2024-site 10

Эхлээд хүнээ шүтье!

Эхлээд хүнээ шүтье!

Нэг сайн мэдээ, нэг муу мэдээ дуулгая. Нүүрсний мөнгө дагасан эдийн засгийн өсөлтийн үр дүнд Монгол Улсын нэг хүнд ногдох ДНБ анх удаа 5000 ам.доллар давлаа. Ирэх оноос энэ хэмжээ 6000 ам.долларт хүрч, эдийн засаг үлэмж хэмжээгээр тэлэх тухай эрх баригчид ярьж байна. Хятадын нүүрсний хэрэгцээнээс шууд хамаарч буй ч энэ өсөлт тоон утгаараа яах аргагүй сайн мэдээ. Гэхдээ иргэндээ наалддаггүй юм бол эдийн засгийн өсөлтөөр яах ч билээ гэж нөгөө талдаа бодогдоно. Өнөөдөр Монгол Улсын гурван хүн тутмын нэг нь ядуу амьдарч байна. Бас өдөр ирэх тусам дундаж давхрага хумигдаж, ядуусын эгнээ рүү гулсаж буй. Харин нийгмийн маш цөөхөн хэсэг л нийт баялгийн дийлэнх хувийг эзэмшиж, баян ядуугийн ялгаа улам бүр алсарсаар байна. Тиймээс ч дэлхий даяар “Үнэт зүйл”-ийн шинэ эрэлд гарчээ. Нэг ёсондоо үнэт зүйл гэж эдийн засгийн өсөлтийг хэлэх үү, эсвэл иргэн нь хангалуун амьдрах тэр нийгмийг хэлэх үү гэдгийг асууж байна. Харамсалтай нь, манайх зөвхөн эдийн засгийн өсөлт гэсэн нүцгэн тоогоо шүтсээр өнгөрсөн хугацаанд өөрчлөлт хийхийг огтхон ч зорьсонгүй. Түүхий эдийн үнийн өсөлтөөс хамаарсан хэтэрхий савалгаатай эдийн засагтай хэрнээ олсноо шууд л тарааж, үрэхэд төрийн бодлого чиглэж ирлээ. Тэгвэл энэ асуудлыг цоо шинэ нүдээр харах шаардлагатай байгааг эрх зүйч Г.Болормаа хөндөж ярьж байна.


Тэр эдийн засгийн өсөлтөөс чухал нь хүний хөгжил гэсэн санааг дэвшүүлээд байгаа аж. Үнэндээ ч дэлхий нийтийн үнэт зүйл үнэндээ хүн дээр суурилж байна. Манайд л хүнээ орхисон нийгмийг бүтээж буй болохоос бусад орон зөвхөн хүндээ чиглэсэн бодлогыг эдийн засгийн өсөлтөөрөө хэрэгжүүлсээр байгаа юм. Улс орныхоо үнэт зүйл болсон хүнийг тэд бүр “хэмжсэн” байна. Монголын төр ч бас хүнээ үнэлсэн гэдгийг бас энд цухас сануулъя. Харамсалтай нь, бид үүргээ гүйцэтгэж яваад амь эрсэдсэн онцгой байдлын аврагчийн ар гэрт хүүхдийг нь 18 нас хүртэл аавынх нь цалинг олгоно л гэж үнэлсэн  төдийхөнд байна. Энэ бол монгол хүний үнэ. Дэндүү харамсалтай.

Тэгвэл дэлхий хүнийг яаж хэмжиж байна вэ?

  1. Эрүүл хүн
  2. Боловсролтой хүн
  3. Орлоготой хүн

Маш энгийн хэрнээ амин чухал энэ үзүүлэлтийг Хүний хөгжлийн индекс гэж НҮБ 1990 оноос томъёолж, үнэлж ирсэн. Тэгвэл бид өнөөдөр амин чухал энэ үзүүлэлтээ орхичихжээ. Өнөөдрийн бидний байгаа байдал үүнийг гэрчилнэ.

