Монгол геном төсөл шинэ үеийг эхлүүллээ | News.MN

Монгол геном төсөл шинэ үеийг эхлүүллээ

Монгол геном төсөл шинэ үеийг эхлүүллээ

Монгол геном төсөл шинэ үеийг эхлүүллээ

2017 онд БНХАУ-д 175 монгол хүний геномын кодыг задлан шинжилж нийтэлсэн билээ. Үүнд Монгол улсын иргэд сайн дураараа оролцжээ. Энэ өдрөөс хойш бид хүний генийг бүтэн унших технологийг Монгол улсад яаралтай нэвтрүүлэх шаардлагатай гэж үзсэн  юм. Улмаар өнгөрсөн 3 жилийн турш энэхүү технологийг нэвтрүүлэх, дэд бүтэц, хүний нөөц, шаардлагатай тоног төхөөрөмж, програм хангамж зэргийг бүрдүүлж, 2019 оны 11-р сараас үе шаттайгаар судалгаагаа эхлүүлсэн билээ.

Энэ технологийг эзэмшихийн тулд 99 үе шат бүхий 255 үйлдлийг алдаагүй зөв хийх шаардлагатай байсан ба эдгээр үйл явцыг амжилттай хийж гүйцэтгэн өнөөдөр Монгол эрдэмтэд, эх орондоо Монгол хүний удмын мэдээллийг бүрэн унших чадамжтай болсныг бахархалтайгаар зарлаж байна.

Энэ технологи нь Монгол улсын шинжлэх ухааны салбарт цоо шинэ үеийг эхлүүлж буй юм.

МОНГОЛ ГЕНОМ ТӨСЛИЙН СУДЛААЧИЙН БАГ БҮРЭЛДЭХҮҮН:

  • Төслийн санаачлагч, удирдагч:
    • Оточ Манрамба Их сургуулийн Удирдах зөвлөлийн дарга, Монгол Угсаатны Удмын Сан Судлалын төв хүрээлэнгийн тэргүүн, Монгол геном төслийн удирдагч, Анагаах ухааны доктор, дэд профессор Жазагийн АМАРСАНАА
  • Гишүүд
    • Г.Одонцэцэг Оточ Манрамба Их сургуулийн Дэд захирал, АУ-ын доктор, дэд профееор
    • Г.Эрдэнэбаяр, ЭША, Биологич, МУУССТ хүрээлэн, Докторант
    • Б.Төрболд, ЭША, Молекул биологич, МУУССТ хүрээлэн
    • Д.Энхтуяа, ЭША, МУУССТ хүрээлэн
    • Б.Нямсүрэн, ЭША, МУУССТ хүрээлэн
    • Д.Ившинхорол, ЭША, МУУССТ хүрээлэн
    • Н.Лхаасүрэн, ЭША, Зүрхний төв, АУ-ны магистр
    • А.Дэлгэр-Очир, ЭША, МУУССТ хүрээлэн

МОНГОЛ ГЕНОМ ТӨСЛИЙН ЕРӨНХИЙ ИВЭЭН ТЭТГЭГЧ:

  • Эрүүл Монгол хүний төлөө уриатай “Хаппи Веритас” эмнэлэг

Тус технологийн ач холбогдол нь асар их бөгөөд зүйрлэвэл Монгол хүн дахин сансарт нисэхтэй харьцуулж болох юм. Гэхдээ дээшээ тэнгэрлүү биш дотогшоо эсийн гүнрүүгээ сансарт нисч байгаа хэрэг юм.

