Үндсэн хуулийн Цэц улс төрийн захиалга биелүүлдэг байгууллага болсон | News.MN

Үндсэн хуулийн Цэц улс төрийн захиалга биелүүлдэг байгууллага болсон

Үндсэн хуулийн Цэц улс төрийн захиалга биелүүлдэг байгууллага болсон

Үндсэн хуулийн Цэцийн талаар хуульч Б.Баяраатай ярилцлаа.

 

-Сүүлийн үед Үндсэн хуулийн Цэцийн шийдвэр, үйл ажиллагааны талаар хуульчид нэлээд шүүмжлэлтэй хандах болсон шалтгаан юу вэ?

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зүгээс Үндсэн хуульд заасан шаардлага хангахгүй иргэдийг 2018 онд Цэцийн гишүүнд нэр дэвшүүлж, улмаар УИХ томилсон нь хуульчид судлаачдын дунд хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарсан. Үндсэн хуулийн Цэцийн гишүүн бол хуульч хүний хувьд мэргэжлийн дээд карьер гэж үздэг. Тэр утгаараа хуульч мэргэжлээрээ ажиллаж байгаагүй, энэ салбарт хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй, танигдаагүй иргэд Цэцийн гишүүнээр томилогдсоныг хуульчид эсэргүүцэх нь зүйн хэрэг. Үндсэн хуулийн Цэц нэртэй боловч олон улсын тогтсон ойлголт нь Үндсэн хуулийн шүүх юм. Монгол Улсын Үндсэн хуульд Үндсэн хуулийн Цэцийн гишүүнээр “хууль зүй, улс төрийн өндөр мэргэшилтэй иргэнийг томилно” гэсэн боловч Үндсэн хуулийн шүүх битгий хэл ердийн шүүхийн шүүгчийн шаардлага хангахгүй, хуульч мэргэжлээрээ тогтвортой ажиллаагүй, хуулийн салбар тэр дотроо Үндсэн хуулийн чиглэлээр хүлээн зөвшөөрөгдөх легитим шинжгүй буюу хууль зүйн өндөр мэргэшилгүй иргэдийг Цэцийн гишүүнээр томилсон. Цэцийн гишүүнээр томилогдох үеийн УИХ дээрх ярилцлагаас харахад Үндсэн хуулийн эрх зүйн суурь мэдлэг муутай гэдэг нь тодорхой харагдсан. Нэгэнт Цэцийн гишүүнд нэр дэвшигч нь хуулийн шаардлага хангахгүй байхад өөрөө нэр дэвшиж, нөгөөтэйгүүр Ерөнхийлөгчийн зүгээс зөрчилтэйг мэдсээр байж нэрийг өргөн барьж хүч түрэн Цэцийн гишүүн болгосон нь албан тушаалд томилогдсоны хариу болгож нэр дэвшүүлэгчийн захиас даалгаврыг биелүүлэх зорилготой гэсэн шүүмжлэлийг дагуулсан.

-Үндсэн хуулийн Цэцэд улс төрийн захиалга биелүүлдэг гишүүд томилогдсон гэж үү?

-Үндсэн хуулийн Цэц хараат бус байж, гагцхүү Үндсэн хуульд захирагдахын зэрэгцээ Үндсэн хуулийн биелэлтэд дээд хяналт тавьж, түүнийг чандлан сахиулах баталгаа болдог. Энэ утгаараа УИХ, Засгийн газар, Ерөнхийлөгч болон төрийн өндөр албан тушаалтнуудын шийдвэр, үйл ажиллагаа Үндсэн хуульд нийцсэн эсэхийг хянадаг шүүхийн байгууллага юм. Өөрөөр хэлбэл, өөрийг нь нэр дэвшүүлдэг, томилдог байгууллагыг ч эргээд хянах үүрэгтэй. Гэтэл хуульд заасан шаардлага хангахгүй, мэргэшсэн бус этгээд томилогдсон нь нэр дэвшүүлэгч даргынхаа захиас даалгаврыг биелүүлэх зорилгоор ам өчиг өгч албан тушаалд очсон гэх хардлагыг эрхгүй үүсгэсэн.

-Гэхдээ хувь хүний хувьд хардаж болно, хуульчийн хувьд үндэслэл хэлж болох уу?