Дахиад л тоо ярья. Яагаад гэвэл нүцгэн тоо худал хэлдэггүй. Хүний хөгжлийн индексээр өнөөдөр Швейцарь улс дэлхийд тэргүүлж байна. 7.5 сая хүн амтай энэ улс хамгийн түрүүнд хүндээ анхаардаг гэсэн үг. Тэгвэл эдийн засгийн өсөлтөөрөө дэлхийд тэргүүлж буй БНХАУ Хүний хөгжлийн индексээр 75-р байрт жагсаж байна. Гэхдээ энд нэг зүйлийг бодох ёстой. 1.4 тэрбум хүн амтай энэ улс ч бас хүндээ хэрхэн анхаарч байгаа нь дээрх байраас нь ойлгогдоно. Тэгвэл Монгол Улс хаана явна вэ?

Ердөө 3.5 сая хүн амтай манай улс 96 дугаар байрт явна. Асар их байгалийн баялаг, өргөн уудам газар нутагтай, хэтэрхий цөөхөн хүн амтай улсын хувьд энэ бол дэндүү чамлалттай үр дүн. Бид хамгийн их хоцрогдолтой, хүндээ анхаарсан нийгмийг огтхон ч байгуулаагүй, яг л нөгөө улны улс болчихжээ гэдгийг эндээс харж болно.

Өнгөрсөн 30 жилийн гол алдаа нь ердөө л энэ байж. Эрх зүйч Г.Болормаа маш сонирхолтой туршилтыг нийтийн дунд явуулахыг нь харсан юм. Эдийн засгийн өсөлт, Хүний хөгжлийн индекс хоёрыг хослуулахгүйгээр улс орон хөгжихгүй гэдгийг ойлгуулсан туршилт л даа. Таныг ч бас би энэхүү туршилтад урьж байна.

“Эдийн засгийн өсөлт” гэх бүрт Та баруун хөлөө урагш нэг алхаад үзээрэй. “Эдийн засгийн өсөлт”, “Эдийн засгийн өсөлт”, “Эдийн засгийн өсөлт”. Үнэндээ нэг хөлөөрөө урагш гурав алхах ямар ч боломжгүй.  Хүн хоёр хөлөөрөө ээлжлэн алхаж байж л урагшилна. Тэгвэл Таны зүүн хөл бол “Хүний хөгжил” юм. Энэ хоёр хосолж байж л улс орон хөгжинө гэсэн санаа.

Том зургаар нь харвал бид үнэндээ эдийн засгийн өсөлт гэдэг л бүх анхаарлаа тавиад туучихаж. Тэгсэн хэрнээ хүний хөгжлөө хойш шидчихсэн байна. Хүний хөгжлийг хэмждэг 3 нэгжээ л бодоод үзье л дээ. Өнөөдөр монгол хүн эрүүл байж чадаж байна уу. Эрүүл мэндийн үйлчилгээний хүртээмж хангалттай сайн байдаг уу? Бүгд л нэг хариулт өгнө, “Хангалтгүй” гэж.

Үнэхээр ч монголчууд бид ходоодны хорт хавдрын нас баралтаар дэлхийн 183 орноос 1-р байрт явж байна. Агаар, орчин, хөрс, дуу чимээний гээд бохирдлоос шалтгаалсан эрүүл мэндийн доройтлыг нэрлээд байвал цаас ч, цаг ч хүрэлцэхгүй.

Боловсролоор бид ямаршуухан байгааг ч өнгөрсөн жил Засгийн газар олон улсын PISA үнэлгээгээр үнэлүүлсэн байдаг. Монголын сурагчдын 64 хувь нь уншсан зүйлээ ухаж ойлгох чадвар сул, бусад чадвар маш сул гэж үнэлэгдсэн байдаг.