Ач холбогдлын тоймловол:

  1. 6000 гаруй удамшлын өвчин, төрөлхийн гажигуудыг оношлох, зарим өвчнийг нь эмчлэх боломж бүрдлэнэ
  2. Хорт хавдрын генийн 6 төрөлд хуваагдах 44.752.996 өөрчлөлтийг тодорхойлох боломж нээгдэнэ. Одоогоор манай улс 100 доторх өөрчлөлтийг илрүүлж байна.
  3. Хорт хавдрын эмчилгээний сонголт хийх боломжийг бүрдүүлнэ
  4. Монгол улсад дархлааны эсээр хорт хавдрыг эмчлэхэд шаардагдах тулгуур технологиудын нэг бий болно.
  5. Хувь хүнд тохирсон анагаах ухааныг хөгжүүлэх суурь бүрдэнэ
  6. Монгол хүний гарал үүслийг тодорхойлоход томоохон хувь нэмэр оруулна.
  7. Чингис хаан судлалд генетикийн аргаар шинэ баримт, нотолгоо бий болгоно
  8. Монгол улсын хэмжээнд тулгамдсан асуудал болоод цус ойртолтыг маш өндөр нарийвчлалтайгаар тодорхойлж эхэлнэ.
  9. Хувь хүний бодисын солилцооны онцлог, оюуны болон бие мах бодийн биологийн чадамжууд, дархлааны онцлог, өвчлөл, стресс даах чадвар гэх мэт олон шинж чанарыг нарийн тодорхойлох боломжтой болно
  10. Эпигенетикийн шинжлэх ухааныг Монгол улсад хөгжих суурь тавигдана.
  11. Генийн өөрчлөлттэй хүнсний бүтээгдэхүүнийг таних, илрүүлэх боломж бүрдэнэ.
  12. Нэн ховор, ховор амьтан, ургамалыг геномийн мэдээллийг уншиж тогтоох, хадгалах боломжтой болно. Жишээ нь мазаалай, ирвэс, монгол бөхөн, тахь, хавтай, алтан гагнуур, зүүн гарын гоёо зэрэг амьтан ургамлын ген фонд бүрдүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.
  13. Хурдан морь, ямаа, малын үүлдэр угсааг судлах, сайжруулахад хувь нэмэр оруулна
  14. Гэмт хэргийн илрүүлэлт, шүүх эмнэлгийн зарим асуудлыг шийдвэрлэх боломж бүрдэнэ.
  15. Цар тахал, хоруу чанартай вирус, бактерийн мөн чанарыг таньж, оношилгоо, эмчилгээг боловсруулахад үнэтэй хувь нэмэр оруулна. БНХАУ шинэ коронавирусийн геномын дарааллыг тодорхойлоход энэ технологийг ашигласан болно.

МОНГОЛ ГЕНОМ ТӨСЛИЙН ХУВЬ НЭМЭР ОРУУЛАХ САЛБАРУУД:

  1. Анагаах ухаан, хавдар судлал
  2. Биологи, генетик
  3. Байгаль орчин хамгаалах, нөхөн сэргээх
  4. Хүн судлал, Чингис хаан судлал
  5. Газар тариалан, мал аж ахуй
  6. Хүнс судлал
  7. Хуулзүй
  8. Вирус судлал, микробиологи
  9. Түүх

 

Хөгжингүй орнуудад 1970-аад оноос эрч авч эхэлсэн удамзүйн зөвлөгөө өгөх алба (Genetic Counsiling), генийн сорил (Gene Probe or Gene Test) зэрэг аргууд нь эрүүл мэндийн байгууллагуудын өдөр тутмын ердийн үйл ажиллагаа болох эхлэл тавигдан хэмээн харж байна. Мөн хүн бүр өөрт тохирсон цорын ганц эмчилгээг авах боломж нээгдэх юм.

2000 оны 6-р сарын 26-нд АНУ-д төвлөрсөн АНУ-ын Эрчим хүчний яам, Үндэсний эрүүл мэндийн хүрээлэнгийн толгойлсон АНУ, Англи, ХБНГУ, Франц, Япон, БНХАУ-ын 16 хүрээлэн хамтарсан "Хүний геномын консорциум" болон АНУ-ын "Celera Genomics" компанийн эрдэмтэд хүний геномын нуклеотидын бүрэн дарааллыг бүрэн тодорхойлсноо зарласан. Үүнээс хойш 20 жил өнгөрөхөд Манай улсын шинжлэх ухааны салбар төдийлөн хурдацтай хөгжиж чадахгүй Монгол хүний геномын нуклеотидийн дарааллыг эх орондоо тогтоож чадалгүй өнөөдрийг хүрсэн билээ.