-Цэцийн эдгээр гишүүн томилогдсоноос хойш хэн нь хэн бэ гэдгийг харах хоёр жил зургаан сарын хангалттай хугацаа өнгөрлөө. Харамсалтай нь хуульчдын хардаж байсанчлан нэр дэвшүүлсэн улстөрчийнхөө захиас даалгаврыг биелүүлж эхэлсэн баримтууд тодорхой болж байна. Тухайлбал, Шүүгчийн эрх зүйн байдлын тухай хуульд “Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөмжөөр шүүгчийг албан тушаалаас түдгэлзүүлэх” нэмэлт оруулах тухай Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийг УИХ 2019 оны гуравдугаар сарын 27-ны өдөр баталсан. Маргааш нь Улсын Дээд шүүхээс энэ хууль Үндсэн хууль зөрчсөн эсэхийг тогтоолгохоор Үндсэн хуулийн Цэцэд хүсэлт гаргасны зэрэгцээ мөн нэр бүхий 9 иргэн мэдээлэл ирүүлсэн байдаг. Гэтэл Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийг Үндсэн хууль зөрчсөнийг тогтоолгох хүсэлтийг Ерөнхийлөгчийн санаачилж нэр дэвшүүлсэн Цэцийн гишүүнд хуваарилаад өнөөдрийг хүртэл бүтэн 20 сар гаруй хугацаанд дунд суудлын хуралдаан зарлахгүй “хав дарж” байгааг сонирхлын зөрчилгүй гэж үзэх үү. Цэцийн гишүүн бүрэн эрхийнхээ дийлэнх хугацааг маргаан гацаасан байдалтай өнгөрүүлсөн байна. Үндсэн хуульд заасан “Монгол Улсад шүүх эрх мэдлийг гагцхүү шүүх хэрэгжүүлнэ”, “Шүүгч хараат бус байж гагцхүү хуульд захирагдана”, “Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, УИХ-ын гишүүн … хэн боловч шүүгчээс шүүн таслах үүргээ хэрэгжүүлэхэд хөндлөнгөөс оролцож болохгүй” гэснийг илэрхий зөрчсөн энэ хуулийг Үндсэн хуулийн Цэц шийдвэрлэхгүй байгаа нь ардаа маш их  хор уршиг дагуулж байна. Тухайлбал ҮАБЗ бүх шатны шүүгчийн төлөөллийг оролцуулан 17 шүүгчийг “үзүүлэн” болгож албан тушаалаас түдгэлзүүлэн эрүүгийн хэрэгт шалгаж эхэлсэнээр шүүх эрх мэдэл бүхэлдээ улстөрчдийн гарт хуулийн дагуу орсон гэж хэлж болно. Өөрөөр хэлбэл, шүүгч ажил, амьдралгүй болохгүйн тулд хуульд захирагдах зарчмаасаа ухран улс төрийн захиалгаар шийдвэр гаргах эхлэлийг энэ хууль тавьсан. ҮАБЗ-ийн хууль бус шийдвэрийн улмаас УДШ-ийн иргэний танхим бүрэлдэхүүнгүй болж бүтэн жил гаруй хугацаа алдаж хэрэг маргаан шийдвэрлэж байгаа нь муу үр дагаврын нэг жишээ юм. Гэтэл энэ хууль нь эрх зүйн ухралт болсоныг УИХ, Засгийн газар, Ерөнхийлөгчийн бүх түвшинд хүлээн зөвшөөрч алдаагаа засаж залруулах тухай ярьж байхад хүртэл Үндсэн хуулийн Цэц таг гацсан хэвээрээ байна. УИХ-ын дарга Шүүхийн багц хуулийн хүрээнд цаашид ҮАБЗ-өөс шүүхийг хянах шаардлагагүй болсон гэж чуулганы нээлтэд мэдэгдсэн бол Ерөнхийлөгч тухайн цаг үеийн шаардлагаар баталсан тул цаашид хэрэггүй гэж үзээд өөрийн өргөн мэдүүлсэн хуулийн төсөл дээр хасаж оруулсан гэсэнтэй Засгийн газрын хуулийн төслийн байр суурь ч мөн адил байна. Ер нь Үндсэн хуулийн суурь зарчмын нэг болох төрийн эрх мэдэл хуваарилах зарчмыг илт алдагдуулсан муу хуулийн үр дагаварт улс төрийн хэрэгт олон иргэд хэлмэгдсэн тухай нийтээрээ ярьж байна. Хэрэв УИХ Үндсэн хууль зөрчсөн хуулийнхаа сөрөг үр дагаврыг амсаж, өөрөө алдаагаа хүлээн зөвшөөрч засах хүртэл хүлээх юм бол Цэцтэй байхын шаардлага юу байна. Энэ хуулийг буцаан хүчингүй болгох хуулийг УИХ-ын 17 гишүүн өргөн барьсан байгаа. Харин Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийг даргалахын зэрэгцээ Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийг томилдог, шүүгчийг түдгэлзүүлж, томилж, чөлөөлөх замаар шүүхэд нөлөөлөх онцгой давуу эрх эдэлдэг Ерөнхийлөгчид Цэцийн шийдвэр гарахгүй удах нь ашигтай нь тодорхой байна.

-Ганц үйл явдлаар шууд буруутгаж болохгүй байх?

