Уйгуруудыг сахлаа ургуулсных нь төлөө барьж хорьж байжээ | News.MN

Уйгуруудыг сахлаа ургуулсных нь төлөө барьж хорьж байжээ

Уйгуруудыг сахлаа ургуулсных нь төлөө барьж хорьж байжээ

Уйгуруудыг сахлаа ургуулсных нь төлөө барьж хорьж байжээ

“BBC” агентлагийн эрэн сурвалжлах баг Хятадын Шинжаан дахь мусульман шашинтнуудын эрх хэрхэн зөрчигддөг, Бээжин тэднийг хэрхэн хомроглон баривчилдаг талаар баримт бичгүүдийг олж авчээ. Нийт 137 хуудсаас бүрдэх “Каракаксын жагсаалт” хэмээн нэрлэсэн уг баримт бичигт Хятадын албадан боловсрол олгох төв буюу хорих лагерьт байгаа 3000 орчим уйгур өдөр тутам хийдэг зүйлсээ, хэдэн удаа залбирал үйлддэг, хэрхэн хувцасладаг гэх мэт алхам бүрээ нэг бүрчлэн бичсэн байна. Энэхүү баримт нь Шинжаан мужийн Такламакан цөлийн захад байрлах хорих лагерьт баривчлагдан ирсэн 300 гаруй хүн ямар шалтгаанаар баривчлагдсаныг тайлбарлах түлхүүр  байж магадгүй юм.

Баримт бичигт дурдагдсан хамгийн сүүлийн огноо бол 2019 оны гуравдугаар сар. Жагсаалтад багтсан хүмүүс 650,000 орчим хүн амтай уламжлалт суурин болох Каракакс мужаас гаралтай бөгөөд нийт хүн амын 97-оос дээш хувь нь уйгурууд байдаг. Энэхүү жагсаалтыг Каракаксын уугуул оршин суугчидтай хийсэн ярилцлага, Хятад улс иргэдээ хэрхэн нэг бүрчлэн хянадаг арга хэрэгсэл, “Ассошиэйтед Пресс” агентлагийн олж авсан бусад жагсаалт, баримт бичгүүд зэргийг ашиглан гаргасан байна.

Баримтаас харахад тэднийг ердөө сахлаа ургуулсан, гивлүүр зүүсэн, гадаадын вэбсайт руу орсон гэх шалтгаанаар баривчлан хорьсон байгаа юм.

Шинжаан дахь Хятадын бодлогын талаар дэлхийд тэргүүлэгч шинжээчдийн нэг, Вашингтонд байрлах Коммунизмын хохирогчдын сангийн ахлах ажилтан, доктор Адриан Зенц “Энэхүү баримт бичиг нь Бээжин уламжлалт шашны итгэл үнэмшлийг идэвхтэй мөрдөж цагдан, уйгуруудыг хэрхэн шийтгэж байгаа талаар өнөөг хүртэл миний харсан хамгийн хүчтэй нотолгоо" хэмээн хэлжээ.

“Каракаксын жагсаалт”-д бичсэнээр Хятадын эрх баригчид уйгур үндэстнүүдийг маш нарийн ангилж, ялгадаг байна. Тухайлбал, уйгур айл өрхүүдийг “итгэлтэй, итгэлгүй”, хандлага “сайн эсвэл энгийн”,  гэр бүлүүдийг “хэт шүтлэгтэй, бага зэргийн шүтлэгтэй” гэх мэтээр ангилсан байгаа юм. Мөн үүнээс гадна хамаатан садных нь хэд нь албадан боловсрол олгох төв эсвэл шоронд хоригдож байгааг нь ч нэг бүрчлэн тэмдэглэдэг аж. Албан тушаалтнууд эдгээр нарийн ангилал, мэдээллийг ашиглан гэмт хэрэг хийгээгүй байсан ч ямар нэгэн аргаар сэжигтэн болгох зорилгодоо ашигладаг байна.

Уйгур хоригдлуудын зарим нь “юу бодож байгааг нь тааж мэдэхэд хэцүү”, “гадаадад хамаатан садан нь байдаг”, “шашнаа түгээн дэлгэрүүлж болзошгүй”, “гэрт нь ямар ч шалтгаангүйгээр ороход саад болсон” зэрэг шалтгаанаар хоригдсон байдаг аж.

“Энэ бол Хятадын Засгийн газрын шулмын ан. Тэд бүх зүйлийг хэрхэн гэмт хэрэгжүүлэх замаар шийдвэрлэдэгийг үүнээс харж болно” хэмээн доктор Зенц хэлжээ.