Мөн  Чингис хааны хромосомыг илрүүлэх судалгааг Герман, Япон, БНХАУ, ОХУ зэрэг орны эрдэмтэд идэвхтэй хийж байна. Бид дэлхийн шинжлэх ухааны хөгжилтэй хөл нийлүүлэн алхах цаг хэдийнээ болсон хэмээн харж байна.

Бид энэхүү төслийг амжилттай эхлүүлэхэд багагүй хөрөнгийг зарцуулсан хэдий ч цаашид судалгааны ажлыг үргэлжлүүлэхэд санхүүгийн дэмжлэг туслалцаа шаардлагатай байна.

Тиймээс эх орондоо хайртай, үндэсний бахархалдаа хайртай элэг нэгт монголчууд, төр болон хувийн хэвшлийн байгууллагууд та бүхнийг манай төсөлтэй хамтран ажиллахыг уриалж байна.

МОНГОЛ ГЕНОМ ТӨСЛИЙН БАГ

Энэ мэдээнд өгөх таны сэтгэгдэл?
13
ЗөвЗөв
11
ТэнэглэлТэнэглэл
2
ГайхмаарГайхмаар
2
БурууБуруу
0
ХахаХаха
0
ХөөрхөнХөөрхөн
0
ХарамсалтайХарамсалтай
Баярлалаа!

22 сэтгэгдэл

News.mn сайтад сэтгэгдэл оруулахад анхаарах зүйлс

Avatar

Зочин 2020-05-12 172.58.140.228

Baahan hujaagiin erliiziig Mongol genom-toi gej uls tord shah gej baina shuu dee!

Avatar

j 2020-05-12 202.55.188.88

mongol ulsiig hulhidsan hulhi laboratoritai sdashde ene amarsanaa

Avatar

зочин 2020-05-12 66.181.186.181

Амарсанаагийн сонгуулийн шоу байх магадлалтай, сонгууль дөхөөд ирэхээр олны анхаарлыг татах гээд юу ч гэж тууж мэднэ дээ энэ нөхөр

Avatar

Зочин 2020-05-12 192.82.68.71

Энэ хулгайч луйвхрчин бас юу л хийх гэж бнда

Avatar

Зочин 2020-05-12 150.129.143.20

Happy Veritas Амарсанаа үнэн юм хийгээрэй дээ. Хулхидаад оромдоод сонгуулийн оноо түүх ажил болоод дуусах вий дээ.

Avatar

Монгол 2020-05-12 203.91.115.56

САйхан мэдээ, залуусаа эхлээд энэ төр лүү зүтгээд байгаа нөхдийн генийн мэдээллийг даруй судлаад хольцтой нөхдүүдийг зарла чихвал монгол ын үндэсний аюулгүй байдалд их хувь нэмэр болно шүү Та нартаа амжилт

Avatar

zochin 2020-05-12 59.153.114.187

usa d bol 40 dollaraar amnaasaa archdas avaad zohih jurmiin daguu ilgeemjeer yavuulaad l boloo shd, tanii oirin turul garal uusel geh met ih sonirholtoi medeelluudiig mash sain gargadag um bilee

Avatar

Зочин 2020-05-12 210.121.172.169

naadah chin zovhon SNP (google d ) harj bgaam. NGS — eer WGS harah bolbol hamaagui iluu unetei. Google it you see what i mean

Avatar

Зочин 2020-05-12 64.119.24.220

Geniig zugeer emch narch sudlad uchiriig oldog ed bish baihaa. Geneticiin shinjleh uhaan geed tusdaa salbar