-УИХ-ын 2020 оны нэгдүгээр сарын 10-ны өдрийн Эрүүгийн хуулийг дагаж мөрдөх журмын тухай хуулиар манай улс түүхэндээ анх удаа Эрүүгийн хуулийг эрх зүйн байдлыг дордуулах замаар буцаан хэрэглэх хууль баталсан. Коммунист СССР-ийн үед Н.Хрушевийн даалгавраар Зөвлөлтийн эрх баригчид Эрүүгийн хуулийг хоёр ч удаа буцаан хэрэглэсэн хууль баталсан гашуун сургамж байдаг. Тухайн үед СССР улсад валютын арилжаа, үнэт эдлэлийн наймаа эрхэлсэн залуусыг дамын наймаа эрхэлсэн гэж буруутган 8 жилийн ял өгч шоронд хоригдох хугацаанд нь Н.Хрушевийн даалгавраар онцгой тохиолдлоор гэж тодотгон Эрүүгийн хууль буцаан хэрэглэж 15 жилийн ял өгөөд дараа нь хэсэг хугацааны дараа хуулиа дахин чангатгаж буцаан хэрэглэх замаар цаазаар авч байсан жишээ бий. Үүнээс өөр жишээ дэлхийд олдохгүй. Харамсалтай нь Монгол Улс Эрүүгийн хуулийг эрх зүйн байдлыг дордуулах замаар буцаан хэрэглэх хуулийг 2020 онд баталсан нь парламентын төлөвшил, эрх зүйн судалгаа, хүний эрхийн мэдрэмж ямархуу сул байгааг харуулж байна. НҮБ-ын олон улсын хэд хэдэн гэрээгээр Эрүүгийн хуулийг дордуулан буцаан хэрэглэхийг хориглодог. Зарим улс шууд Үндсэн хуулиараа хориглохоос гадна шударга шүүхээр шүүлгэх үндсэн эрхийн хүрээнд “Эрүүгийн хууль буцаан хэрэглэхээс хамгаалуулах эрх” гэсэн шинжлэх ухааны ойлголт байдаг. Манай парламентын баталсан хууль удахгүй эрүүгийн эрх зүйн хамгийн муу жишээ болж сурах бичгийн судлагдахуун болох байх. Товчхондоо бол хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан хэргүүдийг сэргээн шалгаж, нэхэн ял шийтгэх тухай хууль юм. Асуудал хөөн хэлэлцэх хугацаандаа ч биш зарчмын хувьд эрүүгийн хуулийг эрх зүйн байдлыг дордуулах замаар буцаан хэрэглэхийг зөвшөөрвөл цаашид шинээр гэмт хэрэгт тооцон ял шийтгэх, ял шийтгэлийг хүндрүүлэх зэргийг зөвшөөрсөнөөс ялгаагүй болно.

Гэтэл энэ хуулийг иргэд Үндсэн хууль зөрчсөнийг тогтоолгохоор Цэцэд хандсан боловч дахиад нөгөө шүүмжлэлд өртдөг Цэцийн гишүүн дээр яагаад ч юм хуваарилагдаад өнөөдрийг хүртэл шийдэгдэхгүй “хүлээлгийн горим”-д шилжээд байна. Батлагдсанаас хойш 10 сар гаруй хугацаа өнгөрлөө. Тэр ч бүү хэл иргэний нэг өргөдлөөр өгсөн хэд хэдэн мэдээллээс Эрүүгийн хууль буцаан хэрэглэсэн хэсгийг ялгаж үлдээгээд үлдэх хэсгийг нь Цэцийн дунд суудлын хурлаар шийдвэрлэсэн тохиолдол ч байна. Ерөнхийлөгчийн шударга ёстой тэмцэж байгаа гэх асуудлын хүрээнд улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдсэн төрийн албан хаагчдыг чухам энэ хуулийн дагуу нэхэн ял шийтгэж эхэлсэн тул Үндсэн хуулийн Цэц шийдвэр гаргахгүй байх нь хэнд ашигтай нь ойлгомжтой байгаа биз дээ.

-Хууль санаачлагчид нь хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан үндэслэлээр хэрэг шийдвэрлэгдэхгүй байна гэж тайлбарлаж байсныг юу гэж үзэх вэ?    

-Хөөн хэлэлцэх хугацаа нь дэлхий нийтэд хэрэглэгддэг хуулиар олгосон боломж юм. Гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж тодорхой хугацаанд үгүйсгэгдэж байдагтай холбогдуулан гэмт хэргийн ангиллаас шалтгаалан харилцан адилгүй хөөн хэлэлцэх хугацаа тоолдог. Хууль хяналтын байгууллагаас цаг наргүй хэдэн жилээр иргэдийг хэрэгт холбогдуулан шалгаж залхаахгүй байх үүднээс хуулиар хэрэг шалгах тодорхой хугацаа тогтоож өгсөнөөрөө хөөн хэлэлцэх хугацаа нь хүний эрхийн ач холбогдолтой. Тиймээс хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан хуулиараа хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан бол хэргийг дахин сэргээн шалгаж шүүхийн эрх хэмжээнд хууль тогтоогч халдах үндэслэл байхгүй. Хууль тогтоогч өөрийнх нь баталсан хуулийг хэрэглэж хэрэг маргаан шийдвэрлэсэн шүүхийг буруутгах нь утгагүй юм. Эндээс хууль тогтоох байгууллага тухайн үед хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан хуулиасаа эргэж буцаад байвал хууль дээдлэх зарчим алдагдаж, хэн хуулийг дагаж мөрдөх вэ гэдэг асуулт гарна. Манай Эрүүгийн хуульд зөвхөн эрх зүйн байдлыг дээрдүүлсэн хуулийг буцаан хэрэглэхээр хуульчилсан. Гэтэл Эрүүгийн хуулийг дагаж мөрдөх журмын тухай хуулиар, өөрөөр хэлбэл, хууль үйлчлэх бэлтгэл хангадаг хуулиар суурь Эрүүгийн хуулиа үгүйсгэсэн зөрчилтэй зохицуулалт оруулсан. Хууль тогтоомжийн тухай хуульд зааснаар аливаа хуулийг дагаж мөрдөх журмын тухай хуулийн зорилго нь хууль тогтоомжийн өөрчлөлтийн нөлөөлөлд өртөж байгаа этгээдийн эрхийг хамгаалах зорилгоор батлагддаг юм.

