22.69

Халуун охид таныг хүлээж байна —-> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

SarahBartlett 2024-05-20 109.248.143.111

Халуун охид таныг хүлээж байна —> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

AlexisJackson 2024-05-20 109.248.205.124

Халуун охид таныг хүлээж байна >>>>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

ChristineBuckley 2024-05-20 188.130.142.167

Халуун охид таныг хүлээж байна ~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

JenniferGrant 2024-05-20 45.90.196.46

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

KimLee 2024-05-20 46.8.111.61

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

StaceyGonzalez 2024-05-20 194.35.113.55

Халуун охид таныг хүлээж байна ___ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

BrandiBowen 2024-05-20 185.181.247.217

Халуун охид таныг хүлээж байна —-> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

AngelaSmith 2024-05-20 109.248.205.148

Халуун охид таныг хүлээж байна > https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

StephanieRomero 2024-05-20 45.86.1.66

Халуун охид таныг хүлээж байна ~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

AshleyTorres 2024-05-20 46.8.22.158

Халуун охид таныг хүлээж байна __ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

StaceyWilson 2024-05-20 188.130.136.88

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

JennaKing 2024-05-20 194.35.113.179

Халуун охид таныг хүлээж байна ->>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

JessicaWilliams 2024-05-20 188.130.128.34

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

SusanJohnson 2024-05-20 109.248.138.187

Халуун охид таныг хүлээж байна ____ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

CourtneyBray 2024-05-20 188.130.137.161

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

JulieSabo 2024-05-20 46.8.23.86

Халуун охид таныг хүлээж байна ___ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

MarquitaWilcox 2024-05-20 46.8.23.120

Халуун охид таныг хүлээж байна _____ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

KeriLane 2024-05-20 46.8.23.202

Халуун охид таныг хүлээж байна – https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

DanielleSanchez 2024-05-20 188.130.136.87

Халуун охид таныг хүлээж байна >>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

TracyCampbell 2024-05-20 109.248.166.67

Халуун охид таныг хүлээж байна ___ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

JessicaFuller 2024-05-20 188.130.211.164

Халуун охид таныг хүлээж байна >>>>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

KimberlyCollins 2024-05-20 109.248.14.97

Халуун охид таныг хүлээж байна —– https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

LauraSmith 2024-05-20 31.40.203.248

Халуун охид таныг хүлээж байна _ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

LeslieNguyen 2024-05-20 109.248.128.62

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

Зочин 2024-05-20 139.5.216.215

сонгууль дөхөхөөр л энэ нэг юмыг ярьж гэнэ.Соёлын сайд болоод юу хийсийн.Яхгаад ер нь сайд болгосын инээдтэй биз дээ Салбарт нь сайд өлхөн хийж чадах хүмүүс өчнөөн бий шүү дээ.Эцэг нь гэж бүтэхгүй н**ш байна.

Avatar

TamekaJones 2024-05-20 188.130.220.23

Халуун охид таныг хүлээж байна >> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

StephanieWilliams 2024-05-20 31.40.203.248

Халуун охид таныг хүлээж байна >>>>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

KarenSand 2024-05-20 46.8.107.87

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

KatyMorris 2024-05-20 46.8.223.213

Халуун охид таныг хүлээж байна ____ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

ChristinaJohnson 2024-05-20 109.248.15.132

Халуун охид таныг хүлээж байна >>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

DanielleFerguson 2024-05-20 95.182.127.146

Халуун охид таныг хүлээж байна ~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

LaniCaudel 2024-05-20 46.8.192.109

Халуун охид таныг хүлээж байна —> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

AubreyiaAviles 2024-05-20 31.40.203.75

Халуун охид таныг хүлээж байна _____ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

MelissaLocke 2024-05-20 46.8.22.65

Халуун охид таныг хүлээж байна ____ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

EmilyRojas 2024-05-20 109.248.139.155

Халуун охид таныг хүлээж байна —-> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