Орлогын хувьд бол бүр ч дор. Хоёр өрхийн нэг нь ядуу ангилалд багтаж, гурван хүн тутмын нэг нь ядуу амьдарч, дундаж давхрага улам хумигдаж байна. 2023 оны байдлаар Монгол Улсын нийт өрийг хүн амдаа хувааж үзэхэд нэг хүнд 33 сая төгрөгийн өр ногдож байна.

Иймээс л эдийн засгийн өсөлтөөс гадна хүнээ шүтэх санааг эрх зүйч Г.Болормаа дэвшүүлээд байгаа аж.

Улам бүр даяаршиж буй энэ дэлхий ертөнцөд хиймэл оюун ухаан, цахим технологи, интернэт ашиглаад юуг л бол юуг хийж болж байна. Дэлхийн эдийн засгийн форум дээр ч ирээдүй энэ чиглэлд төвлөрөх болно гэдгийг онцолсон. Гэтэл бид өнгөрсөнтэйгөө зууралдсаар байж болохгүй.

Эрүүл мэнд, боловсрол, орлого гээд хүний хөгжлийг хэмжиж буй үндсэн гурван үзүүлэлт дээр л урд хөрш БНХАУ-ын туршлагыг харъя л даа. Жишээ нь эрүүл мэндийн хамгийн чухал гол асуудал нь урдчилан сэргийлэлт, эрт илрүүлэг байдаг. Гэтэл манайд яадаг билээ. Шинжилгээ өгч, үзүүлэх гэж хэдэн сараар хүлээдэг. Тэгвэл урд хөршид жирэмсний тест шиг хялбар технологиор шинжилгээгээ аваад эмчдээ цахимаар илгээж, цахимаар үзүүлж болдог болсон байна. Энэ бол хүнээ өвтгөхгүй, эрүүл байлгах маш хямд хялбар арга. Боловсрол дээр ч ялгаагүй. Чанартай боловсролыг эзэмшихэд хил хязгаар, орон зайнаас үл хамаардаг болчихлоо. Бид эрхзүйн орчныг өөрчилж, шинэчлэснээр ашиглахад бэлэн хүлээгдэж байгаа маш олон ололт, технологи, арга замууд байна. Үүнийг ашиглаад боловсролын ялгаатай байдлаа үгүй болгож болно. Жишээ нь Хөвсгөл аймгийн Рэнчинлхүмбэ сумын сурагчид ангидаа ирээд цахимаар хамгийн шилдэг багш нараар хичээлээ заалгах боломж байсаар байгаа юм.

Хамгийн сүүлд орлого. Манай олон зуун залуус технологийн давуу талыг ашиглан их хэмжээний орлогыг дэлхийн өнцөг булан бүрээс олж байна. Аутсорсингоор ажиллах энэ боломж цар тахлын хөл хорионы үед дэлхий нийтэд бүрэн боломжтой нь дахин батлагдсан шүү дээ.

Гол нь үүнд төрийн дэмжлэг, бас төр энэ зүйлийг олж харах нь чухал байна. Яг эрх зүйч Г.Болормаа шиг. Эдийн засгаас илүүтэй эхлээд хүнээ шүтье!

 

Энэ мэдээнд өгөх таны сэтгэгдэл?
4
ЗөвЗөв
1
ХөөрхөнХөөрхөн
1
ТэнэглэлТэнэглэл
0
ХахаХаха
0
ГайхмаарГайхмаар
0
ХарамсалтайХарамсалтай
0
БурууБуруу
Баярлалаа!