-Таны ярианаас үзэхэд Үндсэн хуулийн Цэцийн ажлын ачаалал их байдаг юм шиг санагдаж байна?

-Үндсэн хуулийн Цэцийн цахим сангаас үзэхэд 2019 онд найм, 2020 онд 11 маргааныг дунд, их суудлын хуралдаанаар шийдвэрлэсэн байна. Сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд 20 хүрэхгүй маргаан шийдвэрлэсэн нь дунджаар сард нэг хүрэхгүй хурал, гишүүн бүр жилд 1 л удаа маргааныг судалж илтгэж хуралд оруулж байна гэсэн үзүүлэлт юм. Үүн дээр маргаан үүсгэхээс татгалзсан хариу өгөх, бага суудлаар хуралдах зэрэг ажлууд нэмэгдэх хэдий ч цэц мэргэжлийн ажлын аппараттай гэж тооцохоор Цэцийн гишүүдийг ачаалалтай ажилладаг гэж дүгнэх үндэслэлгүй. Харин улс төрийн захиас даалгавраар зарим маргааныг гацааж, зарим маргааныг хурдан шийдвэрлэдэг гэвэл илүү үнэнд дөхөх болов уу. Жишээ нь, Үндсэн хуульд төмөр замын өргөн, нарийн царигийн талаар үг, үсэг байхгүй байхад мөнөөх л Цэцийн гишүүн УИХ-ын төмөр замыг нарийн царигаар барих тухай тогтоолыг судалж илтгээд Үндсэн хуулийн Цэцээс маш богино хугацаанд хүчингүй болгож шийдвэрлэсэн байна. Үүнээс ч чухал хүний эрхийн зөрчилтэй олон асуудал хүлээгдэж байхад өргөн, нарийн цариг шийдээд байгааг ойлгох аргагүй юм. Ийнхүү шийдвэрлэхдээ УИХ-ын дэгийн тухай хууль буюу ердийн хууль зөрчсөнийг Үндсэн хуулийн зөрчил гэж үзсэн нь үндэслэл муутай.  Төрийн эрх барих дээд байгууллага болох УИХ-ын цэвэр бодлогын шийдвэрийг аль ч шүүхийн байгууллага шүүх эрхгүй.

Бас нэг жишээ дурдахад УИХ-ын 2020 оны сонгуульд нэр дэвшсэн зургаан нэр дэвшигчийг шүүхээс хууль зөрчин цагдан хорьсоноор Ганц худагаас сонгуульд өрсөлдүүлж байсан. Монгол Улсын Их Хурлын Сонгуулийн тухай хуулийн 35.2 дахь заалт буюу УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшигчийг Сонгуулийн ерөнхий хорооны зөвшөөрөлгүйгээр эрүүгийн хэрэг үүсгэх, баривчлах, саатуулах, цагдан хорихыг хориглосон заалтыг ердийн шүүхүүд зөрчсөн тухай маргаан тухайн үед гарч байсан. Нэр дэвшигчийн сонгуульд нэр дэвшихээс санал хураах хүртэл 21 хоногийн хугацаанд цагдан хорих, албадан саатуулах, баривчлахгүй байх хуулийн баталгаа нь Монгол Улсын иргэний Үндсэн хуульд заасан сонгох, сонгогдох, иргэд төлөөлийн байгууллагаар дамжуулан төрийн үйл хэрэгт оролцох үндсэн эрхийн хууль зүйн баталгаа болохын зэрэгцээ сонгуулийн үйл ажиллагаа тэгш, шударгаар явагдах зарчмын үндэс болдог. Гэтэл нэр дэвшигчдийн хуулийн хамгаалалт болж байсан заалтыг Үндсэн хууль зөрчсөн эсэхийг тогтоохоор Үндсэн хуулийн Цэц маргаан үүсгээд аль хэдийнэ дунд суудлын хурлаа зарлачихсан байгааг юу гэж ойлгох вэ.

-Цэц ингэж ялгавартай хандаж байгааг цаашид хэрхвэл зохистой вэ?

-Улс төрийн захиалга даалгавар биелүүлдэг Цэц бол огт Цэцгүй байхаас ч илүү хортой. Цэцийн гишүүний шаардлага хангахгүй иргэдийг томилохын хор уршгийн талаар тухайн үедээ Үндсэн хуулийн чиглэлийн эрдэмтэн судлаачид хангалттай сануулсан атал огт тоож үзээгүйн гор нь өнөөдөр гарч байна. Муу үр дагаврыг нь өмгөөлөгч нар л шүүх дээр их мэдэрч байна даа. Үндсэн хуулийн Цэц зарим маргааныг хэзээ шийдвэрлэх нь мэдэгдэхгүй хэдэн сар жилээр дарагдуулж, зарим маргааныг өдөр хоног алдахгүй яаран шийдвэрлэж байгаа нь Цэц өөрөө Үндсэн хуулийн 1.2-д  заасан “хууль дээдлэх, шударга ёс, тэгш байдлыг хангах төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчим”-ыг зөрчиж байгаа хэлбэр юм. Хэрэв Цэц ажлаа хийхгүй бол цаашид татвар төлөгчдийн мөнгөөр цалинжаад эрх ямба эдлээд суух нь хэр зохистой вэ гэдгийг бодож үзмээр байна.