Үүнээс гадна өнгөрсөн оны арваннэгдүгээр сард Олон улсын эрэн сурвалжлах сэтгүүлчдийн консорциумын олж авсан баримт бичиг нь уйгуруудын хэрхэн олноор нь хомроголон баривчилдаг, хорих лагериуд, албадан боловсрол олгох төвүүд хэрхэн ажилладаг талаар бодит үнэнийг дэлгэсэн юм. Нью-Йорк Таймс сонинд дэлгэгдсэн өөр нэг баримт бичигт ч мөн уйгуруудыг олноор нь хэрхэн баривчилдаг талаар үнэнийг илчилж байсан.

Бээжингийн хатуу дэглэмийг удаан хугацаанд эсэргүүцсээр ирсэн алс холын Шинжаан мужийг ард иргэд хүнд хатуу хараа хяналтад амьдраад хэдэн арван жилийг үджээ. 2014 онд тэмцэгчид Шинжааны нийслэлд байрлах галт тэрэгний буудалд бөмбөг дэлбэлсний дараа Хятадын дарга Ши Жиньпин Шинжааны ард иргэдийг “ард түмний эсрэг террористууд” хэмээн нэрлэж, тус мужийг бүхэлд нь хяналтад авсан юм.

Шинжаан мужийн эрх баригчид хамгийн сүүлийн үеийн мэдээллийн сан алдагдсантай холбоотой тайлбар өгөх хүсэлтэд хариу өгсөнгүй. Хятадын эрх баригчид Шинжаан дахь үндэсний цөөнх болон болон тэдний гэр бүлийнхнийг хянадаг эсэхийг асуухад тус улсын Гадаад хэргийн яамны төлөөлөгч Гэн Шуан "ийм утгагүй зүйлд тайлбар өгөх шаардлагагүй" гэх тайлбар хэлжээ. Бээжингийн зүгээс дээрх бүх асуудлуудыг эрс үгүйсгэсээр ирсэн билээ.

Эх сурвалж: GUARDIAN, BBC

Энэ мэдээнд өгөх таны сэтгэгдэл?
7
БурууБуруу
4
ХахаХаха
1
ЗөвЗөв
0
ХөөрхөнХөөрхөн
0
ГайхмаарГайхмаар
0
ХарамсалтайХарамсалтай
0
ТэнэглэлТэнэглэл
Баярлалаа!

34 сэтгэгдэл

News.mn сайтад сэтгэгдэл оруулахад анхаарах зүйлс

Avatar

Зочин 2020-02-20 202.9.40.91

БНХАУ-д амьдардаг монгол үндэстэнг тайбан амгалан байлгаж байвал болоо. Өөр үндэстэн болох, уйгар, төвд, казах, манж нарыг яах нь маньд хамаагүй. энэ бол хэрэггүй мэдээлэл байна.

Avatar

Зочин 2020-02-20 202.9.46.232

Үндэстэнээрээ зөв журамтай амьдарч чадахгүй бол нийтээрээ журам дүрэмийн дагуу л амьдрах хэрэгтэй л дээ ! Ингэхэд Хятадад Монгол шиг ардчилал гэдэг анархизмийг сул чөлөөтэй дэлгэрүүлбэл ямар аюул болох болоо,жижигхэн Монголд ингэж эх адаг, цадигаа алдаж байгаа юм чинь тэрбум 300 сая хүнтэй оронд бол улс үндэстэн оршин тогтноход бэрх болно шүү дээ !

Avatar

Зочин 2020-02-20 66.181.161.86

зөвөө зөв лалын шашнаас сайн юм гарахгүй гэдэг нь тодорхой болсон үе

Avatar

ХЭХЭ 2020-02-20 103.57.92.135

БАС Л ТОМ АЮУЛ ШҮҮ

Avatar

Зочин 2020-02-20 37.76.107.155

Хятад элчингийн э****з хөлсний троллчид улам л их болоод байх юм. Манай улс анхаарахгүй бол болохгүй болж байна даа.

Avatar

Мисс 2020-02-20 43.245.163.242

90 оноос хойш манай нийгмийн гологдол жалан дугуй болсон хээ шаагүй задгай хормойтой авгай хүүхнүүдийн з**х*й зангийн гай нь одоо гарч ирж байгаа.гаргасан хужааа шээсснүүд нь хөлхөлдөөд.бусад орны эрлийзүүдийг хүлээн зөвшөөрье.жунганууд но шүү