Холбоотой мэдээ

55 сэтгэгдэл

News.mn сайтад сэтгэгдэл оруулахад анхаарах зүйлс

Avatar

AmyLove 2024-05-20 46.8.22.69

Халуун охид таныг хүлээж байна –> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

SarahBartlett 2024-05-20 109.248.143.111

Халуун охид таныг хүлээж байна —- https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

AlexisJackson 2024-05-20 109.248.205.124

Халуун охид таныг хүлээж байна –> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

ChristineBuckley 2024-05-20 188.130.142.167

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

JenniferGrant 2024-05-20 45.90.196.46

Халуун охид таныг хүлээж байна >>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

KimLee 2024-05-20 46.8.111.61

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

StaceyGonzalez 2024-05-20 194.35.113.55

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

BrandiBowen 2024-05-20 185.181.247.217

Халуун охид таныг хүлээж байна – https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

AngelaSmith 2024-05-20 109.248.205.148

Халуун охид таныг хүлээж байна _ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

StephanieRomero 2024-05-20 45.86.1.66

Халуун охид таныг хүлээж байна -> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

AshleyTorres 2024-05-20 46.8.22.158

Халуун охид таныг хүлээж байна >>>>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

StaceyWilson 2024-05-20 188.130.136.88

Халуун охид таныг хүлээж байна ___ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

JennaKing 2024-05-20 194.35.113.179

Халуун охид таныг хүлээж байна —-> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

JessicaWilliams 2024-05-20 188.130.128.34

Халуун охид таныг хүлээж байна >>>>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

SusanJohnson 2024-05-20 109.248.138.187

Халуун охид таныг хүлээж байна –– https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

CourtneyBray 2024-05-20 188.130.137.161

Халуун охид таныг хүлээж байна ____ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

JulieSabo 2024-05-20 46.8.23.86

Халуун охид таныг хүлээж байна – https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

MarquitaWilcox 2024-05-20 46.8.23.120

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

KeriLane 2024-05-20 46.8.23.202

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

DanielleSanchez 2024-05-20 188.130.136.87

Халуун охид таныг хүлээж байна ->>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

TracyCampbell 2024-05-20 109.248.166.67

Халуун охид таныг хүлээж байна ___ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

JessicaFuller 2024-05-20 188.130.211.164

Халуун охид таныг хүлээж байна >>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

KimberlyCollins 2024-05-20 109.248.14.97

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

LauraSmith 2024-05-20 31.40.203.248

Халуун охид таныг хүлээж байна ->> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

LeslieNguyen 2024-05-20 109.248.128.62

Халуун охид таныг хүлээж байна >>>>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

TamekaJones 2024-05-20 188.130.220.23

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

StephanieWilliams 2024-05-20 31.40.203.248

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

KarenSand 2024-05-20 46.8.107.87

Халуун охид таныг хүлээж байна ~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

KatyMorris 2024-05-20 46.8.223.213

Халуун охид таныг хүлээж байна –– https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

ChristinaJohnson 2024-05-20 109.248.15.132

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

DanielleFerguson 2024-05-20 95.182.127.146

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

LaniCaudel 2024-05-20 46.8.192.109

Халуун охид таныг хүлээж байна _____ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

AubreyiaAviles 2024-05-20 31.40.203.75

Халуун охид таныг хүлээж байна ->>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

MelissaLocke 2024-05-20 46.8.22.65

Халуун охид таныг хүлээж байна >> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

EmilyRojas 2024-05-20 109.248.139.155

Халуун охид таныг хүлээж байна –– https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

MichelleWatson 2024-05-20 109.248.13.176

Халуун охид таныг хүлээж байна ->>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

LisaSmith 2024-05-20 46.8.23.218

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

LisaMiller 2024-05-20 46.8.222.201

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

ShannonHertler 2024-05-20 45.15.73.126

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

BrittanyMitchell 2024-05-20 109.248.49.164

Халуун охид таныг хүлээж байна ___ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

LeahPrice 2024-05-20 188.130.136.200

Халуун охид таныг хүлээж байна ->>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

SusanLopez 2024-05-20 5.183.130.242

Халуун охид таныг хүлээж байна ____ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

SarahWright 2024-05-20 109.248.15.154

Халуун охид таныг хүлээж байна >>>>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

ElisHernandez 2024-05-20 194.34.248.2

Халуун охид таныг хүлээж байна ~~~~~~ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