-Цэцийн гишүүдийн ашиг сонирхлыг зохицуулсан хууль байдаг уу?

-Төрийн алба, нийтийн албаны ашиг сонирхлын тухай хуулиуд хамаарна. Нэр дэвшүүлсэн болон томилсон этгээдээс хараат бусаар ажиллах үүрэгтэй боловч зарим нэг шаардлага хангахгүй “арын хаалга”-ны гишүүд тэгж ажиллаж чадахгүй байна. Хэрэв цаашид энэ маягаар үргэлжилвэл Ерөнхийлөгчөөс Цэцэд хүсэлт гаргах, эсхүл түүний эсэргүүцсэн асуудлаар мэдээлэл ирвэл өөрийнх нь санал болгосон гишүүн дээр хуваарилахгүй, мөн уг гишүүнийг бүрэлдэхүүнд оруулахгүй байж гэмээнэ сая ашиг сонирхлын зөрчилгүй шийдвэр гарахаар байна.

-Маргааныг шийдвэрлэх дэг дараалал, хуулийн хугацаа гэж бий юу?

-Үндсэн хуулийн Цэцийн холбогдох хуулиудаар маргааныг шийдвэрлэх дараалал, цаг хугацаа, үе шат зэргийг нарийвчлан зохицуулаагүй. Ерөнхий хугацаа байвч Үндсэн хуулийн цЦц баримталдаггүй, түүнийг хянах механизм ч байхгүй. Цэцийн тухай хуулиудыг шинэчлэхгүй бол өнгөрсөн зуунд баталсан хуулиуд шүү дээ.

-Хуульд асуудал байна уу?

-Бусад эрүү, иргэн, захиргааны процессын эрх зүйтэй харьцуулахад Үндсэн хуулийн Цэцийн хууль 1992 онд, процессын хууль 1997 онд батлагдсан. Хуулийн нэр томьёо нийтээр хэрэглэглэхээ болсон, хууль зүйн техникийн хувьд хоцрогдсон, зарим процесс шуурхай бус эргэж буцсан, тухайлбал, санал хураалтыг дахин дахин явуулж эцсийн байдлаар шийдэх гэх мэт дутагдлууд ихтэй. Аливаа процессын эрх зүй дэс дараалал, цаг хугацаатай нарийн  уялдаж гэмээнэ сая бодитой хэрэгждэг. Гэтэл Үндсэн хуулийн Цэц дээр зарим маргаан хэзээ шийдэгдэх нь тодорхойгүй хэдэн жилээр хүлээгдэж байна. Мэдээлэл гаргагч өөрийн субьектив эрх хөндөгдөөгүй тул хүлээгээд суухаас өөр аргагүй байгаа нь их бүдүүлэг зөрчил юм.

Хуульч хүний хувьд үүсээд байгаа асуудлуудыг хэрхэн шийдвэрлэх талаар саналаа хэлж болох уу?

-Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Цэцийн тухай хууль, Үндсэн хуулийн Цэцэд маргаан хянан шийдвэрлэх ажиллагааны тухай хуулийг цаг үетэйгээ нийцүүлэн шинэчлэх шаардлага гарч байна. Бусад процессын салбар эрх зүйг эрийн цээнд хүрсэн гэвэл Үндсэн хуулийн процесс хөлд орж байгаа хүүхэд шиг л байна. Өргөдөл, мэдээлэл хуваарилах зарчим тодорхойгүйн зэрэгцээ процессын нарийн зохицуулалт байхгүйг далимдуулан цэц “дүрэмгүй” дур зоргоор ажиллаж байна. Үндсэн хуулийн процессыг цаг хугацаа, үе шат, дэс дарааллын нарийн дэгийг хуулиар тогтоохгүй бол өнөөдрийн энэ алдаа засагдахгүй. Зарим маргааныг сар жилээр ор тас мартаж орхидог, заримыг оочер дайруулж өдөр хоног алдахгүй яарч шийддэг энэ байдлыг хуулиар зохицуулан хариуцлага тооцох механизмыг бүрдүүлэх нь зөв.

Монгол Улсын Үндсэн хуульд заасан Үндсэн хуулийн Цэцийн гишүүний хууль зүйн өндөр мэргэшлийн шаардлага, шалгуурыг Үндсэн хуульд нийцүүлэн тодорхой хуульчлах, үүнд хамгийн багадаа Улсын дээд шүүхийн шүүгчид тавигдах шалгуурыг хуульчлах нь зөв болов уу. Хуульдаа нийцүүлээд өнөөдрийн шаардлага хангахгүй гишүүдийг ч эргүүлэн татах асуудлыг тавих шаардлагатай, учир нь, хууль зүйн өндөр мэргэшилгүй шаардлага хангахгүй Цэцийн гишүүдээс хууль зүйн үндэслэлтэй зөв шийдвэр гарна гэж хүлээлтгүй. Цэц сургалтын байгууллага биш. Мөн Цэцийн гишүүдийн шалгуурыг өндөрсгөж тодорхой болгохоос гадна сонгон шалгаруулах, нийтийн сонсгол хийх зэргээр томилгооны нөлөөллийг багасгах шаардлага байна.