MichelleWatson 2024-05-20 109.248.13.176

Халуун охид таныг хүлээж байна > https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

LisaSmith 2024-05-20 46.8.23.218

Халуун охид таныг хүлээж байна —-> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

LisaMiller 2024-05-20 46.8.222.201

Халуун охид таныг хүлээж байна ->> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

ShannonHertler 2024-05-20 45.15.73.126

Халуун охид таныг хүлээж байна ->>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

BrittanyMitchell 2024-05-20 109.248.49.164

Халуун охид таныг хүлээж байна – https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

LeahPrice 2024-05-20 188.130.136.200

Халуун охид таныг хүлээж байна > https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

SusanLopez 2024-05-20 5.183.130.242

Халуун охид таныг хүлээж байна —-> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

SarahWright 2024-05-20 109.248.15.154

Халуун охид таныг хүлээж байна — https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

ElisHernandez 2024-05-20 194.34.248.2

Халуун охид таныг хүлээж байна ->> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

NormaSanchez 2024-05-20 188.130.128.146

Халуун охид таныг хүлээж байна –> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

TiffanyWebster 2024-05-20 188.130.189.167

Халуун охид таныг хүлээж байна > https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

SarahMoon 2024-05-20 45.15.73.105

Халуун охид таныг хүлээж байна –– https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

зочин 2024-05-20 59.153.114.146

САЙТ БОЛГОНООР ШАХУУЛААД

Avatar

LaurenAllen 2024-05-20 5.183.130.121

Халуун охид таныг хүлээж байна >> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723834

Avatar

Нэргүй 2024-05-20 1.73.21.139

Энэ хүүхэн нэр дэвших нүхээ малтаад бна уу?!

Avatar

зочин 2024-05-20 103.145.234.121

Ковид, үүнээс хойш 10-хан хоногийн дараа Украинд дайн дэгдэн зөвхөн манайд биш дэлхий нийтийн эдийн засагт асар их хүндрэл гарсан, Хятадын хил өнгөрсөн оны дунд үеэс л нээгдэж манай эдийн засаг сэхээ авч эхлэсэн, МАН төрд байгаа тулдаа эдийн засгаа сэргээн,иргэдийн амьдралыг хэвийн болгох,бүтээн байгуулалт өрнүүлэх талаар чамлахааргүй ажил хийж байна,Улс орноо урагшлуулах гэж чадлаараа зүтгэж байна,Ардчилагч гэх хулгайчууд зөвхөн бүсдыг гүтгэж,хийсэн зүйл үгүйсгэж,төрийн эрхэд шунана

Avatar

Нэргүй 2024-05-20 202.126.88.182

Энэ балай халтар хар авгай сонгуульд дэвших эрхгүй шүү

Avatar

irgediin huselt 2024-05-20 66.181.180.229

Тэгж л таараад өөрийгөө мандуулж л байна.Энэ яахав вэ? Цаана чинь улсын том эмнэлгүүдэд санхүүжилтийг нь өгөхгүйгээс 1,2 гэх мэт том эмнэлгүүдэд хагалгаагаа хийж чадахгүй байна.Бодвол эрхэмүүд сонгуулийн зардлаа босгохдоо ЭМ-ийн даатгалаар сахүүжүүлж байгаа бололтой.Бүр мөсөн үү?түр зээлсэн үү? гэдгийг мэдэх юм алга Ямартай эмнэлгүүддээ санхүүжилтийг нь хурдан өгөөсэй.Хөөрхий улныхан өмчиндөө шаналан Оюун-Эрдэнээс гуйж өглөө оройгүй залбирч,оочироо хүлээж байна

Avatar

бодит баримт 2024-05-20 66.181.180.229

Үнэн шүү. Эмнэлгүүддээ хурдан санхүүжилтийг нь өгөө ч дээ

NewsMN Гар утасны хувилбар Татах
NEWS.mn

Мэдээллийн эх сурвалж