Нэргүй 2024-05-20 202.55.188.41

монголчууд бандааж жендэртээ анхаархаас өөр чадваргүй

Avatar

NormaSanchez 2024-05-20 188.130.128.146

Халуун охид таныг хүлээж байна —-> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

TiffanyWebster 2024-05-20 188.130.189.167

Халуун охид таныг хүлээж байна — https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

SarahMoon 2024-05-20 45.15.73.105

Халуун охид таныг хүлээж байна >>> https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

LaurenAllen 2024-05-20 5.183.130.121

Халуун охид таныг хүлээж байна ____ https://news.mn@ok.me/95WG1?2723788

Avatar

мөрөөлийн юм ярьсннар бүтэх ажил биш 2024-05-20 66.181.180.229

Боллмсрүлтой дээр нь ажил дээр нь ажил амьдалыи туршлагаэатай хэн бүхэн эиэ залуу худлйй ярж бйнаа гэж тэдэхийн дээдээр мэдэж л байсанв ч тийм сйши юм сайхан молгочих нь яйаан юм гэцлээнэв мэбээжв Гэтэл ажил амьдр мэдэхгүй өөрөө өөрийгөө ч танниж амжаагүй хүүхэд залуусыгс хаа байсан хөгжсөн улсийн жишиг гэж гоё зүйлээр тархийг нь угааж соошёлоор үй зайгүй балбаад байхаар үнэн сайхан волчих байтал гайт оросоор боллоо гэж хөрштэй нь харгалдуулах хар пиард итгэх, үнэндээ иргэдийнх бүтээлч ажил

Avatar

yag l unendee 2024-05-20 66.181.180.229

яг үнэн дээ. Биднийг хэлэхээр хүүхэд залуусыг соошёлоор тархийг нь угааж байгаад дараа нь биднийгээ хоцрогдсон,хөгжлийн садаа үхдэггүй ээ, залууст зайгаа эавьж өг гэх мэтээр хэлэх хэлэхгүй үгээр өглөө оройгүй дайрч давшлуулаад байхад юу ч хэлээд нэмэргүзй ээ

Avatar

Иргэн 2024-05-20 59.153.113.149

Нийт өрийг хүн амын тоонд хуваагаад 33 сая гэсэн тоо гаргадаг наад ТЭНЭГ аргачлалаа болио. Баялгын хуваарилалтыг тэгшитгэхийн төлөө Оюун-Эрдэнийн засгийн газар ямар жил хийж зохион байгуулж байгааг бид харж мэдэрч л байна. ОГТ ЮУ Ч ХИЙХГҮЙ БАЙНА гэж харлуулахаа больж үз. Хэний захиалгаар ийм юм яриад бичээд байдаг нь ойлгомжтой. Эрт илрүүлэг гээд компанит ажил зохион байгуулахаар ялангуяа та нар шиг залуучууд хэр зэрэг оролцож байгаа билээ??? Шүүмжлэлийг ӨӨРӨӨСӨӨ эхлэ

Avatar

Нэргүй 2024-05-20 202.179.11.230

Turd garsan hulgaich naraas salahgui bol bid hezee ch oligtoi yavahgui.

Avatar

Нэргүй 2024-05-20 139.5.218.200

ehleeed zugeer l er emeeree talzahaa boli !!!!! hun gej yari !!!! hunii erh gej yari harin uurgee mun yari !!!! huneee hugjuul , hunee hugjuul

Avatar

Зочин 2024-05-20 202.126.90.145

Монголын хувийн хүнсний үйлдвэрүүд хоолны газрууд чанаргүй хулхи хуурамч хортой асар үнэтэй хоол хүнс хийж байгаа учраас хяналт шалгалтын засгийн газар хүн бүр нь авилгад идэгдсэн учраас монгол ходоодны хавдраар дэлхийд тэргүүлдэг.

NewsMN Гар утасны хувилбар Татах
NEWS.mn

Мэдээллийн эх сурвалж