Нэмж хэлэхэд Цэц Үндсэн хуулийн манаачийн ажлаа зохих ёсоор хийж байсан бол өнөөдрийн энэ олон хүний эрхийн зөрчил, улс төрийн гэх тодотголтой эрүүгийн хэрэг маргаанууд үүсэхгүй байх байсан. Үндсэн хуулийн Цэц дээр маргаан үүссэн хуулийг хэрэглэх асуудлаар ердийн шүүх хэргийг түдгэлзүүлэх, эсхүл шийдвэрлэх зэргээр харилцан адилгүй шийдвэр гаргаж байгааг нэг мөр болгох шаардлагатайг цэц анхаарахгүй байна.

Цэцэд мэдээлэл өгсөн иргэд хэзээ, ямар үндэслэлээр мэдээлэл өгсөнөө марттал нь залхааж байгаагийн зэрэгцээ Үндсэн хууль зөрчсөн муу хуулийн үйлчлэлд өртөж эрх ашиг нь хохирсон иргэдийг жагсаал цуглаан хийх дээрээ тултал чирэгдүүлж байгаа өнөөдрийн Цэцэд хариуцлага тооцох асуудлыг ч орхигдуулмааргүй байна.

Үндсэн хуулийн Цэцийн дээр хөх тэнгэр биш алганд багтсан эх орон болох Үндсэн хууль, хүний эрхийнхээ хамт байдаг гэдгийг мартаж болохгүй.

Ц.БААСАНСҮРЭН

Эх сурвалж: ӨДРИЙН СОНИН

Энэ мэдээнд өгөх таны сэтгэгдэл?
20
ЗөвЗөв
4
ТэнэглэлТэнэглэл
1
ХахаХаха
1
БурууБуруу
0
ХөөрхөнХөөрхөн
0
ГайхмаарГайхмаар
0
ХарамсалтайХарамсалтай
Баярлалаа!

Холбоотой мэдээ

35 сэтгэгдэл

News.mn сайтад сэтгэгдэл оруулахад анхаарах зүйлс

Avatar

Иргэн 2020-11-30 202.126.89.37

Хазгар хүргэн хадамсаг гэгчээр жонхуу оросуудын гар хөл болж элэг нэгтнүүдээ хэлмэгдүүлж байна, Оросын дело дуусахгүйнээ

Avatar

Хуульч 2020-11-30 192.82.72.248

Шүүгчдийг түдгэлзүүлэх асуудлыг ноднингийн Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөөр Шүүхийн сахилгын хороо шийдэх болсон шүү. (Үндсэн хуулийн 49.6) Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн зөвлөмжөөр шүүгчийг албан тушаалаас түдгэлзүүлэх асуудал одоо де-юре, де-факто аль ч утгаараа байхгүй болсон. Нэгэнт Үндсэн хуулийн зөрчлийн асуудал байхгүй болсон юм чинь Цэц юу гэж энэ асуудлыг хэлэлцээд сууж байх юм бэ. Миний өвгөн од болох гэж тэнэгтэхээ боль

Avatar

Zochin 2020-11-30 202.126.89.37

Asuudlaa sain oilgoogui bna

Avatar

Зочин 2020-11-30 139.5.217.248

Мундаг хуульч шүү.

Avatar

/*-*/ 2020-11-30 49.0.212.165

Энэ ч харваас ясны хулгайч байна даа, бас Xужаархуу төрхтэй байна

Avatar

Зочин 2020-11-30 202.126.89.248

Авилгач шүүгчдээ өмөөрөөд үхлээ л дээ. Шүүгч хэрэгтэн хоёрын хооронд авилга зуучилдаг с** байх өө. Царай нь хүйтэн нөхөр байна

Avatar

Зочин 2020-11-30 64.119.22.242

Энэ нөгөө Загдаатай ямар адилхан царайтай нөхөр вэ? Нууц хүүхэд нь үү?

Avatar

Зочин 2020-11-30 202.126.88.237

Улс төр,эдийн засгаа самарч самарчихаад шалгагдалаа барилаа болж байснаа хөөн хэлэлцэх хугацаа нь дуусчихжээ гээд л ял завшаад улс хохироод үлдэх нь зав гэжүү.

Avatar

Zochin 2020-11-30 66.181.161.34

Huulia sain meddeg zaluu bna, Undsen huuliin tsetsiig bol evgui bolgoj bnadoo

Avatar

Нүд чих 2020-11-30 59.153.115.161

Хөөн хэлэлцэх хугацааг богиносгож хийсэн цайруулах,ялаас мултлах арга чинь давшил ардчилал юмуу,зориудаар хугацааг нь богиносгосноо зөв гээд тайлбарлаад байгаа нөхөр даалгарар авчээ.