Avatar

Зочин 2020-02-20 64.119.18.26

Laluudiig sain zalhaah heregtei

Avatar

Иргэн 2020-02-20 45.92.32.8

Төвд уйгур хоригдлуудын эрхтэнг авч цааш нь харуулаад шарилыг нь ар гэрт нь өгөхгүй цаашлаад уйгурчуудын эрхтэнг 150000 орчмоор (ХАЛАЛ ЭРХТЭН) гэж зараад байгаа юм билээ.зүгээр л аймшгийн алуурчид чинь хөрш хятад маань байсан байна.эндээс санаа аваад хятадуудаас аль болохоор хөндий байх нь дээр шүү! коммунист намын нь үзэл баримтлал нь а******н гаж донтны үзэл суртлаар замнадаг болой

Avatar

Хужжаануудыг хөө 2020-02-20 103.216.196.8

Хятадын эррлийзүд гэж сүүлийн үед монголыг доромжилсон Хятад улсаа магтан дуулсан нохойн сүргүүд ихэслээ.эррлийз л бол ""ХЯТАД ЯЛНА"гэж орилоод ядаргаатай юм.тэгээд Монголоороо бахархсан хүмүүсийг янз бүрээр доромжлоод гутаагаад цаагуураа бүүрр нохой зантай эр нь эм хүн шиг эм нь ярзганасан хөгийн.харахад андашгүй бөлцийсөн зовхитой галгүй гүйлгэнэсэн харцтай,бие бялдар гэж хариугүй алцганасан.хүн дүрстэй хүн хогнууд гэж хужжаануудыг л хэлэх байх.энэ тахлаараа сүйрээд дуусвал хүн төрөлхтөнд л дэ

Avatar

Partizan 2020-02-20 64.119.18.248

уйгарт монголын 1937 он болж байгаа юмаа даа.хэцүү хэцүү эрх чөлөөг маш уйггүй удаан залахмаар урт хэцүү замыг туулж олж авдаг юм шүү монголчуудаа.1990 он.бид 300 гаруй жил тусгаар монгол болох гэж тэмцсээн тэгээд 1990 онд чадсаан.

Avatar

muu uigaruud yahab 2020-02-20 139.5.217.202

naad uigar kazakuud chin 1934-1949 on hvrtel oirad mongolchuudiig aimaglan ustgaj baisaniig medeh uu dee. zobhon 1927 ond bayngold 130000 baisan bol odoo dongoj 80000 torguud mongolchuud bainaa. bas altai hot byui huuchinaar shar svmd olonh mongolchuud baisan 1920 ond getel odoo kazakuudiin hot boljee.tedeniig ospani hasaguud hvis temersen dee..odoo jinjan-uigard dongoj alban esoor bol 200000 oirad mongolchuud bii gedeg bol zarim ni 300000 gedegee.1920 ond b

Avatar

Зочин 2020-02-20 150.129.140.214

Богд ар хорооллын ард баригдаж байгаа лалын сүм оройгоо тависан байна удахгүй баригдаж дуусах байх. Ямар пи3да нь нийслэлийнхээ төвд лалpын сүм барих зөвшөөрөл олгодог байнаа

Avatar

Зочин 2020-02-20 64.119.18.248

яааг чам шиг п**а л зөвшөөрөл өгч байгаа юмдаа.ккк

Avatar

Зочин 2020-02-20 150.129.140.214

муу казакийн шээc

Avatar

Зочин 2020-02-20 37.76.107.155

Нийслэлдээ лалын болон христийн сүм барих зөвшөөрөл өгч байгаа гарууд бол маш их хахууль авсан, эх орноосоо уравсан новшнууд

Avatar

Bold o 2020-02-20 223.62.162.39

ㅅbaahan e****z hyatadiin uzel surtaliin horlon suitgegchid setgegdel bicheed amar zayaa uzuulehee boliloo manai tagnuuliinhan yu hiij bn aa

Avatar

Зочин 2020-02-20 37.76.107.155

Үнэн

Avatar

Зочин 2020-02-20 202.126.89.105

шинжаан уйгур салвал цаанаас нь залгаа офрхон учраас афган лалын улсынхан монголд орж ирэх болно.

Avatar

Зочин 2020-02-20 64.119.18.248

тэгээд яана гэж айн.ккк

Avatar

Зочин 2020-02-20 43.245.163.242

Модон жорлонгуудын оронг барилгачин хужаагаас өөр хэн тоох билээ

Avatar

Зочин 2020-02-20 202.126.89.105

Хэрэв хятадууд барихгуй бол Шижааг уйгур манай мусульман щащинтай баруун хязгаарыг салгаж авна. 1890-ээд онд боссонуйгар дунганууд Онгийн хурээг эзэлэ лам нарыг нь манзнытоголнд амьдаар нь чанасан. Манай баруун хилийг хамгаалахад 1930-1950 он шиг оросууд туслаач уу угуй ч уу