Avatar

Зочин 2020-05-12 66.181.188.244

Ургамал амьтаны генийг их оролдсоноос болж далд гай гамшигууд зугуухан газар авч байгааг дээр дооргүй ярьж бичиж байгааг мэдэж байгаа биз дээ. Ялангуяа хүний генээр оролдох нь бүр ч аюултай талаар олон талын судалгаа, бүр туршлага ч зөндөө байгаа. Төрөлх хүн устаж, ямарч хүний шинж чанаргүй /мөс чанаргүй/ хиймэл бодьгалиуд олшрох аюул ч ирээдүйд заналхийлж буй. Бас ард түмэн, үндэстнүүд удмын генийн сангаа нууцлан хадгалах талаар онцгой анхаарч байгааг сана. Битгий хөөрцөглө. Даруу нуугдмал бай

Avatar

Генетикч 2020-05-12 68.82.177.15

За даа ийм ажлыг хийхэд гол нь чадварлаг эрдэмтэдийн баг л чухал даа.
Оролцож байгаа хумуус нь цол гуншинтай мэт харагдавч чадвараар тааруу л хумуус харагдаж
Байна. Манайд гадаадын том лабораторт ажиллаж байсан хэд хэдэн сайн залуу эрдэмтэд байгаа тэднийг оролцуулмаар юм.

Avatar

Зочин 2020-05-12 72.196.192.250

Amjilt hvsiyee. Nohod hutsaj l baig, bitgii toogooroi !
Mongolchuud bid iim l zantai uls shvv dee!

Avatar

Зочин 2020-05-12 64.119.19.155

В, Ц вирусээ шинжилж чадахгүй байж монгол хүний геномын дарааллыг шинжлэх юм гэнэ ээ, хуцаж бн шүү,

Avatar

Зочин 2020-05-12 108.45.127.246

ene bas ter Naranbaatar, bas neg bi said bolii geed bsan huuhen metiin humuus eruul mendilin salbaraas zailval taarna.

Avatar

Зочин 2020-05-12 202.179.27.55

Баталгаатай үнэн л юм хийж байгаадаа. Уг нь мундаг л байна. Гол энэ амраа гэдэг нөхөр, хаппи виратаст нь итгэхгүй байна аа.Худлаа шинжилгээ хийгээд байсан нөхөр. Би эднийхээр хийлгэчээд дахиж улсынхаар хийлгэсэн. Шал өөр гараад байсан да. Гол нь баталгаатай, үнэн л байгаасай.

Avatar

Зочин 2020-05-12 59.153.87.251

энэ нэг асман луйварчин одоо больж уз шоудахаа Та нар шиг нь хийчихдэг юм биш
Хулгайч зантай ийм юмнуудаас хол явцгаа залуучуудыг хорлоно шуу хелдее чирж

Avatar

иргэн 2020-05-12 64.119.21.198

Хүний генийг төсөл хэрэгжүүлээд судалж тогтоодог асуудал биш байлтай. Их эзэн Чингис хаан генээ алдхгүйн тулд тогтсон тоотой эхнэртэй хамаагүй хүнтэй ойртож хавьтаж генээ тараадаггүй байсан гэж байгаа. Энэ бол хар хайрцагны бодлого гэж байгаа

Avatar

Vol 2020-05-12 103.9.236.1

Gaihaltai mundag shuu

Avatar

Самбуу 2020-05-12 202.9.47.3

Амарсанаа гэж Хятад руу сайн дураараа явж коронавирустай тулалдана гээд байсан галзуу барын аманд гараа хийхээс буцахгүй баатарлаг эр мөн биз дээ. Мөн ч хийтэй нөхөр байна лээ дээ. Одоо бас монгол генийг судалдаг баатараар тодорч байна уу. Гайхамшиг үргэлжилсээр…

Avatar

Зочин 2020-05-12 104.194.220.184

hamgiin hudlaa gar chni ene dee

Avatar

и 2020-05-12 103.229.122.69

Гуцаа. Чам шиг өөрөөсөө илүү хүнийг муулахаас өөр юм чадахгүй здакийн хажууд юм хийж байгаа хүн шүү.

Avatar

zojin 2020-05-12 119.40.99.53

44.752.996
Энэ тоог ойлгосонгүй!

NewsMN Гар утасны хувилбар Татах
NEWS.mn

Мэдээллийн эх сурвалж