Avatar

Zochin 2020-11-30 66.181.179.214

Yamarch teneg hund oilgomjtoi tests bol tsever uls turiin zahialgat baigullaga bolson

Avatar

иргэн 2020-11-30 64.119.27.121

үнэн ш дээ. Хугацаа нь дууссан гэмт хэрэгт холбогдсон новшнууд л сууж байхад аргагүй

Avatar

Зочин 2020-11-30 202.126.89.230

Энэ гар энд тэнд яриад амбийцлах боллоо.Эргүү минь Еөк рүү дайрахаа боль Наад хуулийг чинь 76 гишүүн баталсан шт.Тэдэнтэй холбож ярь Цэцийн гишүүдийг ч тэд баталсан.Цэцэд заавал хуульч байдаг юм биш. инженер Очирбат,Лхагваа түүхийн багш, бас нэг геологч хүртэл байсан.Харин ч наадуул чинь хуульчид Туулхүү шүүгчээр бас шүүхийн шийдвэрт насаараа ажилсан.Нас тогтож тулхтай зөв шийдвэр гаргаж чадах хүмүүс ажилаххэрэгтэй Чам шиг хонгио л лав тэнд тэнцэхгүй

Avatar

зочин 2020-11-30 192.82.72.248

яг яг. энэ жаахан боорцогтой гар ш д угаасаа

Avatar

Зочин 2020-11-30 202.126.88.136

Шоронгийн манаачаар Үндсэн хууль мануулдаггүй юм эргүү минь, хэдэн тавиулаа өмөөрөөд үхэхнээ Жонхуугийн хөлсний троллоо

Avatar

Зочин 2020-11-30 192.82.72.248

Авилгач шүүгчдийг тэр зөвлөмж гаргаж байж ховхолсон. Шүүхийн асуудал улс орны аюулгүй байдлын хэмжээнд очсон байсан. ҮАБЗ ажлаа хийсэн. Хонгилын шүүгчдэд маш том цохилт бусад сүүлээ сөхсөн шүүгчдэд маш том дохио болсон. Цэц тэр хуулийн өөрчлөлтийг хүчингүй болголгүй байлгаж байгаа нь зөв. Манай мундаг гээд байдаг хуульчид бүгд өндөр албан тушаалтнуудтай авилгын сүлжээнд орж архагшсан, увайгүй этгээдүүд байсан тул шинэ хүмүүсийг томилсон нь зөв байсан шүү. Энэ халзан дух нэг нь.

Avatar

Иргэн 2020-11-30 202.126.88.136

Жонхуугийн тролл явж байна

Avatar

J. Erka 2020-11-30 66.181.161.78

Цэцийн гишүүн гэдэг нийт хуульчдын тэргүүний төлөөлөл гэж ойлгож ирсэн шүү дээ … Ярилцлагад дурьдсан хачин "алдаа, дутагдал"-ыг засан арилгаж албан тушаалтнаас хараат бус болно гэдэг өдий байна даа хөө … Хэзээ Монгол Улс төлөвшинө, төдийд л жинхэнэ Үндсэн хуулийн цэц бий болж магадгүй байхдаа, гэхдээ ухарах зам байхгүй … урагшаа харж ажиллаж амьдрах нь энэ цаг хугацааг наашлуулна гэдэгт итгэлтэй байх нь хүн бүрийн хүсэл, зориг ажгуу …

Avatar

Зочин 2020-11-30 202.126.89.43

Еөкийн тавиул Туулхүү, Нанзаддорж, Буяндэлгэр 3 одоо өөрсдөөсөө ичдэггүй юм байх даа, ядаж байхад тэр тэтгэвэрт гарах насаараа барьцаалагдсан аймхай хулчгар бөөрөнхий Чинбат гэж дарганцартай явахгүй ээ

Avatar

Энэ ч хэзээнээс тодорхой 2020-11-30 192.82.72.175

Үндсэн хуулийн цэц улс төрчдийн захиалгыг биелүүлдэг байгууллага гэдэг хэзээнээс үнэн. Дандаа з**х*й зайдан мөнгө шамшигдуулагчид очдог болчихсон газар.

Avatar

Зочин 2020-11-30 202.9.40.142

Цэцийн гишүүнд ямар ч хүн орж болдог юм бол би тэнд нь орчих юмсан. Нөхдүүдээ надад зөвлөөч. Би эчнээгээр хуулийн нэг сургуулийг 10 жилийн өмнө төгссөн. Мэргэжлээрээ ажлаагүй. 10 жил наймаа хийгээд овоо мөнгөтэй болсон. Яавал би Цэцийн гишүүн болж болох вэ

Avatar

Амархан шүү дээ 2020-11-30 192.82.72.175

Амархан шүү дээ, хэдэн цаас авилгад өгөөд л болоо. Чи овоо мөнгөтэй болсон юм бол замаа засчихсан гэсэн үг.