Avatar

Зочин 2020-02-20 202.126.89.103

Саяхан баахан хутгатай уйгарууд хятадын кунмин хотод олон хүнийг хутгалж алсан ш дээ , лалууд аллага үйлдээд байхаар чинь хорих нь зөв ш дээ

Avatar

Зочин 2020-02-20 202.179.31.120

Энэ тухайд бол хятадын зөв лалууд аюултай

Avatar

зочин 2020-02-20 202.21.120.66

Хятадууд өөрийн харъяаны бүх үндэстнийг хятаджуулах бодлого явуулж үүнийгээ хэрэгжүүлэхийн тулд хүний эрхийг маш ноцтой зөрчиж ирсэн одоо ч гэсэн Өвөр Монгол болон Шинжаан Уйгарт боловсрол олгох лагер нэртэй хорихуудад баривчлагдсан хүмүүс байсаар байгаа тэнд дэндүү дарангуйлал тарчлаан зовоолт явагддаг гэсэн

Avatar

Зочин 2020-02-20 120.142.60.9

Арай уйгарууд бас Чингисийг уйгар хүн байсан гээгүй биз дээ .ойр хавийн бүх улс Чингийс бол манай үндэстэн гэх болсон байна очиж очиж тува хүртэл чингис тува хүн байсан тува бол турк ч гэх шиг ойрдоо өрөвдөлтэй юм ярьцгаах болжээ

Avatar

сэтгэ 2020-02-20 43.242.243.46

хятадын тѳрийн зѳв бурууг бид ярьдаг санаа зовоод бх шүүдэг улс биш.Эндээ бгаа Ѳлгийн Казакуудаа яаж монгол тѳрийн ѳѳдѳѳс салаавч ѳгч бгаагаа ярьж саналаа ѳгѳх нь илүү .гудамжаар дүүрэн нүүрээ хаасан хүүхэнүүд сайн ѳдрѳѳр туркүүдээр дэмжүүлээд хуралаа хийгээд бгаагааг бодож бсан нь илүү

Avatar

шудрага ёс 2020-02-20 43.242.243.46

маш зѳв .нүүрээ хаах сахалаа ургуулах ѳдѳржин ажил гийхгүй мѳхгѳх буруу. Хирнээсээ салаагүй бж бактер цуглуулж үс ноосоо ургуулах уу .нүүрээ нуугаад нэвсгэр хувьцасандаа з****г нууж явдаг .улс орныг тайван байлгахын тулд сая устгах бага хэрэг хятадын бодлого сайн нь.манайд маш их тустай

Avatar

зочин 2020-02-20 202.9.46.219

Бүрэн эрхэт , тусгаар улс байна гэдэг үнэхээр сайхан шүү . Тэр тусмаа АРДЧИЛСАН улс байх бүрч сайхан . .. Харин манай ерөнхийлөгч өөр бодолтой байх шиг байгаа юм даа .

Avatar

Зочин 2020-02-20 183.81.171.2

ЭНЭ ХЯТАДУУД ҮНЭН НОВШИЙН ЭЗЛЭН ТҮРЭМГИЙЛЭГЧИД ШҮҮ ш** Л ӨӨР ҮНДЭСТЭНГ ӨӨРИЙНХӨӨ ГЭР БҮЛД БАГТААН ДАРЛАНА ГЭЭД ДАРАМТЛААД БАЙДАГ НОВШИЙН ГАРУУД..ҮНДЭСТЭН БОЛГОН ӨӨР ӨӨРИЙНХӨӨРӨӨ ОРШИН ТОГТНОХ ЁСТОЙГ ДААНЧ НЭГ ОЙЛОГДОГҮЙ ТЭНЭГҮҮД ШҮҮ

Avatar

улаан залаат монгол 2020-02-20 43.242.243.234

шинжаан уйгар, өвөрмонгол , төвд салан тусгаарлаасай

Avatar

Зочин 2020-02-20 202.21.109.120

тархичинь даанч өчүүхэн юм

Avatar

Зочин 2020-02-20 66.181.161.86

тэнэг мал

Avatar

Зочин 2020-02-20 64.119.18.248

тийм шүү тэд тусгаар байх эрхтэй

Avatar

Зочин 2020-02-20 37.76.107.155

Хэзээ нэгэн цагт тусгаарлах нь тодорхой. Цаг хугаццаны л асуудал. Хүн төрөлхтөний түүхэнд ямар ч том гүрэн задардаг буурдаг жамтай. Ялангуяа хятад шиг огт өөр хэл соёлтой ард түмнийг хүчээр барьж байгаа улс ойрын 100 жилдээ задрана

NewsMN Гар утасны хувилбар Татах
NEWS.mn

Мэдээллийн эх сурвалж