Avatar

Зочин 2020-11-30 202.9.40.142

Үндсэн хуулийн процесс хөлд орж байгаа хүүхэд шиг байна. Цэц үндсэн хуулийн манаачийн ажлаа хийхгүй байна. цэцийн гишүүний хууль зүйн өндөр мэргэшлийн шалгуурыг хуульчлах шаардлагатай байна

Avatar

Зочин 2020-11-30 202.9.40.142

Дээд нөхдүүд энэ хүний хэлснээс санаа аваад бас ичээд алдаагаа хурдан засах болов уу. Хуучин бол бөөн л юм болж хариуцлага тооцдог байсман бол одоо чинь шал тоохгүй, дөжирчихсөн төрийн алба их болсон байдаг. шударга бус байдал манай оронд газар авсан. Үнэн юм ярьсан хүний үгийг нохой хуцсаны дайнд тооцдоггүй. Их сайхан ярилцлага болжээ

Avatar

Зочин 2020-11-30 64.119.17.130

Үндсэн хуулийн цэц, Төрийн албаны зөвлөл, Мэргэжлийн хяналт гэсэн улс төржсөн авилгажсан газруудыг өөрчлөх хэрэгтэй,

Avatar

Zochin 2020-11-30 66.181.179.214

Tsesiin umhii uvguuchul zaigaa tavik ig

Avatar

irgen 2020-11-30 58.109.221.157

Shiidveruud ni shudarga bus uursduu yos zuin huvid tsever humuus bish dee

Avatar

Иргэн 2020-11-30 202.126.89.43

Зүйтэй, Үндсэн хуулийн цэцийн үнэн нүүр царайг илчиллээ! Иймэрхүү дарга нарын тавиулууд Үндсэн хуулийг үхүүлж байгаа юм, балиар юмнууд архи ууж, шатар тоглож, бэлгийн дарамт үзүүлэхээс өөр ид шидгүй хэдэн тэтгэврийн хөгшчүүл яаж ажлаа хийхэв дээ!!!

Avatar

Үнэн үг 2020-11-30 103.57.95.155

УИХ-ийн гишүүд үүнийг уншаасай . Шүүхийн тухай хуулийн талаар Ерөнхийьөгч хэлсэн үгийн төгсгөлдөө Цэцэд хүсэлт гаргана гэсэн байсан . Магадгүй Баяраа хуульчийн анхааруулаад байгаа зүйл болж захиалгат Цэцийн гишүүн дээр маргаан нь хувиарлагдаж , захиалгын шийдвэр нь гарч Үндсэн хууль, институт хоорондын ноцтой хямрал болох юм байна даа.

Avatar

Зочин 2020-11-30 202.126.89.43

Ерөнхийлөгч Шүүхийн тухай хуулийг өөрийнхөө тавиулуудад өгнө гээд чуулганы индэр дээрээс шууд хэлчихсэн тэ ккк

Avatar

Зочин 2020-11-30 124.158.96.227

За, Б. Баяраа шиг ийм залуу шударга хуульчид олшроосой. Жанхуу цэцээс савраа тат. Түүнийг асуудлыг үргэлж залилах мэхлэх талаас нь хардаг гэж ойрынх нь хүмүүс ярих юм.

Avatar

Хотын иргэн 2020-11-30 64.119.19.182

Зөв.Хуулийн үзэл санаа логикоо мэдэхгүй бурантагтай хүмүүс л суудаг болсон

Avatar

Галбадрах 2020-11-30 150.129.142.232

Одбаяр, Сугар мэтийн хууль сахиулагчид биш завхаруулагч нөхдөөр дүүргэхээр цэц маань яаж хууль сахиулагч байхав дээ. Сугар төрийн өмчийн хорооны дарга байхдаа 50 насныхаа ойг хийгээд зөвхөн бэлгэнд авсан дунд, гарын, орц багатай мөнгөн аягануудаа хайлууллж мөнгийг ялгахад хичнээн кг болсон гэж хүн ярьдаг юм билээ. М.Энхболд ч 50 насны ойгоо тэмдэглэн аархаж байхдаа хир зэрэг бэлэг авч, төрийн өмчийн компаниудын захирлууд бэлэг бэлгийн дээдээр уралдаж байдаг гэсэн дээ.

Avatar

Zochin 2020-11-30 66.181.178.156

Маш ойлгомжтой,тодорхой ярилцлага байна.Иим мэдлэгтэй хүүльчид Монголд олон болоосой.Диийлэнх хүүльчид арьсаа хамгаалаад сууж байх юм.Тэр Цэцийн дарга гэж Чинбат ёстой хогийн хоцрогдсон аймхай ӨВӨӨ тэтгэвэртээ гарах хэрэгтэй.

Avatar

зээлгүй иргэн 2020-11-30 103.57.94.76

Тэтгэвэрийн иргэдээ зээл авсэн үгүйгээр нь ялгаварлан гадуурхаж төрөөс хөнгөлөлт эдлүүлсэн. Тэтгэвэрийн зээл авсан хүмүүст зүгээр л хүүхдүүд нь машин аваад уначихсан хүмүүс ч байгаа, зээл аваагүй иргэдэд зээлийн шаардлага хангаж чадахгүй хүмүүс ч байгаа. Энэ шударга бус хууль үндсэн хууль зөрчөөгүй гэж батлаж чадах ҮХЦ ийн гишүүн байна уу

NewsMN Гар утасны хувилбар Татах
NEWS.mn

Мэдээллийн эх сурвалж